Şeyh Ebu'r-Rızâ

Hayatı ve irşad çevresi

Şeyh Ebu'r-Rızâ

Yine azizimizden menkuldür. Hankah-ı Uşşaki'ye civar diğer bir Bedevi Dergahı vardır ki, Ebu'r-Rıza hazretlerine mensubdur. Bu zat, zaman-ı Hz. Pir'de Mısır'dan ls tanbul'a gelmiş, Hankahın önünden sancak ve kudumla gelip geçiyormuş, Hz. Pir karşı çıkmış, "Nerede buluııuyorsuııuz? " sualine "Kayyum ism-i şerlfiııdeyim. " cevabını arz edince, "Üst tarafı bizde var. " buyurmaları üzerine tekmil-i süluk maksadıyla Ce nab-ı Plr'e rabıta hasıl etmiş, sülukun üst tarafını Hz. Plr'den görmüşlerdir.

Bunun için Ebu'r-Rıza Dergahı şeyhleri başlarındaki Bedevi tacının üzerine beyaz düğme di kerler ki, bunu Hz. Pir efendimizden Ebu'r-Rıza hazretleri teberrüken almıştır. İrtihali 1 001/( 1 593 )'redir ve mezkur tekkede medrundur. Kadiri-hane'deki tomar'da Ebu'r-Rıza'nın tarih-i irtihali 1 1 5 1/( 1 738-39) gösteri liyor ve Ahmed Hüsami Efendi'den müstahlef olduğundan bahs ediliyor. Bedevi şey hi NOreddin Efendi de 1 001/( 1 593 ) diye söylemiş ise de, bu babtaki tereddüdümü iza le edecek bir vesika-i diğer bulamadım.

Ebu'r-Rıza hazretlerinin sandukası üzerinde ki levhada 1 00 1 , yanındaki kabirde mahdumlarının tarihi 1 003/( 1 5 94-95) muharrer dir. Hz. Plr'e mülaki olması rivayeti, IOO l 'i tevsik ediyor. Sultanahmed'de Kaygusuz İbrahim Dergahı şeyhi merhum Şevki Efendi Hada iku'l-Envar fi Kelami'l-Kibar nam eser-i mühimminde Hz. Pir efendimizin olmak üzere şu mısraı ve zirindeki Türkçe nutku kayd ediyor. Hz. Plr'e ait bir risaleden bahs eyliyor. Fakat bu risale nerededir. Tahkiki mümkün olamadı. 1 32 ...:-.. _, ı 1..,.. 1 il-. I ...:-.. _,ı ..;... \.) İhtimal ki Divan'ından alınmıştır. Mensur kelamları: "Ey gönül!

Akla yar, nefse kul olma. Zira seni bir çok temiişidan ve devletten mahrum eder. Bilmiş ol ki, bir kimse dünyada sohbet ü devlet ile sultan iken kendi zatından giifil ol sa ve kendinden olanı bilmese öbür alemde ne bilmiş ola. Çünkü gaflet ile kendi vücUdun da olan hidayeti ve emaneti ve hazine-i saltanatı bilmeyip kendilikle kendini kul edip, güne şin yüzÜnü bakıkla sıvar ve kendi mahbUbuna bilmezlik zulumiitından bir kaftan giydirir. Sonra kendi ettiği kabahatları Ceniib-ı Hakk'a isniid edip, " Bana gaflet verdin Ya Rab! " der ise , bu da insafdeğildir ya.

Zira Ceniib-ı Hak peygamber gönderdi ve Kur' an inzal ey ledi ve Kur'an'ı içinde, "Giifil olmayın. " diye emr u tenbih eyledi, buyurmuşlardır. Ey gönül! Sana olan hidayeti bil. Asi olup, sultiin hazinesini yabanlara hare etme . Him meti yüce eyle. Ademden gafil olına. Her gördüğünü adam sanma. Yaban yerlere hare olan hizmeti ve himmeti sultiiııa hare et. Sultan defterine yanlış humf katma. Gözsüz, kulaksız 1 .32. "Onun zatı denizdir. Bütün varlıklar ise o denizin dalgalarıdır." (H) olma. Basir u semi ol. Hiçbir şeye hakaretle bakma. Yediğin ni'mecin hakkını yerine getir.

Dostunu bil 11e düşmanından hazer eyle ki, ô.hir sana ziyanı dokunur.

Dost, düşman ken di öz llÜCUdundadır." Şem' ,i kutb,ı Rablxmı Hüsameddın,i Uşşllkı Cem' ,j feyz,i Hakkilnı Hüsameddın,i Uşşakı Şeyh,i reh,i hidiiyet Dürr,i bahM diyiinet Genc,i remz,i emanet Hüsameddın,i Uşşakı Arifi ehl,i safii Merkez,i fülk,i vefa P"ır,i makam,ı fetvii Hüsdmeddın,i Uşşakı S ultii1M iişıklindır BurhiiıM kilmiliindır Şeyhi Ümmi Siniin 'dır Hüsdmeddın,i Uşşakı Ekmel,i şuyulM zamiin Kümmef,i ınerdiiıM meydan Ecmef,i ehl,i irfiin Hüsdmeddın,i Uşşakı Matla'ı semt,i Buhiirii Uşşak' ta oldu rü,nüma Kasnnpaşa'da medfun hiili Hüsdmeddın,i Uşşakı Ey rehber,i iişıkiin Eyle Şevki' ye ihsiin Budur de'b,i Sultan Hüslimeddın,i Uşşaki Uşşakiler 30 1 Hz.

Pir efendimizin mezkur mısra-ı şerifine yazdığım tahmis: Neş' e-yab-ı sırr-ı Tevhld olmağa azm it gönül Terk-i hestl ile nefs-i laimi hazm it gönül Söyleyen Hak söyleten Hak' dır bunu fehm it gönül Aynı yok.dur gayrı yok.dur böylece cezm it gönül . ..;... J1 c;: ly1 i.1.-.. l,,.!- 1 ..;... _, 1 .;.. 1 .) Gördüğün asar efal ü sıflit u zat.dır Bak şuunilt-ı ilahiye birer aylitdır Vahdet-i zilt-ı Huda' ya her biri mir'litdır Gafil olma bil özan yoksa işin heyhiltdır . ..;... _,1 c;: ly1 i.1.-.. l,,.!- 1 ..;...

J I .;.ı l.) Virdidir eşyanın el-Hak nlim u şlin-ı dost dost Kliinilta bak basiretle cihan-ı dost dost Aşıka pinhan değil nur-ı ıyan-ı dost dost Keşf ider ehlü'l-usalü raz-dan-ı dost dost . ..;... JI c;:ly1 i.1.-.. l,,.!- 1 ..;... J 1 .;.. 1.) SUhtem ez nar-ı aşket ey azımü'ş-şan dost Sahib-i ihsiin tul kün merhamet canlin dost Cümle zerrlit-ı cihan mir'lit-ı Hak burhan dost Ru-nümii şod rü-nümii iislir-ı Rab payan dost . ..;... JI c;: 1y1 i.1.-.. l,,.!- 1 ..;... J1 .;..

1.) Ma'kes-i didar-ı Mevla'dır miraya-yı 'llÜCUd Vasfa sığmaz bir tecelladır tecella-yı vücad Cuşa geldi hubb-ı zlit-ı Hakk'la derya-yı vücad Varlığı vir Hakk'a Vassaf eyle ifnii- yı vücad . ..;... _,1 [1_,.. 1 i.1.-.. l,,.!. 1 ..;... J I .;.. 1 .) 302 Setine-i Evliyli Destur Efendim! ..:,_.. JI r;:_l.J\; '-o J.) I ; ı$"-"' Jl;. ..::.. JI ı;:_l_rl r;:_} r;:_} .j>... jŞ j l ..:,_.. JI r;:_U. J yf. jl ..;:... <.SU. ..::.. JI r;:_l:il ..::.ı ...l>- J <.SŞ J <.S ..;:... p 133 ..:,_.. JI r::_1.r' I I ..:,_.. JI ..;:...

!.) Cümle eşya suret-i mir'aı-ı efill- i Hakim Cümle efill cilve-i evsaf-ı Rahmanu'r-Rahlm Hep muhit oldu şuun-ı na ' tnuı zac-ı Kadım Künh-i künh gaybu'l-guyabun şaft Al1lih Aznn ..:-. JI r::_1.r' I I ..::.. JI ..;:... !.) 4..- _,5::..- .))":" _,ı ı JS' J j \rı ..;:... \IW- .:r 4..- _,;t. ö...l>- _,llı ....-:J I J J.lA::l l ;W.ı y \,...,o l 4..- ,_.,- ./'U;, 4..- P"'" ) 1 JI I J Jf- .y- ..l.o 134 ..:,_.. JI ı;:_lyl I ..::.. JI ..;:... !.) ..:,_.. JI .J lf yA Jl;. ı$"-"' ..::.. JI J I.) ı$"-"' j l .) _,..!. <.Sl)I ..;:... _r.r ..:,_.. JI .J IJ.) IJ ;IJ.)I ..::.. JI ;IS' jl ._,.JIS' ..:,_.. JI }1 (. jl .) J!

o)ai .)J! oJ.) 13 5 ..:,_.. JI r;:_lyl I ..:,_.. JI ..;:... !.) 1 33. "Gördüğün varlı ğın gölgesi, O'nun yaratmasının bir zerresi, gizli gayb hazinelerinden dalga dalga ihracıdır. Mümkinatın şuleleri, "Vehhac" olan Allah'ın ışığındandır. Görünen küçük büyük bü tün varlıklar Cenab-ı Hakk'ın vahdetinin neticesidir. O'nun zatı denizdir; dalgalar da yarattığı varlıklardır." ( H ) 1 34. "Bütün varlıklarda ezeli kemalattan bir yansıma vardır ... Bu durum basiret sahiplerince ayan be yan hissedilmektedir. Ancak gözlerinde hastalık bulunanlar bundan mahrumdurlar." ( H ) 1 35.

"Varlık d a yokluk d a O'nun aydınlatan ışığının gölgesidir. insanın hayranlığını artıran b u alem O'nun vechinin varlığındandır. Bütün işler de hep O'nun işidir. Dönen bütün felekler O'nun dön dürmesiyledir. Zerre ve katre her şey O'nun gündüzlerinin denizindendir. Görünen küçük büyük bütün varlıklar Cenab-ı Hakk'ın vahdetinin neticesidir. O'nun zatı denizdir; dalgalar da yarattığı varlıklardır." (H) Uşşakiler 303 Nehc-i esma üzre zahirdir merd.tib yek-nesak l.iihut u ceberCtt eroah u misal nfuftt-ı halk Dairen ıru:l-dar imkitn feyz-ı zaıdan bir varak Görünen eıwar vücUd vflcib-i mutlakla Hak ..:...

J1 C 1y1 ..ı..,. 1 ..:... _rı J1 ..:,.. 1 .) \ff' '1 r:..U .:... .:ı 1yl1 ş ..:... J ..l:lli _,-\.J:il1 l.,;} "l;')IJ 1}li "u. 4 \.;... .:r lff' ...b- ..:..ı l.l.11 r:..ıs- ..:..ı 1J 1J 136 ..:_.. J1 C1y1 ..ı..,. l:-!-1 ..:_.. _rı J1 ..:,.. 1.) J f Jlö. J y y. J ı:ı ts::. 1 JJ...b- J \ı ,;_ .fü • JP ı.1- cµ 1 J ı:ı 1 J-J)..u 4 ..:-..: 1.:ı ) ı.,1 ..,_.;1.1' j1 -4\i ı,f' JJW- _,.. J _. ,n- 1:.11 J1.r"• 1 ')l...IS' ı..l • -11" ..:..ı ) L,.. · 137 ..:_.. J1 C1y1 ..ı..,. l:-!-1 ..:... _rı J1 ..:,..

1.) Balın ru'yetden hicab emvflc ise gaflet budur Mevc ü bahrm fark u cem'i ru'yete vahdet budur Mevci iskitt eyleyüp bahran ise vuslat budur Gark-ı batın fark-ı zahir nur-ı ayniyyet budur ..:... J1 C 1y1 ..ı..,. l:-!-1 ..:... _rı J 1 ..:,.. 1.) .:ıp-14 y fa j.P\t4 j.P }1 .:.ı .:ı ) } .:ı r- J J lfi ..:..ı 1 .l ..:..ı 1 .l J.Pİ .:r y _ş .:ıy. }1 Jli '1Ji 1_,.-. .!.l '-4:-)' 4 .§ .:ı .,lı '1 ...; c.r Y 138 ..:_.. J1 C1y1 ..ı..,. 1 ..:... _rı J1 ..:,.. 1.) 1 36. "Bütün olaylarann ilmi kadimdir, kendileri değil. Onun ilmi memhirin kendisidir. Hudfis ise on lann yaratılmasıdır.

Bunun için derler ki, su bardağın rengini alır. Zuhfira gelen şeyler yok olacak tır, ancak mt olaylann kendisidir." ( H ) 1 37 . "Nfirun temhürü, imkanın rorunluluğu, O'nun vahdetiyle kaimdir. Şüphesiz a'yan ve eşbah O'nun kudretiyle daimdir. O'nun kemali bütün mertebeleri göstermektedir." ( H) 1 38. "Vuslata ermek istersen secdeye kapan. zarın aslına nail olmak istersen, varlık nurlarının aslıdır O. Önce bu fani varlık aleminden geç. Çünkü her dalga mutlaka denize dönecektir." (H) .))"'- L... ı ..::.-.ı jl .) ş ..::.ı J.}"P [ç. .).J. ..::.Al>- ,:r->" 1 L... 1 ,:r->" .s l..;ci. .).JU u..l> J J_,-.

..;., J ..;., J .J"P .)r ..S-- 4 .;:...j .r' u-l> J # f 1 39 ..::..,. J l (lyl l,,.!. I ..::.. J I ..;.ıl Cem'ı şfıhid farkı siibit rlltibü'l-ahvtıl olur Cem'ı zaid farkı nakıs clizjbu'l-ahvtıl olur Cem' u farkı istivi'ida ragıbu'l-ahvtıl olur Bahr-ı cem' u mevci furkan kasibu'l-ahvtıl olur ..::.. J ı c 'r ' l,,.!. ı ..::.. J ı ..:.ı ı ı) J';" o.) Ş r-> IJ ı}Jl.JI J L... I J 0 ft o.) Ş \j ..;., tlf 1 Jl; 0 _r. o.) Ş li l)')U:. ..S"" J-.o l Wft o.) Ş r j"j; \J..)p J 01 -l> I j l 1 40 ..::..,. J \ Clyl [,,.!. I ..::..

J l ..;.ıl Gayb-ı hüviyyet mukayyed olmadı b1-kll u ktıl Ut-ı şuuniit nurunu ızhlir kemal ender-kemal* Bi nazir u lfı şeblh ü la-şer1k u la-misal Bahr-ı zlitda yokdur il.la ııtlr-ı sehabet cemal* ..::.. J ı r'r ' l,,.!. ı ..::.. J ı ..:.ı ı 4 .)_r- ..llı .) ı.s" .:pü L... 1 ..;.,J.J"P .)..u> ı.,1 41/ 0 .r. -4 \i Jliİ J ı l l; ..:..-.. .) J .) y. J J -l>-1 ...U I y> Jf' 41.J"' JI J 1 41 ..:..-.. J ı r'r ' l,,.!. ı ..:..-.. J ı ..:.ı ı 1 39. "Dünya ve ahiret O'nun isimlerinin nisbetinden dolayı vardır. Yaratılışın güzelliği O'nun esma-i hüsnası sebebiyledir.

Madde ve ma'nll, vahdet mihverinin kesretini aldı. Şuhudun künhüyle sade ce vahdeti müşahede edesin." ( H ) 1 40. "Onun sırat ve isimlerinin mertebesi arttı. Tecelliyat çeşitlerinin gölgesi birbirine girince, gölge leri aynı asıl yerine kaim oldu. Sonunda dallar ve salkımlar oluştu." ( H ) 141. "Taayyün alemiyle suret dünyası yek-vücuttur. Enfüs v e arak sayısız aynada görünür. Sonsuza dek bunlar yek-vücut, yek-zuhar ve yek-nümuddurlar. Manevi aynalarda görünen ise sadece O tek olan Allah'tır." ( H ) Uşşakiler 305 O J ::ı ..;_,...; Wft JI;>- jl ..l.!. ...,. o }- J- )*" J ::ı J!!.. ı.1- Jl.>.

jl o)ai .).W J-!4 J ::ı .;.. tµ jl 142 .::.. J ' c'r' a-.. µı .::.. J ' .;.. lj Cem' -ı cem' malwiyyet-i külli ferıô. ender-ferıô. Mahv-ı zıl isbat-ı ayn ile beka ender-beka Bl-mekan u lfı-zamô.n u bi-nişana irtika Cem' -ı külli bl-neseb berk-ı likit ender-lika .::.. J 1 c'r ' J' a-.. µı .::.. .;.. lj Hô.-i hUda vô.v-ı vahdet selb-i gayriyyet nişô.n Selb-i külli na't-ı danı ayn-ı ayniyyet ıyô.n Külle yewıin hii.,e fi şe'n hU-yı hüviyyet henıô.n • Mevc-i evsaf bahr-ı zatında nihan ender-nihan .::.. J 1 c1r 1 J1 a-.. µı .::.. .;..

lj Kenz-i zacda gayret-i zat cilve-g?ri hu diye Cümle evsô.f-ı ahadiyyetle hem illa Hu diye Vahidiyyetle mümeyyez vasfile Ya Hu diye Bahr-ı zat isbatı tevhidinde yô. men Hu diye .::..J 1 c 1r 1 J1 a-.. µı .::.. .;.. lj 2atım zô.tıyla tevhld vasılın erbabıdır Tevhid-i evsô./la ebrô.r-ı sıfat ashabıdır Her merdtibde muvahhidler ulü'l-elbabıdır Nur-ı zacda zô.tını mahv eyleyen aktô.bıdır c1r1 .::.. J 1 J1 a-.. µı .::.. .;.. l j 142. "Ezeli kemalattandırr ki, zerrenin zuhurunun aksidir. Gayb hazinelerinin bir zerre numunesi olu yordu. Eşsiz güzelliğinin zuhuru bir başlangıçtır ..

Damlayan her damla O'nun tecelliyat denizin· dendir." ( H ) 306 Sefine-i Evliyıi. Künh-i tevhld meşrıl<-ı efillidir ufku'l-mübln Meşrık-ı evsaf mücella ufk-ı a'liidan hemin Vahdete sümme dena hem fe-tedelladır karin 'Kabe kavseyni ev edna' künh-i vahdetdir yakin ..::.-. J I c lyl l,,.!- 1 ..::.-. _r.ı JI -:.ılj Rütbe-i kavseynde imkan vecih mir'at olur Sırr-ı ev ednil' da imkiln vacib ile nar olur Nar-ı bl-reng-i zuhuruyla olur efnil zuhar Nar-ı zatı bl-misilldir nar-ı nar bahr-ı buhar ..::.-. J I clyl l,,.!- 1 ..::.-.

rı JI -:.ılj Nar-ı tevhfd cem' -ı tenzih fark-ı teşbih beynidir Sırr-ı la-şarkiyye ki mecmau'l-bahreynidir Künh-i tevhld milni'i bil ru'yet-i isneynidir Selb-i gayr isbilt ayniyyetle tevhld-i aynıdır ..::.-. J I C lyl l,,.!- 1 ..::.-. _r.ı J I -:.ılj Küııh-i tevhld bl-hurftf u bl-taayyün nar-ı Ha Bl-tahayyül bl-taak ul bl-izilfet sırr-ı Ha Nar-ı zatından sıfilta feyz-i ziltdır neşr-i Hu Ayn-ı zatından telatum mevc-i vasfa bahr-ı Ha ..::.-. J I C lyl l,,.!- 1 ..::.-.

_r.ı J I -:.ılj * * * Medhiyye-i atiyenin aslı Bursa'da Mısri şeyhi Şemseddin Efendi'nin, tahmisi ise fakirindir: Buharil'dan doğup mihr-i vücad-ı P"ır Uşşakı Garık-ı nur-ı irfiln eyledi uşşak-ı müşt.akı Ser-il-ser şöhret ü şanı yayıldı tutdu afakı Bütün uşşaka olmuşdur ezelden saki-i baki Cenab-ı Pir-i va.lamız Hüsameddin-i Uşşak!

Mubarek ziltı esrilr-ı Cenab-ı Ahmed'e hazin Hem oldur ilrif-i ma'nii-yı sırr- ı hazret-i Yilsln Anı takdir idenler kuhl-ı çeşm itmekdedir hakin FüyGzatı nümayandır eğer zahir eğer batın Nazar kıl çeşm-i ibretle ihata itmiş afakı Uşşakil er 307 Dil-i na-puht.eglinı puht.e eyler feyz-i terbiyye Bulur lıniim ol demde kemiilat yle takviyye İder şlraze-i ahvalini ol anda t.asfiyye Sülukla tezkiye nefsin ider kalbini tasfiyye Kabul itmez tarlkında riyakar zerrakı Mürid.anı bulur dünyli vü ukbada büyük devlet Füyuzat.-ı ilahiyye yüzaııden mazhar-ı ni'met Bilüp tevhld-i ef1il ü sıfat zerratı ha-dikkat Bulurlar sırr-ı tevhidi olur mihnetleri rahat Dağ üstü bağ olur seçmez kara ile ne derrakı Ta' allüm eyle gel esrllrım enfü.sle afakın Kemiile inkılab itsün dilersen vecd ü eşvakın o Pir-i muhteremdir ma' deni esrar u ezvakın Yürü var hankahına Hüsameddin-i Uşşakın Bulursun feyz-i Mısri'yi odur aşıklara saki Rivliyet itdiler eslaf ki bunda Hazret-i Mı.srl Çıkardı bi'r-i aşkdan143 su hayat-bahşeııde-i asrı Revfü1-1 pak-i şlih-ı Kerbela'ya eyledi hasrı Muhibb-i hanedan-ı Mustafa'dır Şemsi-i Mısri Ezeldendir anın A l-i RasOle hubb u eşvakı * ** İçirdi bade-i rnz-ı elesti abdine saki Bu iilemde zuhur itdi amn mestl-i ezvakı Tarlkat lilemiııde anladım beı1 sırr-ı misakı Gözamle bir veliyyu'llahı gördüm oldum Uşşakı Meded kd P"ır-i dest-g'irim Hüsaıneddln-i Uşşakı Cihan müstağrak-ı eıwar-ı zat-ı Hazret-i Baki Gönül feyz-i Huda-yı Müst.ean'la buldu tiryakı Safa-yı vaslımn medhi tamamen tutdu afakı Gözamle bir veliyyu'llahı gördüm oldum Uşşakı Meded kd P"ır-i dest-girim Hüslimeddı"ıı-i Uşşakı 1 43.

A sitanedeki Mısri Kuyusu murad olunmuştur.