Şeyh İzzeddin Ahmed Efendi

Ailesi ve tahsili

İzzeddin Ahmed Efendi, Eşref-i Sânî’nin oğludur. 1083/1672’de Bursa yakınındaki Barak Fakih köyünde doğdu. İlk öğreniminin ardından Molla Ahmedzâde Muhammed Efendi’den Arapça ve dinî ilimler okudu; Ayn-ı Ekber Muhammed Efendi’nin derslerinden de faydalandı. Tasavvufî terbiyesini babasından aldı.

Eşrefiyye Âsitânesi

Babasının hayatında Bursa İncirlice Mahallesi’ndeki Eşrefiyye Âsitânesi’nde bulundu; daha sonra dergâhın postnişini oldu. Kādiriyye’nin Eşrefiyye kolundaki irşadını ilim, vaaz, şiir ve tekke hizmetiyle birlikte yürüttü.

İstanbul ziyareti

Ömrünün son yılında İstanbul’a geldi ve yaklaşık iki ay kaldı. Zeyrek’te Pîrî Paşa Camii mütevellisinin evinde misafir oldu. Cuma günleri camide vaaz verdi ve tarikat âyini icra etti; kaynaklar ders ve sohbetlerine âlimlerin de katıldığını bildirir.

Hac yolculuğu

1137/1724’te oğlu Abdülkādir Efendi ile Haremeyn’i ziyaret etti. III. Ahmed ve I. Mahmud tarafından davet edildiği, saray çevresinde de sohbet ve irşadından faydalanıldığı aktarılır.

Eserleri

Enîsü’l-cinân adlı Arapça tefsiri on cüz ve dört cilt olarak tarif edilir. Müşevviku’l-uşşâk adlı vaaz ve nasihat eseri ile İzzî mahlasıyla yazdığı divanı vardır. Hayatı ve menkıbeleri Tennûrîzâde’nin Menâkıbnâme-i Eşrefîsi ve müridi Mustafa Efendi’nin Hediyyetü’l-fukarâsında geniş biçimde anlatılır.

Şiiri ve öğretisi

Şiirlerinde gönül temizliği, düşmanlıktan uzak durmak, zikir, aşk ve nefsin fedakârlıkla terbiyesi öne çıkar.

Baş u cândan geçmedikçe vasl-ı cânân isteme
Cevre mahrem olmadıkça neyl-i ihsân isteme
İzziyâ sen geç kamudan aşk ile dil-dâde ol
Yâr-ı bâkîye, anın gayrına irfân isteme

Vefatı

Şâban 1153/Ekim 1740’ta, yetmiş yaşında İstanbul’da vefat etti. Tophane’deki Kādirîhâne’ye defnedildi. “Râhat-ı mürşid” terkibi ve çeşitli tarih manzumeleri vefat yılına işaret eder.