ŞAHSİYET DOSYASI

Şeyh Halef Muhammed Efendi

Şeyh Halef Muhammed Efendi O asırda kubbe şeyhi bulunan ve elyevm Kâsımpaşa’da medfûn bulunan Halef Muhammed Efendi merhûm, Hz. Şeyh’in meftûn-ı kamâlâtı olanlardan idi. Bu zât, Bağdâdlıdır, tarîk-ı Kâdiriyye’den müstahleftir. Şeyh Süleyman Efendi-zâde el-Hâc Muhammed Emîn Efendi vefât eyledikte Kubbe Tekkesi’ine şeyh olmuş idi. 1179/(1765-66) senesinde irtihâl eylemiştir. "Şeyhu'l-makbûlîn" (‫)شيخ المقبولين‬ târîhidir. Bu na’t-ı şerîf…

Yol: Halvetiyye
Mekân: 2 bağlantı
Unvan: Sefîne-i Evliyâ’da kayıtlı tasavvuf şahsiyeti

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Hayatı ve irşad çevresi

Şeyh Halef Muhammed Efendi
O asırda kubbe şeyhi bulunan ve elyevm Kâsımpaşa’da medfûn bulunan Halef
Muhammed Efendi merhûm, Hz. Şeyh’in meftûn-ı kamâlâtı olanlardan idi. Bu zât,
Bağdâdlıdır, tarîk-ı Kâdiriyye’den müstahleftir. Şeyh Süleyman Efendi-zâde el-Hâc
Muhammed Emîn Efendi vefât eyledikte Kubbe Tekkesi’ine şeyh olmuş idi.
1179/(1765-66) senesinde irtihâl eylemiştir. "Şeyhu'l-makbûlîn" (‫)شيخ المقبولين‬
târîhidir.
Bu na’t-ı şerîf onundur:
Gönülde âteş-i aşkın nihândır Yâ Rasûla’llâh
Velî nâr-ı muhabbet bî-emândır Yâ Rasûla’llâh

Halef kurbânın olsun bendegânından şumâr ile
Senin kurbânın olmak ana şândır Yâ Rasûla’llâh

Servet Bey merhûm, Hz. Şeyh (Raûfî)’nin nazar-ı kîmyâ-eserine bürhân olarak
şu menkabeyi nakl etmişlerdi:
İşte bu zât (Halef Muhammed Efendi), mübtelâ olduğu illetin te’sîriyle ayakta
duramayacak derecede esîr-i firâş iken, bir gün Raûfî hazretlerini ziyâret iştiyâkının
taht-ı te’sîrinde kalarak gitmeğe teşebbüs etmiş idi. Ahibbâsı her ne kadar gidecek
hâlde olmadığından ferâgat eylemesini teklîf etmişler ise de, mümkün değil
ârzûsundan vazgeçiremedikleri cihetle çâr-nâ-çâr bir dest-gereye koyarak Kubbe
Dergâh-ı şerîfinden Bahçekapısı’na indirmişler, kayıkla Salacak İskelesi’ne
çıkarmışlar, koltuklarına girip birçok mihen ü meşekkatle, Hz. Raûfî’in bulundukları
dergâh-ı münîfe götürürler. O sırada Hz. Şeyh, dergâhın önünü süpürüyor imiş; Şeyh
Muhammed Efendi, müşârünileyhi gördüğü gibi, koltuklarını tutanlara, “Beni
bırakınız, yalnız gideceğim.” der. Onlar da yalnız bırakırlar. Serbestce yürümeğe
başlar. Hâzırûn, bu hâline hayret ederler. Hz. Raûfî’nin Şeyh Muhammed
Efendi’ye nazarının taalluku, ondaki marazı mahva sebeb-i müstakil olmuş idi. Hâki
zer eden o nazar, nazar-ı kîmyâ-eser idi. Muhammed Efendi, Hz. Pîr’den sonra daha
dokuz sene muammer olmuştur.

BUHÛRİYYE-İ HALVETİYYE

Bağdat'tan Kubbe Tekkesi'ne

Sefîne-i Evliyâ, Halef Muhammed Efendi'yi kendi asrının “kubbe şeyhi” olarak tanıtır. Bağdatlıdır, Kâdiriyye yolundan hilâfet almıştır. Şeyh Süleyman Efendi-zâde el-Hâc Muhammed Emîn Efendi vefat edince Kubbe Tekkesi'ne şeyh olmuş, 1179/1765-66'da vefat etmiş ve Kasımpaşa'da defnedilmiştir. Vefatına “Şeyhu'l-makbûlîn” terkibiyle tarih düşürülmüştür.

Kaynak ona ait bir na't-ı şerîf de nakleder; gönüldeki aşk ateşinin gizliliğini anlatan ve şairin kendi mahlasını andığı üç beyitlik bu şiir, ondan kalan tek edebî örnektir.

Bir ziyaretin hikâyesi

Servet Bey'in naklettiğine göre Halef Muhammed Efendi bir hastalık sebebiyle ayakta duramayacak hâldeyken, Şeyh Raûfî'yi ziyaret arzusuna kapılmıştı. Dostları vazgeçiremeyince onu sedyeyle Kubbe Dergâhı'ndan Bahçekapı'ya indirdiler, kayıkla Salacak İskelesi'ne geçirdiler ve koltuğuna girerek dergâha götürdüler.

Şeyh o sırada dergâhın önünü süpürüyordu. Halef Muhammed Efendi onu görünce kendisini tutanlara “Beni bırakınız, yalnız gideceğim” dedi. Anlatı, Raûfî'nin nazarının hastalığı giderdiğini söyleyerek biter.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Raûfî'nin nazarıyla geçen hastalık

Yatağa düşecek kadar hastayken Raûfî hazretlerini ziyarete götürülmüş; onu görünce koluna girenlere “Beni bırakınız, yalnız gideceğim” demiş ve hastalığından kurtulmuştur.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Sefîne, Servet Bey'in Raûfî hazretlerinin nazarına delil olarak naklettiği bir menkıbeyi kaydeder. Halef Muhammed Efendi, mübtelâ olduğu hastalık yüzünden ayakta duramayacak hâlde yatarken, Raûfî'yi ziyaret iştiyakıyla yola çıkmaya kalkışır.

Dostları vazgeçiremeyince onu bir sedyeye koyup Kubbe Dergâhı'ndan Bahçekapı'ya indirmiş, kayıkla Salacak İskelesi'ne çıkarmış, koltuklarına girerek büyük meşakkatle dergâha götürmüşlerdir. Şeyh o sırada dergâhın önünü süpürmektedir; Halef Muhammed Efendi onu görür görmez koluna girenlere “Beni bırakınız, yalnız gideceğim” der. Anlatıya göre Raûfî'nin nazarının ona taalluku, hastalığının yok olmasına müstakil sebep olmuştur.

Çerçeve. Menkıbenin asıl kahramanı Raûfî'dir; Halef Muhammed Efendi burada kerâmetin şahidi ve konusu olarak yer alır. Anlatının güzergâhı ise gerçek İstanbul topografyasına oturur: Kubbe Dergâhı, Bahçekapı, kayıkla karşıya geçiş, Salacak İskelesi. Bu ayrıntılar olayın tarihî doğruluğunu ispat etmez, ancak anlatının hangi somut mekân bilgisiyle kurulduğunu gösterir.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

ESER / METİN

“Gönülde âteş-i aşkın nihândır yâ Rasûlallâh” na'tı

Sefîne, kendisine ait bir na't-ı şerîf nakleder; şiirde şair kendi mahlasıyla Peygamber'e kurban olmayı şan sayar.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak, Halef Muhammed Efendi'ye ait olduğunu belirterek bir na't-ı şerîf nakleder. İlk beyitte gönüldeki aşk ateşinin gizli olduğu, buna karşılık muhabbet ateşinin aman vermediği söylenir.

İkinci beyitte şair kendi mahlasını anarak, kullar arasında sayılmayı ve o kapıya kurban olmayı bir şan olarak niteler. Şiirin tamamı üç beyit hâlinde gelmiştir.

Çerçeve. Na't, tekke şairinin en yaygın türlerindendir ve genellikle meclislerde okunmak üzere yazılır. Buradaki metnin değeri, Halef Muhammed Efendi'den günümüze ulaşan tek edebî örnek olmasıdır; mahlasın şiirde geçmesi de aidiyeti destekler. Kaynağın verdiği bu birkaç beyit dışında telifine dair bilgi yoktur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri 1

"Şeyhu'l-makbûlîn" (‫)شيخ المقبولين‬ târîhidir.

Metni gösterMetni daralt

"Şeyhu'l-makbûlîn" (‫)شيخ المقبولين‬ târîhidir. Bu na’t-ı şerîf onundur: Gönülde âteş-i aşkın nihândır Yâ Rasûla’llâh Velî nâr-ı muhabbet bî-emândır Yâ Rasûla’llâh Halef kurbânın olsun bendegânından şumâr ile Senin kurbânın olmak ana şândır Yâ Rasûla’llâh Servet Bey merhûm, Hz. Şeyh (Raûfî)’nin nazar-ı kîmyâ-eserine bürhân olarak şu menkabeyi nakl etmişlerdi: İşte bu zât (Halef Muhammed Efendi), mübtelâ olduğu illetin te’sîriyle ayakta duramayacak derecede esîr-i firâş iken, bir gün Raûfî hazretlerini ziyâret iştiyâkının taht-ı te’sîrinde kalarak gitmeğe teşebbüs etmiş idi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri 2

Metni gösterMetni daralt

Bu na’t-ı şerîf onundur: Gönülde âteş-i aşkın nihândır Yâ Rasûla’llâh Velî nâr-ı muhabbet bî-emândır Yâ Rasûla’llâh Halef kurbânın olsun bendegânından şumâr ile Senin kurbânın olmak ana şândır Yâ Rasûla’llâh Servet Bey merhûm, Hz. Şeyh (Raûfî)’nin nazar-ı kîmyâ-eserine bürhân olarak şu menkabeyi nakl etmişlerdi: İşte bu zât (Halef Muhammed Efendi), mübtelâ olduğu illetin te’sîriyle ayakta duramayacak derecede esîr-i firâş iken, bir gün Raûfî hazretlerini ziyâret iştiyâkının taht-ı te’sîrinde kalarak gitmeğe teşebbüs etmiş idi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

6 kayıt

İlk 6 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Bağdatlı bir Kâdirî halifesi olarak Kubbe Tekkesi meşîhati

Bağdatlı olup Kâdiriyye'den hilâfet almış; Şeyh Süleyman Efendi-zâde el-Hâc Muhammed Emîn Efendi'nin vefatı üzerine Kubbe Tekkesi şeyhi olmuş ve 1179/1765-66'da vefat etmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, Halef Muhammed Efendi'yi kendi asrında “kubbe şeyhi” olarak anar. Bağdatlıdır ve Kâdiriyye tarîkinden müstahleftir, yani hilâfet almıştır.

Şeyh Süleyman Efendi-zâde el-Hâc Muhammed Emîn Efendi vefat edince Kubbe Tekkesi'ne şeyh olmuştur. 1179/1765-66 senesinde vefat etmiş; vefatına “Şeyhu'l-makbûlîn” terkibi tarih düşürülmüştür. Kasımpaşa'da medfundur.

Çerçeve. Kayıt, XVIII. yüzyıl İstanbul'unda Bağdat kökenli Kâdirî şeyhlerinin başkent tekkelerinde görev alabildiğini gösterir; imparatorluk coğrafyası tarîkat kadrolarını da dolaştırmaktadır. Meşîhatin bir öncekinin vefatına bağlanması, tekke defter kayıtlarının olağan usulüdür ve buradaki bilgiyi doğrulanabilir kılar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

TARİHÎ KAYIT

Tarikî ve tarihî bağlantı 1

Şeyh Halef Muhammed Efendi O asırda kubbe şeyhi bulunan ve elyevm Kâsımpaşa’da medfûn bulunan Halef Muhammed Efendi merhûm, Hz. Bu zât, Bağdâdlıdır, tarîk-ı Kâdiriyye’den müstahleftir.

Metni gösterMetni daralt

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

TARİHÎ KAYIT

Tarikî ve tarihî bağlantı 2

Bu zât, Bağdâdlıdır, tarîk-ı Kâdiriyye’den müstahleftir.

Metni gösterMetni daralt

Bu zât, Bağdâdlıdır, tarîk-ı Kâdiriyye’den müstahleftir. Şeyh Süleyman Efendi-zâde el-Hâc Muhammed Emîn Efendi vefât eyledikte Kubbe Tekkesi’ine şeyh olmuş idi. 1179/(1765-66) senesinde irtihâl eylemiştir. "Şeyhu'l-makbûlîn" (‫)شيخ المقبولين‬ târîhidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

TARİHÎ KAYIT

Tarikî ve tarihî bağlantı 3

Metni gösterMetni daralt

Şeyh (Raûfî)’nin nazar-ı kîmyâ-eserine bürhân olarak şu menkabeyi nakl etmişlerdi: İşte bu zât (Halef Muhammed Efendi), mübtelâ olduğu illetin te’sîriyle ayakta duramayacak derecede esîr-i firâş iken, bir gün Raûfî hazretlerini ziyâret iştiyâkının taht-ı te’sîrinde kalarak gitmeğe teşebbüs etmiş idi. Ahibbâsı her ne kadar gidecek hâlde olmadığından ferâgat eylemesini teklîf etmişler ise de, mümkün değil ârzûsundan vazgeçiremedikleri cihetle çâr-nâ-çâr bir dest-gereye koyarak Kubbe Dergâh-ı şerîfinden Bahçekapısı’na indirmişler, kayıkla Salacak İskelesi’ne çıkarmışlar, koltuklarına girip birçok mihen ü meşekkatle, Hz. Raûfî’in bulundukları dergâh-ı münîfe götürürler.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

TARİHÎ KAYIT

Tarikî ve tarihî bağlantı 4

Metni gösterMetni daralt

Ahibbâsı her ne kadar gidecek hâlde olmadığından ferâgat eylemesini teklîf etmişler ise de, mümkün değil ârzûsundan vazgeçiremedikleri cihetle çâr-nâ-çâr bir dest-gereye koyarak Kubbe Dergâh-ı şerîfinden Bahçekapısı’na indirmişler, kayıkla Salacak İskelesi’ne çıkarmışlar, koltuklarına girip birçok mihen ü meşekkatle, Hz. Raûfî’in bulundukları dergâh-ı münîfe götürürler. Şeyh, dergâhın önünü süpürüyor imiş; Şeyh Muhammed Efendi, müşârünileyhi gördüğü gibi, koltuklarını tutanlara, “Beni bırakınız, yalnız gideceğim.” der.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

TARİHÎ KAYIT

Tarikî ve tarihî bağlantı 5

Raûfî’in bulundukları dergâh-ı münîfe götürürler.

Metni gösterMetni daralt

Raûfî’in bulundukları dergâh-ı münîfe götürürler. Şeyh, dergâhın önünü süpürüyor imiş; Şeyh Muhammed Efendi, müşârünileyhi gördüğü gibi, koltuklarını tutanlara, “Beni bırakınız, yalnız gideceğim.” der. Raûfî’nin Şeyh Muhammed Efendi’ye nazarının taalluku, ondaki marazı mahva sebeb-i müstakil olmuş idi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeKubbe Tekkesi (Kubbe Dergâhı)Şeyh Süleyman Efendi-zâde el-Hâc Muhammed Emîn Efendi'nin vefatından sonra şeyh olduğu tekke; menkıbede hasta hâlde buradan Bahçekapı'ya indirildiği anlatılır. Metin tekkenin semtini açıkça vermez. İlişkili kişi dosyası Şeyh Halef Muhammed Efendi : Halef Muhammed Efendi (ö. 1179/1765-66), Bağdatlı Kādirî halifesi; Hacı Muhammed Emin Efendi’den sonra Kasımpaşa Kubbe Tekkesi postuna geçen şair şeyhtir.İstanbul · TürkiyeKasımpaşaSefîne'nin kaydına göre Halef Muhammed Efendi'nin medfun bulunduğu semt; kabrin tam yeri belirtilmemiştir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Halef Muhammed Efendi : Halef Muhammed Efendi (ö. 1179/1765-66), Bağdatlı Kādirî halifesi; Hacı Muhammed Emin Efendi’den sonra Kasımpaşa Kubbe Tekkesi postuna geçen şair şeyhtir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
[2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 5
[3]Kişi dosyasının kaynakları — Şeyh Halef Muhammed Efendi

Ortak kaynak kataloğunu aç →