Naîm İsmail Efendi'nin medrese ve nâiblik hayatını, divan ve hamse kaydını, kaynakta korunan şiirlerini ve tasavvufî söz varlığını birlikte sunar.
Âlim ve nâib
Üsküdar'da yetişen İsmail Efendi medrese mesleğine girdi; mahkemelerde nâiblik yaptığı için Sarı Nâib diye tanındı.
Yeni bir medresenin ilk hocası
İskender Paşa Medresesi'nin ilk müderrisi olması, kişi dosyasını yalnız şairlik çevresinde okumamayı gerektirir.
Divan ve hamse
Şeyhî hem müretteb divan hem manzum hamse kaydeder. Başlıklar ve nüshalar kesinleşmeden katalog bilgisi genişletilmemiştir.
Tasavvufî şiir dili
Halka-i tevhid
Gülistân-ı cihânda bir dönüm bâğ-ı mahabbetdir
Mukîm-i kûy-ı aşka zâd-verdir halka-i tevhidBiter her âşıkın hûn-ı dilinden bir gül-i hasret
Sifâl-i nahl-i aşk-ı bâr-verdir halka-i tevhid
“Dâğ ber-dildir” gazelinden
Dil-i uşşâka tennûr-ı pür-ahker dâğ ber-dildir
Nesîm-i kâkül-i dildâra micmer dâğ ber-dildirNice devr etmesin sûfî safâ-yı gerdiş-i câma
Kanâdîl-i harîm-i şu'le-güster dâğ ber-dildirDeğil hem-râz-ı cûşiş-i kâl ü hâl cevher-i aşka
Dil-i uşşâk-ı zâra pûte-i zer dâğ ber-dildir
“Sâde olur” gazelinden
Su gibi âyine-i hüsn ü behâ sâde olur
Teşne-diller sana ol vechile cân-dâde olurSeyr eden ol gülü mestâne çemen bezminde
Aldırır kendiyi şebnem gibi üftâde olurZülf-i müşkînine pâ-beste olurmuş evvel
Ol sebebden midir âşık olan âzâde olur
“Giderek” gazeli
Cemâl-i yâra hatt-ı nev kitâb olur giderek
O âftâb-ı girift-i sehâb olur giderekTegâfülü ko eyâ pâdişâh-ı işve-sipâh
Sevâd-ı kişver-i hâtır harâb olur giderekNaîm-i vasf-ı leb-i âteşîn-i dilber ile
Cevâhir-i sühanın la'l-i nâb olur giderek
Aidiyet sınırı
Tevhid halkası ve sûfî imgesi belirgindir; buna rağmen açık silsile kaydı bulunmadığından Naîm bir tarikata bağlanmamıştır.