tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Hayatı ve silsiledeki yeri
Şihâbüddin Tebrîzî
Halvetiyye’nin teşekkülünden önceki irşad zincirinde anılan sûfîlerdendir. Silsile kayıtlarında Rükneddin Muhammed es-Sincâsî’den sonra, Seyyid Cemâleddin-i Ezherî’den önce yer alır. Hayatı hakkındaki bilgiler büyük ölçüde tabakat ve silsilenâme geleneğine dayanır; bu sebeple kesin biyografik tarihler ile gelenek içi anlatılar birbirinden ayrılarak okunmalıdır.
İrşad çevresi
Kaynaklar onun Tebriz ve çevresinde irşad yürüttüğünü, Cemâleddin’e hilâfet vererek kendi yerine bıraktığını nakleder. Bu aktarım, daha sonra İbrâhim Zâhid-i Geylânî’ye ve Halvetiyye’nin erken silsilesine ulaşan hattın bir aşaması olarak değerlendirilir.
Menkıbe dili ve tarihî kayıt
Şihâbüddin’e bağlanan sınama, mânevî nazar ve hilâfet anlatıları kaynakların menkıbevî dilini taşır. Bunlar şeyh-mürid ilişkisinde sadakat, hizmet ve yetkilendirme fikrini açıklayan gelenek içi anlatılardır; doğrulanabilir tarihî olaylarla aynı kesinlikte sunulmaz.
Vefatı
Bazı silsile kaynakları vefatını 702/1302-1303 civarında gösterir. Tarihlendirme ve isim yazılışlarında nüshalar arasında farklılık bulunduğundan, bu kayıt yaklaşık bir kronoloji olarak değerlendirilmelidir.
Silsiledeki yeri
İbrâhim Zâhid'in tarikat silsilesi Cemâleddîn-i Tebrîzî, Şehâbeddin Mahmûd, Rükneddîn-i Sücâsî, Kutbüddîn-i Ebherî vasıtasıyla Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî'ye ulaşır. Silsile Sa'dî-yi Şîrâzî vasıtasıyla da Sühreverdiyye ile birleşir.
Cerrâhî silsilenâmesi onu “Şihâbüddin-i Tebrîzî (i. 702/1302)” şeklinde, Rükneddîn Sincâşî ile Cemâleddin-i Tüsterî arasında kaydeder.
Ad kaydındaki fark. Cerrâhî silsilenâmesi bu üç halkayı Rükneddîn Sincâşî · Şihâbüddin-i Tebrîzî · Cemâleddin-i Tüsterî şeklinde yazar; TDV maddesi ise Rükneddîn-i Sücâsî · Şehâbeddin Mahmûd · Cemâleddîn-i Tebrîzî der. Sıralama iki kaynakta aynıdır, ayrışan yalnız nisbelerdir.
Kaynak notu. Şihâbüddin Tebrîzî'nin TDV İslâm Ansiklopedisi'nde müstakil bir maddesi bulunmamaktadır. Bu kart, silsilesindeki komşu halkaların maddelerine, CMS künyesine ve Cerrâhî silsilenâmesine dayanan bir silsile kartıdır. Elde bunun ötesinde bilgi yoktur ve uydurulmamıştır.