tarikat.orgİzzî Tarihi’nin Neccâr-zâde kaydını modern araştırmalarla karşılaştırarak Beşiktaş hankâhını, eserleri ve Mehmed Sıddık’a post aktarımını kaynak ihtilaflarıyla birlikte açıklar.
İzzî’nin çağdaş tanıklığı
İzzî Tarihi, Neccâr-zâde Mustafa Rızâ Efendi’nin doğumu, tahsili, intisabı, eserleri, irşadı, vefatı ve halefini ardışık biçimde kaydeder. Bu yönüyle kayıt, yalnız bir ölüm haberi değil, Beşiktaş’taki Nakşibendî-Müceddidî çevrenin XVIII. yüzyıl ortasındaki toplu görünümüdür.
Medreseden hankâha
Mustafa Rızâ 1090/1679’da doğmuş, Beşiktaş’ta yetişmiş ve Sinan Paşa Camii medresesinde zâhirî ilimleri tahsil etmiştir. 1123/1711’de Edirneli Arabzâde Hoca Mehmed Efendi’ye intisap ederek hilâfet aldığı kaydedilir. Sinan Paşa Camii yakınındaki hankâhta yaklaşık otuz yıl irşad hizmeti yürütmüştür.
Birden çok ilmî ve tasavvufî hat
Neccâr-zâde’nin dosyası tek bir etiketle daraltılamaz. Nakşibendî-Müceddidî irşad hattının yanında Celvetî terbiye, Mesnevî okuma ve şiir geleneğiyle temasları vardır. Bu bağlar kurumsal aidiyetleri birbirine karıştırmadan, hoca-talebe ve metin aktarımı olarak ayrı gösterilmelidir.
Eser hafızası
İzzî, Farsça Muhtasaru’l-Velâye risalesinin Türkçe tercümesini ve na‘t ağırlıklı Dîvânı zikreder. Verdiği dokuz bin beyitlik toplam, çağdaş bir tanıklık olarak kıymetlidir; fakat bugün incelenen nüshaların 2.250, 4.838 veya başka toplamlar veren sayımlarıyla aynı bibliyografik nesneymiş gibi kullanılmamalıdır.
Vefat tarihindeki birkaç günlük fark
İzzî neşri 16 Muharrem 1159/8 Şubat 1746 tarihini verir. Başka çalışmalarda 13 veya 15 Muharrem karşılıkları yer alır. Bu fark biyografinin ana kronolojisini değiştirmez; ancak kaynakların aynı günü vermediği açıkça belirtilmelidir.
Mehmed Sıddık’ın postu
Çağdaş kayıt, meşihatın Mustafa Rızâ’nın oğlu Mehmed Sıddık Efendi’ye verildiğini söyler. Sonraki kaynaklar ona Esfâr-ı Erba‘a adlı eseri nispet eder; mensubu Ömer Fâik’in Makālât-ı Sıddıkiyyesi de hayat ve sohbet çevresini korur.
Çözülmemiş mezar ve haleflik kayıtları
Mehmed Sıddık’ın defin yeri ve kendisinden sonraki post sırası kaynaklarda farklıdır. Baba türbesi/Yahyâ Efendi hazîresi ile İsmâil Hakkı Efendi/Mustafa Rızâeddin aktarımları, tek bir kesin çizgiye zorlanmadan gösterilmiştir. Bu ihtilaflar tekke sicili, kitabe ve vakıf kayıtlarıyla ayrıca çözülecektir.