tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Merzifonlu Şeyh Abdurrahim

Merzifonlu Şeyh Abdurrahim, Mısır ve Hâf'ta Zeynüddin el-Hâfî'nin terbiyesini tamamlayıp icâzetle Merzifon'a gönderilen erken Zeynî şeyhlerindendir.

Mekân
1 bağlantı
Unvan
Zeynüddin el-Hâfî'nin Merzifonlu halifesi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Merzifon'dan Mısır ve Hâf'a

Emir Aziz'in oğlu Abdurrahim Merzifon'da doğdu. Mısır'da Zeynüddin el-Hâfî ile tanıştı ve onunla Hâf'a gitti. Şeyhinin yanında birden çok halvete girerek tasavvuf eğitimini tamamladı; kelime-i tevhid telkini aldı ve hırka giydi.

İcâzetleri

Zeynüddin el-Hâfî ona irşad icâzeti verdi. Ayrıca Sühreverdî'nin Avârifü'l-maârif ve A‘lâmü'l-hüdâ adlı eserlerini, Vesâyâ-yı Kudsiyye'yi ve şeyhinin diğer telif ve rivayetlerini nakletme izni verdi. Böylece Abdurrahim'in aktarımı yalnız tarikat terbiyesi değil, metin ve rivayet icâzeti de taşıdı.

Merzifon'daki irşadı ve vakıf desteği

İcâzetle Merzifon'a gönderildi. Sultan Murad devrinde Merzifon imareti vakıflarından kendisine önce günlük beş akçe, ardından üç akçe ilâve ve yıllık on müdd tahıl tahsis edildi. Bu kayıt, erken Osmanlı döneminde irşad çevresi ile vakıf-idare ilişkisinin somut bir örneğidir.

Vefatı

Merzifon'da vefat etti ve oraya defnedildi. Kaynak, kabrinin kendi döneminde tanındığını ve ziyaret edildiğini bildirir; kesin vefat yılını vermez.

COĞRAFÎ HAFIZAMerzifon'daki Zeyniyye TekkesiMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç3 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

"Bir aşk kütüğünü yaktık, diyâr-ı Rûm'a attık"

Şeyhi Zeynüddin el-Hâfî'nin onun için söylediği bu söz, Anadolu'ya gönderilişini bir kıvılcım gönderme olarak anlatır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Zeyniyye tarikatının pîri Zeynüddin el-Hâfî, Horasan'dan Anadolu'ya gönderdiği bu halifesi için şöyle demiştir: "Bir aşk kütüğünü yaktık, diyâr-ı Rûm'a attık."

Söz, Zeyniyye'nin Anadolu'ya girişini kişisel bir görevlendirme olarak resmeder: yanmış bir odun parçası gibi, ateşi taşıyacak biri gönderilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Fetihten önce Ayasofya'da yapılan münazaralar

Taşköprizâde'ye göre Ali adlı bir halifesiyle birlikte fetihten önce İstanbul'a giderek Ayasofya'daki rahiplerle dinî münazaralar yapmış, gizlice müslüman olan kırk rahipten altısı fetih sırasında hayattaymış.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Taşköprizâde'nin naklettiğine göre Abdürrahîm-i Rûmî, Ali isimli bir halifesiyle birlikte fetihten önce İstanbul'a gitmiş ve Ayasofya'daki rahiplerle dinî münazaralar yapmıştır.

Aynı rivayete göre bu münazaraların sonucunda kırk rahip gizlice müslümanlığı benimsemiş; bunlardan altısı 1453'teki fetih sırasında hâlâ hayattaymış.

Rivayet, onun Merzifon'daki tekkesine kapanmayıp İstanbul ve Edirne gibi şehirleri dolaştığına dair kayıtla da uyuşur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Işknâme: kayıp bir divandan kalan altı şiir

Işknâme adı verilen divanı henüz ele geçmemiştir; günümüze ulaşan altı şiiri lirizmi ve dilinin sadeliğiyle dikkat çeker.

Metni gösterMetni daralt

XV. yüzyıl Anadolu'sunda tekke şiirinin geliştiği, kurumsallaşan tarikatlar çerçevesinde tekke şairlerinin çoğaldığı bir dönemde yaşamıştır. Kendisine ait Işknâme adı verilen bir divan bilinmekte, fakat bu divan henüz ele geçmemiştir.

Günümüze yalnız altı şiiri ulaşmıştır; bu şiirler lirizmi ve dilinin sadeliğiyle dikkat çeker. Adı, Süleyman Çelebi, Hacı Bayrâm-ı Velî, Yazıcıoğlu Mehmed, Akşemseddin, Eşrefoğlu Rûmî ve Kemal Ümmî gibi dönemin tekke şairleri arasında anılır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

İcâzetnâmesinde Avârifü'l-maârif vurgusu

Zeynüddin el-Hâfî'nin ona verdiği icâzetnâmede, Sühreverdî'nin Avârifü'l-maârif'inin Arapça metninin okunmasına Zeynîler'in verdiği ayrı önem ifade edilmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Sühreverdiyye'nin Anadolu'daki bir kolu olan Zeynîler, Avârifü'l-maârif'in Arapça metninin okunmasına ayrı bir önem vermişlerdir.

Bu husus, Zeynüddin el-Hâfî'nin Merzifonlu Şeyh Abdürrahîm-i Rûmî'ye verdiği icâzetnâmede de açıkça ifade edilmiştir. Yani icâzetnâme yalnız bir yetki belgesi değil, aynı zamanda halifenin okutacağı metni belirleyen bir talimat niteliğindedir. Zeynüddin el-Hâfî'nin kendisi de bu esere bir hâşiye yazmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

832'de Merzifon'da kurulan tekke ve II. Murad'ın desteği

832'de (1428-29) Horasan'dan memleketi Merzifon'a dönerek tekkesini kurmuş, II. Murad tarafından Merzifon'daki imaretin evkafından kendisine maaş bağlanmıştır.

Metni gösterMetni daralt

832'de (1428-29) Horasan'dan memleketi Merzifon'a gelerek tekkesini kurdu. Buradaki faaliyetleri sırasında II. Murad'dan maddî destek gördü.

Desteğin biçimi de kayıtlıdır: tekkesini kurduğunda padişah tarafından Merzifon'daki imaretin evkafından kendisine maaş bağlanmıştır. Horasan kaynaklı Zeyniyye böylece daha ilk adımda devletin dikkatini çekmiş, kısa sürede halkla birlikte devlet adamlarının ve medrese çevrelerinin ilgisini kazanmıştır.

Merzifon'da yerleşik olmakla birlikte İstanbul ve Edirne gibi şehirleri dolaştığı anlaşılmaktadır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Zeyniyye'yi Anadolu'ya taşıyan üç şeyhten biri

Zeyniyye'nin Anadolu'da yayılması Zeynüddin el-Hâfî'nin halifelerinden Ayasuluklu Şeyh Mehmed, Merzifonlu Abdürrahîm-i Rûmî ve Kudüslü Abdüllatîf el-Kudsî ile gerçekleşmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Zeyniyye, Zeynüddin el-Hâfî'nin faaliyetleri sonucu Horasan'da yayıldıktan sonra Hindistan'dan Hicaz'a, Mısır'dan Halep'e uzanan geniş bir alana dağılmıştır. Anadolu'daki yayılışı ise üç halifeye bağlanır: Ayasuluklu Şeyh Mehmed, Merzifonlu Abdürrahîm-i Rûmî ve Kudüslü Abdüllatîf el-Kudsî.

Bu üç isimden Abdürrahîm-i Rûmî'ninki en erken tarihli girişimdir; tarikatın Anadolu ve Rumeli'de geniş bir çevreye yayılıp XV. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar'ın en etkili tarikatlarından biri haline gelmesi ise daha ziyade Abdüllatîf el-Kudsî ve halifelerinin gayretiyle olmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Taşköprizâde, Tercüme-i Şakāik-i Nu‘mâniyye, tenkitli metin s. 244-248
  2. [2]Kişi dosyasının kaynakları — Merzifonlu Şeyh Abdurrahim
Ortak kaynak kataloğunu aç →