tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
26 sonuç · “Yeseviyye”
01Yeseviyye
Ahmed Yesevî’nin Yesi merkezli irşadına nispet edilen; Türkçe hikmet geleneği, cehrî zikir, toplu halvet ve Türkistan’daki geniş halife ağıyla şekillenen tasavvuf yolu.
Hâce Yûsuf el-Hemedânî
Yûsuf el-Hemedânî (440 veya 441/1048-49–22 Rebîülevvel 535/5 Kasım 1140), Nizâmiye’de yetişen; Merv merkezli ilim ve irşadıyla Ahmed Yesevî, Abdülhâlik Gucdüvânî, Abdullah Berakî ve Hasan Endâkî’yi yetiştiren Hanefî fakih, muhaddis ve sûfî müelliftir.
Hoca Ahmed Yesevî
Ahmed Yesevî (ö. 562/1166), Türkistan bozkırlarında hece vezniyle söylediği “hikmet”lerle İslâm'ı Türklere kendi dilinde anlatan Yeseviyye pîri; tarihî şahsiyetine dair vesikalar az, buna karşılık tesiri Orta Asya Türk dünyasında eşsizdir.
Zengi Ata
Zengi Ata (ö. 656/1258 [?], Taşkent); Orta Asyalı Yesevî şeyhi. Asıl adının Ay Hoca olduğu, siyah derili oluşundan dolayı Zengi Ata diye ün kazandığı nakledilir; dört halifesiyle Yeseviyye'yi Deştikıpçak'a taşımıştır.
Yeseviyye’de cehrî zikir
Tevhid ve Hay isimlerinin ses, nefes ve beden ritmiyle topluca icra edildiği Yesevî zikir usulü. Hafî zikir bütünüyle reddedilmez; müridin hâline göre eğitim yöntemi değişebilir.
Yeseviyye
Yeseviyye a [Ar.] İslâm tarikatlerinden olup 12. yy.’da ortaya çıkan ve Ahmed Yesevî (öl. 562 / 1166) ye nispet edilen Orta Asya coğrafyasmda etkin olan bir tarikatın adı ve bunun için kullanılan terim. Kökeni Hz. Ali ve Hz. Ebubekir’e kadar uzanan bu tarikat, Orta Asya’dan başlayarak Anadolu’ya kadar uzanan coğrafyada, özellikle de Türkler arasında manevî bakımdan büyük etki yaratmıştır. İnanç ilkeleri arasında, “tevhîd” (bk. bu madde) i esas alan tasavvuf inancı, Kur’ân-ı Kerîm’e ve sünnete bağlılık, şeriat ilkelerine uyumlu bir tarikat anlayışı, halvet ve zikre önem verme ön planda gelmektedir.
Râmîten (Râmeyten)
Buhara · Özbekistan · Doğduğu ve nisbesini aldığı kasaba; Emîr Külâl'in güreşirken Muhammed Baba Semmâsî'nin dikkatini çektiği köy de burasıdır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye anlayışıyla Hâcegân yolunu Râmîten’den Hârizm’e taşıyan şeyhtir.
Yesi (Türkistan)
Türkistan · Kazakistan · Şeyhi Ahmed Yesevî'nin dergâhının bulunduğu ve “bir müridim, bir de yarım müridim” menkıbesinin geçtiği şehir; Yeseviyye'nin merkezidir. İlişkili kişi dosyası Sûfî Muhammed Dânişmend : Sûfî Muhammed Dânişmend, Ahmed Yesevî'nin önde gelen halifelerinden; Otrar çevresinde irşadda bulunan ve erken Yesevî öğretisini Türkçe Mir'âtü'l-kulûb'da derleyen sûfî müelliftir.
Zengi Ata Türbesi
Taşkent (Zengiata) · Özbekistan · Taşkent'in Zengiata ilçesinin aynı adı taşıyan köyündeki kabri; türbe Timur tarafından inşa edilmiş, yanına zamanla mescid, minare ve medrese eklenmiştir. Özbekistan'da hâlâ önemli bir ziyaretgâhtır. İlişkili kişi dosyası Zengi Ata : Asıl adının Ay Hoca olduğu nakledilen Zengi Ata, Hakîm Ata'nın halifesi; Taşkent çevresindeki irşadı ve Uzun Hasan Ata, Seyyid Ata, Sadr Ata, Bedr Ata halkasıyla Yeseviyye'nin yayılışında belirleyici isimdir.
Hârizm
Ürgenç · Özbekistan · Yeseviyye maddesine göre Seyyid Ata'nın yaşadığı ve Ali Râmîtenî ile görüştüğü bölge; irşadının bir kısmının bu havalide geçtiği kabul edilir. Konum bölge merkezine göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye anlayışıyla Hâcegân yolunu Râmîten’den Hârizm’e taşıyan şeyhtir.
Bağırgan
Hârizm · Özbekistan · Menkıbede birlikte anıldığı Hakîm Atâ'nın devesinin çöktüğü ve “Süleymân Bağırganî” nisbesinin doğduğu yer. Konum bölge merkezine göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Sûfî Muhammed Dânişmend : Sûfî Muhammed Dânişmend, Ahmed Yesevî'nin önde gelen halifelerinden; Otrar çevresinde irşadda bulunan ve erken Yesevî öğretisini Türkçe Mir'âtü'l-kulûb'da derleyen sûfî müelliftir.
Sayram (İspîcâb)
Sayram · Kazakistan · Çimkent'in doğusunda, Karasu üzerindeki doğum yeri; babası Şeyh İbrâhim buranın tanınmış şahsiyetlerindendi. Bazı kaynaklar doğum yeri olarak Yesi'yi gösterir. İlişkili kişi dosyası Hoca Ahmed Yesevî : Hoca Ahmed Yesevî (ö. 562/1166), Yesi merkezli irşadı, Türkçe hikmet söyleme geleneği ve Orta Asya’ya yayılan halife ağıyla Yeseviyye’ye adını veren; tarihî şahsiyeti kadar menkıbevî hafızası da geniş tesir uyandıran Pîr-i Türkistan’dır.
Anber Ana Türbesi
Taşkent (Zengiata) · Özbekistan · Zengi Ata türbesinin 50 m. kadar yakınında bulunan, şeyhi Hakîm Ata'nın dul eşi ve kendisinin hanımı Anber Ana'ya ait türbe. İlişkili kişi dosyası Zengi Ata : Asıl adının Ay Hoca olduğu nakledilen Zengi Ata, Hakîm Ata'nın halifesi; Taşkent çevresindeki irşadı ve Uzun Hasan Ata, Seyyid Ata, Sadr Ata, Bedr Ata halkasıyla Yeseviyye'nin yayılışında belirleyici isimdir.
Buhara
Buhara · Özbekistan · Râmîten'in bağlı olduğu şehir; Hâcegân yolunun merkezi. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye anlayışıyla Hâcegân yolunu Râmîten’den Hârizm’e taşıyan şeyhtir.
Taşkent
Taşkent · Özbekistan · Yaşadığı şehir; yakınlarındaki bir köyde çobanlık yapmış, üçüncü halifesi Sadr Ata da bu civarda irşadda bulunmuştur. İlişkili kişi dosyası Zengi Ata : Asıl adının Ay Hoca olduğu nakledilen Zengi Ata, Hakîm Ata'nın halifesi; Taşkent çevresindeki irşadı ve Uzun Hasan Ata, Seyyid Ata, Sadr Ata, Bedr Ata halkasıyla Yeseviyye'nin yayılışında belirleyici isimdir.
Sayram
Sayram · Kazakistan · Ahmed Yesevî'nin doğduğu ve Yesevî geleneğinin başladığı kasaba. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Sûfî Muhammed Dânişmend : Sûfî Muhammed Dânişmend, Ahmed Yesevî'nin önde gelen halifelerinden; Otrar çevresinde irşadda bulunan ve erken Yesevî öğretisini Türkçe Mir'âtü'l-kulûb'da derleyen sûfî müelliftir.
Buhara
Buhara · Özbekistan · Yûsuf el-Hemedânî'ye intisap ettiği ve 1160'ta irşad postuna oturduğu şehir; postu Abdülhâlik-ı Gucdüvânî'ye burada bırakmıştır. İlişkili kişi dosyası Hoca Ahmed Yesevî : Hoca Ahmed Yesevî (ö. 562/1166), Yesi merkezli irşadı, Türkçe hikmet söyleme geleneği ve Orta Asya’ya yayılan halife ağıyla Yeseviyye’ye adını veren; tarihî şahsiyeti kadar menkıbevî hafızası da geniş tesir uyandıran Pîr-i Türkistan’dır.
Fağne (Fağnevî)
Buhara · Özbekistan · Mürşidi Hâce Mahmûd-ı Fağnevî'nin (ö. 685/1286) nisbesini aldığı yer; onun en önemli halifesi Ali Râmîtenî'dir. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye anlayışıyla Hâcegân yolunu Râmîten’den Hârizm’e taşıyan şeyhtir.
Tasavvuf Tarihinin Üç Dönemi
Tasavvuf tarihini zühd, tasavvuf ve tarikat dönemleri üzerinden okuyan; dönemlerin birbirinden kesin duvarlarla ayrılmadığını hatırlatan giriş metni.
Tarikatların Teşekkülü: Zühd Çevrelerinden Kurumsal Yollara
İlk zâhid çevreleri, klasik tasavvuf dili ve XII. yüzyıldan sonra belirginleşen tarikat kurumları TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.
Yeseviyye: Silsile, Halvet ve Cehrî Zikir
Ana yol, alt kollar, pîrler ve usul arasındaki bağlantıları açıklayan editoryal dosya.
Reşehât'ta Hâcegân Haritası
Yûsuf el-Hemedânî'den Bahâeddin Nakşibend ve Ahrâr çevresine kişi, şehir, meslek ve sohbet ağı
Zühdden Tarikata: Tasavvufun Tarihî Dönemleri
İlk zâhid çevrelerinden tasavvuf dilinin teşekkülüne ve XII. yüzyıl sonrasında kurumsal yolların yaygınlaşmasına uzanan tarih çizgisi
Yeseviyye’nin Anadolu Tesiri: Tarih ve Menâkıb
Kültürel tesir ile doğrudan kurumsal silsile iddiasını ayıran karşılaştırmalı dosya.
Yesevî Zikri, Halveti ve İrşad Erkânı
Cehrî zikir, toplu halvet, hırka ve asâ uygulamalarını kaynakların dönem farklarıyla ele alan dosya.
Hâcegân Yolunun Teşekkülü
Hâcegân yolunun tarihî çevresini, erken halkalarını ve Bahâeddin Nakşibend’e ulaşan irşad ağını kaynak karşılaştırmasıyla ele alan geniş dosya.