tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Bedahşan’dan Hindistan’a
990/1582’de Bedahşan’ın Rostak yöresindeki Ereksa köyünde doğdu. Babası kadıydı. İlk öğrenimini Belh’te gördü; Keşmir’de yaklaşık üç yıl kaldıktan sonra Kuzey Hindistan’ı dolaşarak Agra’ya kadar gitti.
Miyân Mîr’in terbiyesi
Lahor’da Kādirî şeyhi Miyân Mîr’e intisap etmek istedi. İlk talebi kabul edilmedi; devam eden riyâzet ve hizmetinin ardından şeyhin terbiyesine girdi ve sülûkünü tamamladı. Daha sonra Keşmir’e döndü. Küçük bir hücrede, kalabalıktan uzak yaşamayı tercih etmekle birlikte çevresinde geniş bir mürid halkası oluştu.
Bâbürlü sarayıyla ilişkisi
Dârâ Şükûh ve kız kardeşi Cihanârâ Begüm önde gelen müridleri arasındadır. Dârâ Şükûh bu ilişkiyi Sekînetü’l-evliyâda, Cihanârâ ise Risâle-i Sâhibiyyede anlattı. Bedahşî’nin bazı vahdet-i-vucud">vahdet-i vücûd yorumları döneminin zâhir ulemâsıyla gerilim doğurdu; hakkındaki siyasî tehlikeler Bâbürlü sarayındaki müridleriyle ilişkisi içinde aşılabildi.
Eserleri
Şerh-i Rubâiyyât, kendi tasavvufî rubâîlerine yazdığı şerhtir. Risâle-i Şâhiyyede vahdet-i vücûd, teşbih-tenzih ilişkisi, ilâhî sıfatlar ve sâlikin menzilleri ele alınır. Risâle der Tevhîd-i Hak İbnü’l-Arabî çevresindeki kavramları açıklar. Fâtiha, Bakara, Âl-i İmrân ve Yûsuf sûrelerini kapsayan tefsiri de Tefsîr-i Şâh yahut Şâh-ı Tefâsîr adıyla anılır.
Vefatı ve devam eden kol
1071/1661’de Lahor’da vefat etti ve şeyhi Miyân Mîr’in yakınına, Cihanârâ’nın yaptırdığı türbeye defnedildi. Başlıca halifesi Velî Râm üzerinden devam eden irşad hattının Pencap’ta XIX. yüzyıla kadar sürdüğü kaydedilir.
Menkıbe ile tarih arasındaki sınır
Geceleri peygamber ve velîlerin ruhaniyetiyle sohbet ettiği gibi anlatılar gelenek içi menkıbe katmanına aittir; tarihî biyografinin doğrulanabilir olaylarıyla aynı kanıt düzeyinde sunulmaz.