Sarhoş Bâlî Efendi

Sefîne'nin naklettiğine göre buranın şeyhi Ahmed Efendi merhumun rüyasında Bâlî Efendi görünmüş ve meydan odasının altında define bulunduğunu işaret etmiştir. Birkaç gece sonra aynı hâli tekrar buyurunca kazmışlar; bir kabir bulmuşlar, kemikler iskelet hâlinde duruyormuş.

Bunun üzerine bu kabrin Bâlî Efendi'nin mübarek medfeni olduğunu anlamışlardır. Rivayet, define kelimesinin iki anlamı üzerine kuruludur: aranan hazine, gömülü olan velînin kendisi çıkmıştır.

Metin, hikâyenin sonunu da verir: taş ve türbe yapılması imkân bulununca yapılmak üzere ertelenmiş, fakat Ahmed Efendi vefat edince iş olduğu gibi kalmıştır.

Çerçeve. Kabrin rüya yoluyla bulunması, menâkıb geleneğinin en yaygın kalıplarındandır ve unutulmuş bir medfenin yeniden sahiplenilmesini anlatır. Burada anlatılan, belgeye dayanan bir keşif değil, tekke hafızasının kendi içinde ürettiği bir tespittir; kabrin kimliği de bu rüyaya dayandırıldığı için gelenek rivayeti olarak okunmalıdır.

Atâyî, Sarhoş Bâlî’nin ilmiye yolundan ayrılıp Halvetiyye’ye girmesinin sebebini kendisinden nakledilen bir rüyaya bağlar. Bâlî henüz Bursa’da ilim tahsil ederken bir gece rüyasında geniş bir yola çıktı; uzaktan zikir ve tehlil sesleri işitti. Sesin geldiği meclise girdiğinde nur yüzlü sûfîlerin halka kurduğunu, halkanın kenarında murakabe hâlinde oturan bir şeyhin başını kaldırıp kendisine baktığını gördü.

Şeyh onu halkaya çağırdı. Bâlî ise önce tahsilini tamamlamak ve bazı âlimlerden ders almak istediğini, bunları bitirdikten sonra şeyhin ayağına yüz sürmeyi en büyük arzusu sayacağını söyledi. Ardından uyandı.

Birkaç yıl sonra İstanbul’da arkadaşlarıyla dolaşırken bir zâviyeden yükselen tevhid sesini duydu. İstemeden o tarafa yönelip içeri girdiğinde, karşısında Bursa’daki rüyasında gördüğü meclisin aynısını buldu. Halkanın kenarındaki şeyh kendisini yanına çağırdı; Kur’an’dan kalplerin Allah’ı anmakla ürpermesi vaktini hatırlatan âyeti okudu ve Bâlî’nin ders almak istediği âlimin vefat ettiğini söyleyerek artık bahanesinin kalmadığını bildirdi.

Bâlî bu hitap üzerine tövbe edip bağlandı. Şeyhin Ali Paşa Zâviyesi postnişini Ramazan Efendi olduğunu öğrendi ve onun yanında Halvetî terbiyesine başladı.