Mehmed Zekâi Dede Efendi

Eyüp'te yetişmesi

1240/1824-25'te İstanbul Eyüp'te Cedîd Ali Paşa mahallesinde doğdu. İlk musiki derslerini Eyyûbî Şâhinbeyzâde Mehmed Bey'den aldı; ardından Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi'nin seçkin talebeleri arasına girdi. Dellâlzâde İsmail Efendi ve Rifat Bey'den de eser meşk etti.

Mevlevî terbiyesi

Musiki eğitimi Mevlevî intisabından önce başlamıştı. 1864'te Yenikapı Mevlevîhânesi şeyhi Osman Selâhaddin Dede'ye intisap etti; seyrüsülûkünü 4 Mayıs 1868'de tamamladı. Bahariye Mevlevîhânesi'nde kudümzenbaşılık yaparak mukabele repertuvarının icrasında görev aldı.

Hocalığı ve aktarım zinciri

Uzun yıllar Dârüşşafaka'da musiki öğretti. Hafızasındaki klasik repertuvarı nota kadar meşk yoluyla da aktardı. Oğlu Ahmed Irsoy, Rauf Yektâ Bey, Subhi Ezgi ve Ahmed Avni Konuk gibi isimlere uzanan talebe çevresi, XX. yüzyıl başındaki derleme ve nazariyat çalışmalarının temel kaynaklarından biri oldu.

Besteleri

Beş Mevlevî âyini besteledi; ayrıca ilâhi, tevşih, durak, kâr, beste, semâi ve şarkı formlarında eserler verdi. Üslubu İsmail Dede çizgisini sürdürürken dinî repertuvardaki geniş bilgisi ve usul hâkimiyetiyle ayrılır.

Vefatı

24 Kasım 1897'de vefat etti. Eyüp Gümüşsuyu'nda, Kâşgarî Dergâhı civarındaki aile kabristanına defnedildi. Aynı dönemde yaşamış Şeyh Mustafa Zekâi Efendi ile ayrı kişidir; iki kayıt isim benzerliği sebebiyle birleştirilemez.