tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Tire’den İstanbul’a
1201/1787’de Tire’de doğdu. Yüksek medrese tahsili görmemekle birlikte uzun seyahatler ve sohbet çevreleri içinde yetişti. Nizip Muharebesi sırasında Mısırlı İbrâhim Paşa’nın maiyetinde bulunduğu aktarılır. Mürşidi Hüseyin Hakkı Efendi ile Aydın havalisinde, muhtemelen Kasaba veya Turgutlu’da buluştu; intisabına Tâlib-i İrşâdî aracılık etti.
Kasımpaşa ve Samatya
1285/1868’de İstanbul’a geldi. Önce Kasımpaşa’da Hüsâmeddin-i Uşşâkī Âsitânesi yakınında bir ev kiraladı ve eskicilik yaptı. Dükkân sohbetleri çevresinde oluşan halka büyüyünce Samatya İmrahor’daki konağına geçti; burada Uşşâkî ayinleri düzenledi. Konağın 1295/1878 yangınında yanmasından sonra karşısındaki Uşşâkî tekkesi yeniden inşa edildi ve meşihat kendisine verildi.
Anadolu irşad ağı
İstanbul’la sınırlı kalmadı; yirmi yılı aşan süre boyunca Bursa, İnegöl, Kütahya, Balıkesir ve Aydın çevrelerinde bulundu. İstanbul’dan ayrıldığı zaman Samatya’daki hizmeti halifesi Muhammed Fahreddin Himmetî Efendi’ye bırakırdı. Bursa Üçkuzular Dergâhı’nda ikamet ettiği dönemde Hamdi Baba başta olmak üzere çok sayıda halife yetiştirdi.
Usul ve kütüphane
Hüseyin Vassâf onu yakın dönem Uşşâkıyye’sinin “müceddidi” diye anar. Aydın çevresindeki dergâhlarda gördüğü devran, kıyam ve kuud tertibini düzenleyerek kendi meclisinde uyguladı. Nadir tasavvuf eserlerini satın aldı veya istinsah etti; Salâhî-i Uşşâkī’nin pek çok eserini, bir kısmı müellif hattıyla, külliyat hâlinde topladı. Samatya dergâhı bahçesinde kâgir bir kütüphane kurdu. Kendi eliyle yazdığı kitap ve divanların sayısının üç yüze yaklaştığı, Nüzûlî Mustafa Efendi Dîvânı’nı da istinsah ve neşrettirdiği kaydedilir.
İrşad anlayışı
Sülûkun tamamlanmasına önem verir; karşılıklı nezaket icazeti yerine usulüne uygun eğitim arardı. Harîrî Muhammed Kemal Efendi’nin “tarikat alışverişi” teklifine, Uşşâkī hilâfetinin ancak intisab ve seyrüsülûkun tamamlanmasıyla verilebileceğini söyleyerek karşı çıktığı nakledilir. Vassâf’ın tasvirinde sade giyimli, vakur ve fukara-perverdi; fakat gerektiğinde sert tavır gösterebilirdi.
Vefatı ve halifeleri
22 Rebîülevvel 1331 / 29 Şubat 1912’de, 121 yaşında vefat etti. Cenazesi Samatya’daki dergâhtan Sünbül Efendi’ye götürülerek namazı kılındı; ardından dergâh bahçesinde kütüphanesinin önüne defnedildi. Oğlu Şihâbüddin Efendi postu devraldı. Manisa, Bursa, Sakız, Karaman, Bilecik, Arabkir ve İstanbul çevresinde görev yapan çok sayıda halifesi Sefîne’de adları ve bazı medfenleriyle birlikte sıralanır.