Muhammed b. Abdurrahman el-Gaştûlî el-Curcurî

Curcura’dan Ezher’e

Muhammed b. Abdurrahman b. Ahmed el-Gaştûlî el-Curcurî, yaklaşık 1133/1722’de Cezayir’in doğusundaki Curcura dağlarının eteklerinde, Bu Alâve köyünde doğdu. Berberî Gaştûle kabilesinin Âyt İsmâil koluna mensuptu. İlk tahsilini bölgesinde gördükten sonra hac yolculuğunun ardından 1740 dolaylarında Kahire’de kaldı ve Ezher’de öğrenimini sürdürdü.

Muhammed el-Hifnî’ye intisabı

Ezher çevresinde Ahmed ed-Derdîr vasıtasıyla Muhammed el-Hifnî ile tanıştı; onun hem talebesi hem müridi oldu. Bu irşad hattı Muhammed el-Hifnî ve Mustafa Kemâleddin el-Bekrî üzerinden Karabaş-ı Velî ile Şa‘bân-ı Velî’ye ulaşır. Rahmâniyye bu sebeple Halvetiyye-Şa‘bâniyye içindeki Mağrib kolu olarak değerlendirilir.

Darfur ve Hindistan görevi

Şeyhi tarafından irşad faaliyeti için önce Sudan’ın batısındaki Darfur’a, ardından Hindistan’a gönderildiği; yaklaşık altı yıl sonra Kahire’ye döndüğü kaydedilir. Hifnî bu dönüşün ardından kendisine hilâfet vererek memleketi Cezayir’e gönderdi.

Rahmâniyye’nin kuruluşu

Köyüne dönünce Mağrib’deki ilk Halvetî zâviyelerinden birini açtı ve geniş bir mürid çevresi yetiştirdi. 1790’ların başında Hâmme’ye yerleşmesiyle irşad faaliyeti Cezayir’in farklı bölgelerine yayıldı. Yol onun adına Rahmâniyye diye anıldı; sonraki yüzyılda ülkenin en etkili tasavvufî ve toplumsal ağlarından biri hâline geldi.

Ebû Kabreyn

1208/1793-94’te vefat etti. Köyünde vefat ettiği, fakat Hâmme’ye defnedildiği aktarılır. Biri doğduğu bölgede, diğeri Hâmme’de iki makamının bulunması sebebiyle “iki kabrin sahibi” anlamında Ebû Kabreyn lakabıyla tanındı. Tarih kaynaklarında 1793 ve 1794 karşılıklarının ikisi de kullanıldığından ihtilaf bu dosyada gizlenmemiştir.

Tarihî yeri

Gaştûlî’nin önemi yalnız bir kol adına kaynaklık etmesinde değildir. Ezher’deki ilmî tahsili, Halvetî-Şa‘bânî terbiyesi, seyahatle kurduğu bağlantılar ve Cezayir’deki zâviye teşkilâtını bir araya getirerek yerel dinî hayat üzerinde kalıcı bir irşad ağı oluşturmuştur.