Kaşgari Abdullâh Efendi

Hayatı ve irşad çevresi

KAŞGARi ABDULLAH EFENDİ

1 1 00 sene-i hicriyyesinde ( 1 692) Kaşgar'da alem-i dünyaya kadem basmıştır. Ri cal-i Nakşiyye'den mübarek bir zattır. İstanbul'u teşriflerinde civar-ı Hz. Halid'i ihti yar buyurdular. O aralık La'l'i-zade Abdülbaki Efendi merhGmun bina eylediği derga ha şeyh oldular. Fakat burası mücerredlere meşruta olduğundan, Abdullah Efendi hazretleri teehhül murad buyurduklarından, bu meşihati terk ile, hacegan-ı Devlet-i Aliyye'den Hacı Murtaza Efendi'nin inşa eylediği cami-i şerif etrafındaki hucurat-ı Nakşiyye'yi ihtiyar eyledi ve buranın meşihatini der-uhde buyurdu.

Onaltı sene irşad ı ibad ile bi'l-iştigal 1 1 74 senesi Saferinin yedinci günü ( 19 Eylül 1 760) terk-i alem i nasfü etti. Sinn-i alileri yetmişdört idi. Ulemadan ve cidden sulehadan olduğu menkuldür. Ba'zı eş'arı var imiş. Eyüp Sultan'da tepeye doğru yüksek bir mahaldeki türbe-i mahsGsalarında medfûndur. Zi yaret eyledim; pek feyzli ve ruhaniyyetli bir mahall-i mübarekdir. ŞEYH UBEYDULLAH EFENDİ Müşarünileyhin mahdGm-ı mükerremleridir, gerek mGmfüleyh, gerek Şeyh Hü seyin ve Şeyh Isa efendiler, hulefasındandır.

Ubeydullah Efendi on sene pederlerinin yerinde meşgul-i İrşad olup henüz genç yaşında iken 1 184/( 1770)'de irtihal etti. Pe derlerinin yanına defn olundu. ŞEYH HÜSEYİN EFENDİ İstanbul'da Sultan Bayezid civarında Sarrac İshak Cami-i şerifinde meşgul-i zik ru'llah olup, 1 201/( 1 787) senesinde irtihal-i dar-ı beka eyledi. Bu cami-i şerifin hazi resinde medfûndur. Ziyaret olunur bir mahall-i mübarektir. ŞEYH isA EFENDİ Ubeydullah Efendi'nin intikalinden sonra dergah-ı şerif İmamı Geylani Isa Efen di seccade-nişin-i tarikat olup 1 206/( 1 79 1 -92 ) tarihinde doksan yaşında alem-i dün yadan güzer etti.

Pek mübarek bir zat imiş. Şuara-yı zamandan Pertev Efendi şu man zGme-i tarihiyyeyi söylemiştir: Seyyid Ahmed b.

Muhammed Buhari-i Hüseyni 1 17 Cenilb-ı Şeyh lsa h&:egan-ı Nakşıbendfden Zamdmn kutb-ı akr.abı idi ol ziiH b1-hemtt1 Yetişmiş feyz-yab olmuşdu Abdullah Efendi'den Nice canlar uyarmış arifi bi'llah idi hakka Cihan kim bi-bekadır her konan bundan göçer elbet Gider da'vet olundukda eğer p'fr ü eğer bema Bu zaı;,ı bi'fnuadil dahi gitdi elden aldırdık Mukaddes eyleye rü}H şerifin Hazret-i Mevla Mücevher harfile levha kalem yazımş bu tarihi Ki böyle tam vaki' oldu Perteıı eyledim ihsa Fedd-yı md-melekle malik-i mülk-i visal oldu Urüc-ı amıfuM evc-i ulya kıldı Şeyh lsa ( t.> ..U JI JL.,.. J ı,!.lL. ı.!..l L. L.

t.>lli 4 t7' t>..L\J J I wl-.f o.r ) . Müşarünileyh denin-ı tekkeye defn olunarak, Sultan Selim-i salis tarafından müstakıllen bir türbe bina olunmuştur. Sonra Şeyh Abdullah Efendi'nin damadı Çelebi Efendi post-pira-yı irşad oldu. 1 208/( l 794)'de altmışüç yaşında terk-i dünya eyledi. Ba'dehu Hz. Abdullah'ın köle si Hacı İsmail Efendi seccade-i irşada oturup bir müddet sonra alem-i bekayı mekan etmekle Hz. Abdullah'ın hafidi şeyh oldu. 1 2 1 3/( 1 798)'te göçtü (Kadılesa'llahu esra rahum). Dergah-ı şerif el'an ma'mOrdur.

Balada ismi geçen Şeyh Hüseyin hakkında yazdığım manzum silsilenameden: Doğup Kaşgiir'dan Abdullah Efendi nam veliyyu'llah Nice canlar uyandırmış nice canlar idüp ihya Husllsuyla Cenilb-ı Şeyh Hüseyn ondan alup feyzi Bu yerde post-nişin oldu ki oldur {işık-ı şeydd Harlm-i sırr-ı pak-ı Nakşıbendfdir kerimü't-tab' Tankat nılruna mazhar idi buldu şeref hakka Mürıd-i riih-ı Hakk ' a cilve-giih oldu bu hakir kim Nice zikr ehli bunda itdi kalbin nur ile imla Hacı Ömer Efendi şeyh olup ba' d ez-zaman bunda Zahir olmuş ona pir himmeti her dem neslm-llsa Ceniıb-ı Şeyh Derviş bu maka.ma postu yaydıkda Tarlk-i aşk-ı Mevla' da vücadun eyledi ifna Abdullah Efendi'den gelen silsile, Derviş Efendi'de munkatı' olmuştur.

ŞEYH SEYYİD ABDÜLHAKİM EFENDİ 1 28 1 sene-i hicriyyesi Şevvalinde (Mart 1 865) Hakkari'de alem-i şuhGda ka dem-zen olmuştur. Pederleri Seyyid Mustafa Efendi olup, Kürdiyyü'l-asıl, seyyid-ne seb, lakabları "ManzGr-ı nazar-piran-ı kiram"dır. Arvasi-zadelerdendir. Kürdistan'ın muhtelif şehirlerinde, muhtelif zevattan tahsilde bulunmuş, ikti sab-ı feyz-i ulum etmiştir. Mülaki olduğu zevat-ı kiramın her birinden Nakşıbend'i, Kadiri, Sühreverdi, Kübrevi ve Çeştiyye tariklarından kesb-i kemalat ederek müs tahlef olmuş, Üveysiyyü'l-meşreb bir zat-ı sütGde-siyerdir.

Muhit-i tahsilinin icabiit-ı tabiiyyesinden olarak ulGm-ı Arabiyye vü Farisiy ye'den behre-mend olarak, her iki lisanın edebiyyatında zamanımızın mütefer ridleri sırasına geçmiştir. Tarlkat•ı aliyye-i Nakşıbendiyye'den iitide tercüme-i haliy le tezyin-i sahife oltınacak olan Mevlana Halid Ziyaeddin-i Nakşıbendi'ye müntehl olup, mürşidleri Seyyid Fehim, onun şeyhi Seyyid Muhammed Salih, onun mürşidi Seyyid Taha, onun mürşidi de Mevlana Halid hazretleridir. lstanbul'a hicretleri 3 Şa'ban 1337/(5 Mayıs 1919) tarihine müsadiftir.

Burada kemaliit-ı arifiineleri şayi' olup, herkes meclis-i irfanlarına şitabiin olmaktadır. Eyüp'te, Kaşgari Abdullah Efendi hazretlerinin dergahı meşihatı münhal olmak la, meşihat, imamet ve hitabeti kendilerine tevcih olunmuştur. lstanbul'a hicretten mukaddem Van vilayeti ve etrafında neşr-i feyz-i tarikat eylemişti. 1 3 1 5/( 1 897) ve 1 325/( 1 907) senelerinde Haremeyn-i muhteremeyni ziyaret şerefine mazhar olup, burada iki ay kadar ikametle kam-yab olmuşlardır. Kendileri bid'at ihdasından fevka'l-ade müctenibdirler.

Hatta tercüme-i hal-i al'ilerini yazmak emeliyle istihsal-i ma'lGmil.r için müracaat ve ist'izahıma karşı, "Tarl kat-ı aliyye-i Nakşıbendl' de bid'at ihdas etmeyerek istikametle irşiid-ı ibiid vazifesini ifa ey lemektedir. " diye yazılmasını emir buyurdular. Faztlet- i aliyyeleri ulema-yı zamanın