Nişancı Ramazanzâde Mehmed

Medrese talebeliği sırasındaki lakabı Yeşilce'dir. Nişancılığa geldikten sonra, çağdaşı ve meslektaşı Koca Nişancı lakaplı Celâlzâde Mustafa Çelebi'den ayırt edilmesi için kendisine "Küçük Nişancı" denmiştir. En yaygın anılışı ise babasına nisbetle Ramazanzâde'dir.

Lakabın gerekçesi iki türlü açıklanır: bir kayıtta ayırt etme ihtiyacı öne çıkarılır, bir başka kayıtta ise lakabın "Celâlzâde kadar şöhret bulduğu için" verildiği söylenir. İki açıklama da aynı karşılaştırmayı, yani Celâlzâde ile aynı terazide tartılmayı esas alır. Nişancılık görevi sebebiyle kendisine paşa da denilmiştir.

Hayatının erken dönemine dair ileri sürülen bir iddiaya göre 943-944 (1536-1537) yılları arasında defterdarlık görevinde bulunmuştur. Bu iddia Pulya seferi menzilnâmesine dayandırılmıştır.

Ancak bu bilgi başka kaynaklar tarafından teyit edilmez. Belgelerle izlenebilen ilk görevleri 960'ta (1553) defter eminliği ve ertesi yıl reîsülküttâblıktır; dolayısıyla 1530'lardaki defterdarlık kaydı şüpheli sayılmalıdır.

Nişancılık, Osmanlı bürokrasisinde inşâ sanatının merkezindeki görevdir. Bu sahada örnek oluşturan, kendilerinden sonra adları inşâda ortaya koydukları esaslarla birlikte anılan münşîler sayılırken Tâcîzâde Câfer Çelebi ve Celâlzâde Mustafa Çelebi'nin ardından o da zikredilir.

Aynı sırada Münşeâtü'l-inşâ müellifi Okçuzâde Mehmed Şâhî ve Hamza Paşa gibi isimler yer alır. Böylece Ramazanzâde yalnız tarih yazıcılığıyla değil, resmî yazışma üslûbunun kurucu adları arasında da anılmış olur.

Oğlu Ahmed Efendi Haseki Medresesi müderrisliğine ve Medine kadılığına kadar yükselmiştir. Torunlarından biri de tarihle meşgul olmuş ve Mir'âtü'l-kâinât adlı bir dünya tarihi kaleme almıştır. Bir kayıt bu torunu Mehmed Kudsî Çelebi olarak adlandırır.

Bir başka kayıt ise oğlu Molla Nişancızâde Ahmed Efendi'nin oğlu, yani torunu olan Nişancızâde Muhyiddin Mehmed'i (ö. 1031/1621) tanıtırken onun Osmanlı Müellifleri'nde Ramazanzâde Mehmed Kudsî Efendi adıyla kaydedildiğini, Kâtib Çelebi'nin ise Mehmed Kudsî Efendi'nin kardeşi olduğunu söylediğini aktarır. İki ad tek kişiye mi ait yoksa iki kardeşe mi, kaynaklar birleşmez; burada ikisi de olduğu gibi bırakılmıştır.

Aynı torunun doğum yerinin bazı kaynaklarda Merzifon olarak verilmesinin, dedesiyle karıştırılmasından kaynaklandığı da belirtilir.