Seyyid Muhammed Gavs el-Kādirî

Hindistan'daki ilk Kâdirî dergâhının kime ait olduğu iki türlü anlatılır. Bir kayda göre bu dergâh XV. yüzyılın ikinci yarısında, Abdülkâdir-i Geylânî'nin Abdülvehhâb adlı oğlunun torunlarından Muhammed Gavs tarafından Mültan yakınlarındaki Uç'ta açılmıştır; ölümünden (923/1517) sonra yerine, Hindistan Kâdirîleri'nce Abdülkâdir-i Sânî diye anılan oğlu geçmiştir.

Başka bir kayıt sırayı değiştirir: Muhammed Gavs 887'de (1482) müridleriyle birlikte Hindistan'a gidip Mültan civarına yerleşmiş ve Uç kasabasını kurmuş, Hindistan'daki ilk Kâdirî dergâhını ise onun ölümünden sonra oğlu ve halifesi Mübârek Geylânî Uç'ta açmıştır.

İki kayıt hem dergâhın kurucusunda hem de halef olan oğlun adında (Abdülkâdir-i Sânî / Mübârek Geylânî) ayrışır. Burada bir tercih yapılmamış, iki rivayet de olduğu gibi bırakılmıştır.

Adı ve nisbet edildiği kolun adı bir başka şeyhinkiyle çakışır. Tarikat kolları sıralanırken iki ayrı Gavsiyye kaydedilir: birincisi Seyyid Muhammed Gavs'a (ö. 923/1517) nisbet edilen ve Kâdiriyye'nin kolu olan Gavsiyye, ikincisi Ebü'l-Müeyyed Muhammed Gavs b. Hatîrüddin Gevâlyârî'ye (ö. 970/1563) nisbet edilen ve Şüttâriyye'nin kolu olan Gavsiyye.

İki isim de Hindistan coğrafyasında, birbirine yakın kuşaklarda yaşamıştır; bu yüzden karıştırılmaya elverişlidir. Kâdiriyye'nin kolları ayrıca numaralanırken de Gavsiyye yirminci sırada, Seyyid Muhammed Gavs'a (ö. 923/1517) nisbetle zikredilir.

Kurduğu merkezin tesiri kendi ömrüyle sınırlı kalmadı. Ölümünden sonra yerine geçen ve Hindistan Kâdirîleri'nce Abdülkâdir-i Geylânî'ye nisbetle Abdülkâdir-i Sânî diye anılan oğlunun faaliyetleri neticesinde birçok Hintli müslüman olmuş, böylelikle tarikat Sind, Pencap ve Keşmir bölgelerinde yayılmıştır.

Uç'taki merkez sonraki asırlarda da işlemeye devam etti: aynı zincirin Pencap'taki uzantısı olarak Huşap ve Balvâl dergâhları kuruldu, Nevşâhiyye gibi kollar bu hattın devamı sayıldı.