Koca Nişancı Celâlzâde Mustafa Beg

Tosya'dan divan kalemine

Kadı Celâl'in oğlu, Celâlzâde Sâlih Efendi'nin ağabeyidir. Tosya'da doğdu; “Nişânî” mahlasıyla şiir yazdı. İlim tahsilinin ardından Sadrazam İbrahim Paşa'nın hizmetine girdi ve Mısır yolculuğunda ona eşlik etti.

Reisülküttaplık ve nişancılık

İbrahim Paşa'nın dönüşünde reisülküttap oldu. 941/1534-35 Bağdat seferi sırasında nişancılığa getirildi. Uzun süre divan yazışması, kanun ve tuğra işlerinde çalıştı; 964/1556-57'de emekli edilerek müteferrikabaşı oldu. Sigetvar seferinde yeniden nişancılığa getirildi ve Kanûnî'nin ölümünün asker arasında gizlendiği kritik günlerde devlet yazışmasını sürdürdü.

Tarih, ahlâk ve siyer eserleri

Tabakātü'l-memâlik ve derecâtü'l-mesâlik Osmanlı tarihi; Mevâhibü'l-hallâk fî merâtibi'l-ahlâk ahlâk ve siyaset düşüncesi alanındadır. Meâricü'n-nübüvve'yi Türkçeye çevirdi; resmî yazışma örnekleri divan kâtiplerince kullanıldı.

Eyüp'teki Halvetî hankâhı

Eyüp çevresinde cami, hamam ve Halvetî dervişleri için bir hankâh yaptırdı. Kurumun Halvetîlere tahsisi kurucunun şahsî intisabına dair tek başına kesin kanıt sayılmamış; kişi yol alanı bu sebeple boş bırakılmıştır.

Şiir ve himaye

Nişânî mahlasıyla şiir yazdı; kendisine sunulan kasideleri ve şairlere verilen karşılıkları takip eden geniş bir edebî himaye çevresi kurdu.

Vefatı

ahir">Rebîülâhir 975/Eylül-Ekim 1567'de vefat etti. Eyüp'te yaptırdığı caminin haziresinde kardeşi Sâlih Efendi'nin yanına defnedildi.