ŞAHSİYET DOSYASI

Seyyid Muhammed Gavs el-Kādirî

Seyyid Muhammed Gavs el-Kādirî (ö. 923/1517), Abdülkādir-i Geylânî’nin oğlu Abdülvehhâb’ın soyundan gelen ve Mültan yakınındaki Uç’ta Hindistan’ın ilk Kādirî dergâhını kuran şeyhtir.

Vefat: 1517
Unvan: Uç’ta Hindistan’ın ilk Kādirî dergâhını açan Geylânî şeyhi

Kol, icâzet ve dönem bağları

Ana yol alanı bütün mensubiyetlerin yerine geçmez. Kurucu, post ve silsile rolleri ayrı kayıtlardır; birlikte görülmeleri aynı dönemde aidiyet kanıtı değildir. Kol ve ilişki fişleri mevcut CMS kayıtlarından gelir; kol yanıtı boşsa 5 Ekim 2026 araştırma envanteri gösterilir. Kaynak belirtilmemiş bağlar doğrulanmış mensubiyet gibi sunulmaz.

Gavsiyye (Kādiriyye) · Kurucu

Kol kaydındaki doğrulanmış kurucu nispeti.

Dönem: Bilinmiyor · Tarihler bağımsız doğrulanmadı.

Kaynak: Tekil kaynak konumu belirtilmemiş

Kol ve kişi kayıtlarını karşılaştır →

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 154
Yön: 842 → 843
Tür: Aile ve nesep
Hat / varyant: kadiriyye
Eser / belge: Zafar Mohyuddin, Sufis of Uch: A Historical Study (1200–1600), Quaid-i-Azam University, doktora tezi, 2019
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: 150-157
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Konum aktarılmış; özgün nüsha karşılaştırması bekliyor

Kaynakta aktarılan künye: Zafar Mohyuddin, Sufis of Uch: A Historical Study (1200–1600), Quaid-i-Azam University, doktora tezi, 2019, s. 150-157, 223-226; Abdülhak ed-Dihlevî, Ahbârü’l-ahyâr, Abdülkādir-i Sânî maddesi

İlişki / dönem açıklaması: Oğlu, hayatında hilâfet verdiği halefi ve 1517’den sonra Uç Kādirî merkezinin postnişini.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Geylânî nesebi

Muhammed Gavs, Abdülkādir-i Geylânî’nin oğlu Abdülvehhâb’ın soyundandır. Bu nesep bağı, Hindistan’daki erken Kādirî yayılışında aile ile irşad aktarımının birlikte hareket ettiği örneklerden biridir.

Uç dergâhı

XV. yüzyılın ikinci yarısında Mültan yakınındaki Uç şehrinde Hindistan’ın ilk Kādirî dergâhını açtı. Merkez, Kādirî öğretisinin Sind ve Pencap çevresine taşınmasında kurumsal bir başlangıç noktası oldu.

Vefatı ve halefi

923/1517’de vefat etti. Yerine oğlu geçti; Hindistan Kādirîleri onu Abdülkādir-i Geylânî’ye nispetle “Abdülkādir-i Sânî” diye andılar. Sonraki faaliyetlerle Kādiriyye Sind, Pencap ve Keşmir’de genişledi.

Kimlik ayrımı

Bu Muhammed Gavs, Şettâriyye’nin tanınmış şeyhi Muhammed Gavs el-Gvâliyârî değildir. Benzer “Gavsiyye” adları da iki ayrı kişiyi veya yolu birleştirmek için kullanılmamıştır.

COĞRAFÎ HAFIZAUç Kādirî DergâhıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMIKadiriyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç5 doğrudan bağlantıAğda gör →

ÇOKLU İRŞAD GÜZERGÂHI2 ayrı bağlamda görünüyorHer bağlantı ayrı açılır; ortak gövde, kol aidiyeti anlamına gelmez.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Uç'taki ilk dergâhı kim açtı: kendisi mi, oğlu mu?

Bir kayıt Hindistan'ın ilk Kâdirî dergâhını doğrudan onun açtığını söyler; bir başkası ise Uç kasabasını onun kurduğunu, dergâhı ise ölümünden sonra oğlu ve halifesinin açtığını yazar.

Metni gösterMetni daralt

Hindistan'daki ilk Kâdirî dergâhının kime ait olduğu iki türlü anlatılır. Bir kayda göre bu dergâh XV. yüzyılın ikinci yarısında, Abdülkâdir-i Geylânî'nin Abdülvehhâb adlı oğlunun torunlarından Muhammed Gavs tarafından Mültan yakınlarındaki Uç'ta açılmıştır; ölümünden (923/1517) sonra yerine, Hindistan Kâdirîleri'nce Abdülkâdir-i Sânî diye anılan oğlu geçmiştir.

Başka bir kayıt sırayı değiştirir: Muhammed Gavs 887'de (1482) müridleriyle birlikte Hindistan'a gidip Mültan civarına yerleşmiş ve Uç kasabasını kurmuş, Hindistan'daki ilk Kâdirî dergâhını ise onun ölümünden sonra oğlu ve halifesi Mübârek Geylânî Uç'ta açmıştır.

İki kayıt hem dergâhın kurucusunda hem de halef olan oğlun adında (Abdülkâdir-i Sânî / Mübârek Geylânî) ayrışır. Burada bir tercih yapılmamış, iki rivayet de olduğu gibi bırakılmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Aynı adı ve aynı kol adını taşıyan iki Muhammed Gavs

Tarikat kolları cetvelinde iki ayrı Gavsiyye vardır: biri ona nisbet edilen Kâdirî kolu, diğeri Ebü'l-Müeyyed Muhammed Gavs b. Hatîrüddin Gevâlyârî'ye nisbet edilen Şüttârî kolu.

Metni gösterMetni daralt

Adı ve nisbet edildiği kolun adı bir başka şeyhinkiyle çakışır. Tarikat kolları sıralanırken iki ayrı Gavsiyye kaydedilir: birincisi Seyyid Muhammed Gavs'a (ö. 923/1517) nisbet edilen ve Kâdiriyye'nin kolu olan Gavsiyye, ikincisi Ebü'l-Müeyyed Muhammed Gavs b. Hatîrüddin Gevâlyârî'ye (ö. 970/1563) nisbet edilen ve Şüttâriyye'nin kolu olan Gavsiyye.

İki isim de Hindistan coğrafyasında, birbirine yakın kuşaklarda yaşamıştır; bu yüzden karıştırılmaya elverişlidir. Kâdiriyye'nin kolları ayrıca numaralanırken de Gavsiyye yirminci sırada, Seyyid Muhammed Gavs'a (ö. 923/1517) nisbetle zikredilir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Halefinin eliyle Sind, Pencap ve Keşmir'e yayılış

Ölümünden sonra yerine geçen oğlunun faaliyetleri neticesinde birçok Hintli müslüman olmuş, tarikat Sind, Pencap ve Keşmir bölgelerinde yayılmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Kurduğu merkezin tesiri kendi ömrüyle sınırlı kalmadı. Ölümünden sonra yerine geçen ve Hindistan Kâdirîleri'nce Abdülkâdir-i Geylânî'ye nisbetle Abdülkâdir-i Sânî diye anılan oğlunun faaliyetleri neticesinde birçok Hintli müslüman olmuş, böylelikle tarikat Sind, Pencap ve Keşmir bölgelerinde yayılmıştır.

Uç'taki merkez sonraki asırlarda da işlemeye devam etti: aynı zincirin Pencap'taki uzantısı olarak Huşap ve Balvâl dergâhları kuruldu, Nevşâhiyye gibi kollar bu hattın devamı sayıldı.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

ÖNCEKİ HALKAHâci Muhammed Nevşâh GencbahşKâdiriyye'yi Hindistan'a götüren Halepli şeyh, Gavsiyye kolunun pîri. Nevşâhiyye'nin bağlı olduğu dergâh zinciri Uç'taki halkasıyla ona dayanır.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 1152
Yön: 800 → 842
Tür: Silsile
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Kâdiriyye'yi Hindistan'a götüren Halepli şeyh, Gavsiyye kolunun pîri. Nevşâhiyye'nin bağlı olduğu dergâh zinciri Uç'taki halkasıyla ona dayanır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

AİLE / NESEPSeyyid Abdülkādir-i SânîOğlu, hayatında hilâfet verdiği halefi ve 1517’den sonra Uç Kādirî merkezinin postnişini.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 154
Yön: 842 → 843
Tür: Aile ve nesep
Hat / varyant: kadiriyye
Eser / belge: Zafar Mohyuddin, Sufis of Uch: A Historical Study (1200–1600), Quaid-i-Azam University, doktora tezi, 2019
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: 150-157
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Konum aktarılmış; özgün nüsha karşılaştırması bekliyor

İlişki / dönem açıklaması: Oğlu, hayatında hilâfet verdiği halefi ve 1517’den sonra Uç Kādirî merkezinin postnişini.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

AİLE / NESEPAbdülkādir-i GeylânîKâdiriyye'nin pîri. Onun Abdülvehhâb adlı oğlunun torunlarından olduğu kaydedilir.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 1153
Yön: 842 → 1
Tür: Aile ve nesep
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Kâdiriyye'nin pîri. Onun Abdülvehhâb adlı oğlunun torunlarından olduğu kaydedilir.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

AİLE / NESEPSeyfeddin Abdülvehhâb el-GeylânîAbdülkâdir-i Geylânî'nin oğlu; soyu bu koldan gelir. Hindistan'ın Gucerât bölgesine Kâdiriyye'yi götüren Seyyid Cemal Patri de (ö. 971/1564) aynı koldandır.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 1154
Yön: 842 → 769
Tür: Aile ve nesep
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Abdülkâdir-i Geylânî'nin oğlu; soyu bu koldan gelir. Hindistan'ın Gucerât bölgesine Kâdiriyye'yi götüren Seyyid Cemal Patri de (ö. 971/1564) aynı koldandır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HALEFİYETSeyyid Abdülkādir-i SânîÖlümünden sonra yerine geçen oğlu ve halifesi. Bir kayıtta Hindistan Kâdirîleri'nce Abdülkâdir-i Sânî diye anıldığı, başka bir kayıtta adının Mübârek Geylânî olduğu belirtilir; iki ad aynı halef için verilmiştir ve kaynaklar bu noktada ayrışır.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 1155
Yön: 842 → 843
Tür: Halefiyet
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Ölümünden sonra yerine geçen oğlu ve halifesi. Bir kayıtta Hindistan Kâdirîleri'nce Abdülkâdir-i Sânî diye anıldığı, başka bir kayıtta adının Mübârek Geylânî olduğu belirtilir; iki ad aynı halef için verilmiştir ve kaynaklar bu noktada ayrışır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Uç · PakistanUç Kādirî DergâhıHindistan alt kıtasındaki ilk Kādirî dergâhı olarak kaydedilen Muhammed Gavs merkezi. Yapıyla ilişkili kişi Seyyid Muhammed Gavs el-Kādirî (ö. 923/1517), Abdülkādir-i Geylânî’nin oğlu Abdülvehhâb’ın soyundan gelen ve Mültan yakınındaki Uç’ta Hindistan’ın ilk Kādirî dergâhını kuran şeyhtir. Kayıt, Seyyid Muhammed Gavs el-Kādirî’in hayat güzergâhındaki bu yapıyla ilişkisini izlemek üzere kişi dosyasına bağlanmıştır.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Zafar Mohyuddin, Sufis of Uch: A Historical Study (1200–1600), Quaid-i-Azam University, doktora tezi, 2019, s. 150-157, 223-226; Abdülhak ed-Dihlevî, Ahbârü’l-ahyâr, Abdülkādir-i Sânî maddesi
[2]TDV İslâm Ansiklopedisi: Kādiriyye, Miyân Mîr, Şah Muhammed Bedahşî, Dârâ Şükûh ve Cihanârâ Begüm maddeleri

Ortak kaynak kataloğunu aç →