ŞAHSİYET DOSYASI

Şihâbüddin Tebrîzî

Şihâbüddin Tebrîzî, Halvetiyye–Cerrâhiyye ortak silsilesinin sühreverdî halkası halkalarındandır. Kişi dosyasında hayatı, irşad bağlantıları ve gelenek içinde kendisine nispet edilen anlatılar geniş biçimde aktarılır.

Yol: Cerrâhiyye
Mekân: 4 bağlantı
Unvan: Sühreverdî halkası

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Hayatı ve silsiledeki yeri

Şihâbüddin Tebrîzî

Halvetiyye’nin teşekkülünden önceki irşad zincirinde anılan sûfîlerdendir. Silsile kayıtlarında Rükneddin Muhammed es-Sincâsî’den sonra, Seyyid Cemâleddin-i Ezherî’den önce yer alır. Hayatı hakkındaki bilgiler büyük ölçüde tabakat ve silsilenâme geleneğine dayanır; bu sebeple kesin biyografik tarihler ile gelenek içi anlatılar birbirinden ayrılarak okunmalıdır.

İrşad çevresi

Kaynaklar onun Tebriz ve çevresinde irşad yürüttüğünü, Cemâleddin’e hilâfet vererek kendi yerine bıraktığını nakleder. Bu aktarım, daha sonra İbrâhim Zâhid-i Geylânî’ye ve Halvetiyye’nin erken silsilesine ulaşan hattın bir aşaması olarak değerlendirilir.

Menkıbe dili ve tarihî kayıt

Şihâbüddin’e bağlanan sınama, mânevî nazar ve hilâfet anlatıları kaynakların menkıbevî dilini taşır. Bunlar şeyh-mürid ilişkisinde sadakat, hizmet ve yetkilendirme fikrini açıklayan gelenek içi anlatılardır; doğrulanabilir tarihî olaylarla aynı kesinlikte sunulmaz.

Vefatı

Bazı silsile kaynakları vefatını 702/1302-1303 civarında gösterir. Tarihlendirme ve isim yazılışlarında nüshalar arasında farklılık bulunduğundan, bu kayıt yaklaşık bir kronoloji olarak değerlendirilmelidir.

Silsiledeki yeri

İbrâhim Zâhid'in tarikat silsilesi Cemâleddîn-i Tebrîzî, Şehâbeddin Mahmûd, Rükneddîn-i Sücâsî, Kutbüddîn-i Ebherî vasıtasıyla Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî'ye ulaşır. Silsile Sa'dî-yi Şîrâzî vasıtasıyla da Sühreverdiyye ile birleşir.

Cerrâhî silsilenâmesi onu “Şihâbüddin-i Tebrîzî (i. 702/1302)” şeklinde, Rükneddîn Sincâşî ile Cemâleddin-i Tüsterî arasında kaydeder.

Ad kaydındaki fark. Cerrâhî silsilenâmesi bu üç halkayı Rükneddîn Sincâşî · Şihâbüddin-i Tebrîzî · Cemâleddin-i Tüsterî şeklinde yazar; TDV maddesi ise Rükneddîn-i Sücâsî · Şehâbeddin Mahmûd · Cemâleddîn-i Tebrîzî der. Sıralama iki kaynakta aynıdır, ayrışan yalnız nisbelerdir.

Kaynak notu. Şihâbüddin Tebrîzî'nin TDV İslâm Ansiklopedisi'nde müstakil bir maddesi bulunmamaktadır. Bu kart, silsilesindeki komşu halkaların maddelerine, CMS künyesine ve Cerrâhî silsilenâmesine dayanan bir silsile kartıdır. Elde bunun ötesinde bilgi yoktur ve uydurulmamıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMICerrâhiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç3 doğrudan bağlantıAğda gör →

YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

İki ayrı ad kaydı

Şihâbüddin Tebrîzî mi, Şehâbeddin Mahmûd mu?

Metni gösterMetni daralt

TDV İbrâhim Zâhid-i Geylânî maddesi bu halkayı Şehâbeddin Mahmûd diye kaydeder; Cerrâhî silsilenâmesi ise Şihâbüddin-i Tebrîzî der.

Çerçeve. Fark bir isim-nisbe tercihidir: biri ikinci adı (Mahmûd), öteki memleketini (Tebriz) yazmıştır. Bu, silsile halkalarında sık görülür — kişi tanınmadıkça hangi unsurun kayda geçeceği yazana kalır. Sıralamada iki kaynak uyuşur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Cerrâhî silsilenâmesi (dergâh kaydı) · karşılaştırma: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İbrâhim Zâhid-i Geylânî”, c. 21.

TARİHÎ KAYIT

Tebriz'in silsiledeki ağırlığı

Üst üste iki halka.

Metni gösterMetni daralt

Silsilenin bu bölümünde iki halka üst üste Tebriz nisbelidir: Şihâbüddin-i Tebrîzî ve Cemâleddîn-i Tebrîzî (silsilenâmede Tüsterî).

Çerçeve. Tebriz, İlhanlı devrinin başşehri ve devrin en canlı ilim-tasavvuf merkezidir; Halvetiyye'nin pîri Ömer el-Halvetî de “Karakoyunlu hâkimiyetinde bulunan Tebriz'e giderek irşad faaliyetini burada sürdürmüştür.” Zincirin Bağdat'tan Azerbaycan'a kayması bu halkalarda olur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İbrâhim Zâhid-i Geylânî”, c. 21.

TARİHÎ KAYIT

Zincirin sırası

İki kaynakta aynı.

Metni gösterMetni daralt

Çerçeve. Bu dört isimlik sıra, TDV maddesi ile Cerrâhî silsilenâmesinde birebir aynıdır; yalnız nisbeler ayrışır. Silsile araştırmasında sıralamanın uyuşması, adların uyuşmasından daha güçlü bir delildir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İbrâhim Zâhid-i Geylânî”, c. 21.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

ÖNCEKİ HALKARükneddin SincâsîRükneddin Sincâsî → Şihâbüddin Tebrîzî: Nûreddin Cerrâhî öncesindeki Halvetiyye–Cerrâhiyye ortak aktarım bağlantısı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 15
Yön: 583 → 584
Tür: Silsile
Hat / varyant: halvetiyye-cerrahiyye
Eser / belge: Silsile-i Cerrâhiyye ve Halvetiyye kol şeması
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Silsile-i Cerrâhiyye ve Halvetiyye kol şeması

İlişki / dönem açıklaması: Rükneddin Sincâsî → Şihâbüddin Tebrîzî: Nûreddin Cerrâhî öncesindeki Halvetiyye–Cerrâhiyye ortak aktarım bağlantısı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HALEFİYETRükneddin SincâsîDördüncü halifesi ve postnişini; silsile ondan sonra Cemâleddin el-Ezherî (Tebrîzî) ile devam eder.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 1024
Yön: 583 → 584
Tür: Halefiyet
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Dördüncü halifesi ve postnişini; silsile ondan sonra Cemâleddin el-Ezherî (Tebrîzî) ile devam eder.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

SONRAKİ HALKASeyyid Cemâleddîn Tebrîzî (el-Ezherî)Şehâbeddin Mahmûd Tebrîzî → Seyyid Cemâleddîn Tebrîzî: akademik silsile karşılaştırmasıyla doğrulanan irşad bağlantısı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 16
Yön: 584 → 585
Tür: Silsile
Hat / varyant: halvetiyye-cerrahiyye
Eser / belge: Mehmet Rıhtım, “Halvetîliğin Şirvan’daki Teşekkül Devri”
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Mehmet Rıhtım, “Halvetîliğin Şirvan’daki Teşekkül Devri”; TDV İslâm Ansiklopedisi, Safeviyye maddesi; Lemezât ve Sefîne kayıtları

İlişki / dönem açıklaması: Şehâbeddin Mahmûd Tebrîzî → Seyyid Cemâleddîn Tebrîzî: akademik silsile karşılaştırmasıyla doğrulanan irşad bağlantısı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Cerrâhî silsilenâmesi (dergâh kaydı) · karşılaştırma: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İbrâhim Zâhid-i Geylânî”, c. 21
[2]TDV İslâm Ansiklopedisi, “İbrâhim Zâhid-i Geylânî”, c. 21
[3]Mehmet Rıhtım, “Halvetîliğin Şirvan’daki Teşekkül Devri”; TDV İslâm Ansiklopedisi, Safeviyye maddesi; Lemezât ve Sefîne kayıtları
[4]Silsile-i Cerrâhiyye ve Halvetiyye kol şeması
[5]Kişi kartı kaynak paketi — Şihâbüddin Tebrîzî

Ortak kaynak kataloğunu aç →