tarikat.org
Ara ⌕Türkçe
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Şeyh Ya‘kub Efendizâde Mehmed

Şeyh Mehmed (ö. 17 Cemâziyelevvel 1077/1666), babası Halvetî Şeyh Ya‘kub'un ardından Bursa Karaağaç Zâviyesi postuna geçen şeyhtir.

Vefat
1666
Unvan
Bursa Karaağaç Zâviyesi şeyhi

Kol, icâzet ve dönem bağları

Ana yol alanı bütün mensubiyetlerin yerine geçmez. Kurucu, post ve silsile rolleri ayrı kayıtlardır; birlikte görülmeleri aynı dönemde aidiyet kanıtı değildir. Kol ve ilişki fişleri mevcut CMS kayıtlarından gelir; kol yanıtı boşsa 5 Ekim 2026 araştırma envanteri gösterilir. Kaynak belirtilmemiş bağlar doğrulanmış mensubiyet gibi sunulmaz.

Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
1271
Yön
1636 → 1422
Tür
Hoca-talebe
Hat / varyant
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Sülûkunu onun yanında tamamlamış ve ondan icâzetnâme almıştır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Karaağaç Zâviyesi ailesi

Bursa Karaağaç mahallesindeki zâviyenin Halvetî şeyhi Ya‘kub Efendi'nin oğludur. Tarikat âdâbını babasının terbiyesi altında tamamladı.

Post devri

Şeyh Ya‘kub'un 1052/1642-43'teki vefatı üzerine Karaağaç Zâviyesi postuna geçti. 17 Cemâziyelevvel 1077 Pazartesi günü, Kasım 1666'da vefat etti ve babasının yanına defnedildi.

Halefi

Yerine oğlu Şeyh İbrahim Efendi geçti. Kaynak onu mücahede sahibi, sâlih, sevinçli tabiatlı, ibadet ve zikre devam eden bir şeyh olarak anar.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMIHalvetiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →
KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç4 doğrudan bağlantıAğda gör →
YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Kefeli Derviş Abdi'nin zâkirbaşılığa getirilişi

Dinî eserler bestekârı Gülşenî Kefeli Derviş Abdi Bursa'ya geldiğinde onu tekkesinde misafir etmiş, kabiliyetini görünce tekkenin zâkirbaşılığına tayin etmiştir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Gülşeniyye'ye intisap ettikten sonra Mısır'a gidip Kahire'de İbrâhim Gülşenî Âsitânesi'nde uzun süre hizmet eden, ardından Anadolu'yu dolaşan dinî eserler bestekârı Kefeli Derviş Abdi, Bursa'ya geldiğinde onun tekkesine misafir oldu.

Burada mûsikiye olan vukufu, güzel sesi ve zikir meclisini idare etmedeki kabiliyetiyle dikkati çekti; şeyh onu bir müddet sonra tekkenin zâkirbaşılığına tayin etti. Derviş Abdi bu arada meşhur mevlidhan Derviş Osman'dan dinî eserler meşketti ve devrinin önemli mûsikişinasları arasına girdi.

Şeyhin 1666'daki vefatından sonra Derviş Abdi tekkeden ayrılarak Kadı Halepli Muharrem Efendi ile birlikte Bursa'nın bazı kasabalarında kadı nâibi olarak görev yaptı; sonra Bursa'ya dönüp ömrünün kalanında çeşitli tekkelerde ilâhi okumaya devam etti.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BİYOGRAFİK KAYIT

Hayatından kayıtlar

Belge, tarih ve biyografi kaynaklarından kısa bilgi kartları

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Vekāyi‘u’l-Fuzalâ biyografisi

Şeyh Mehmed (ö. 17 Cemâziyelevvel 1077/1666), babası Halvetî Şeyh Ya‘kub'un ardından Bursa Karaağaç Zâviyesi postuna geçen şeyhtir.

Metni gösterMetni daralt

Karaağaç Zâviyesi ailesi

Bursa Karaağaç mahallesindeki zâviyenin Halvetî şeyhi Ya‘kub Efendi'nin oğludur. Tarikat âdâbını babasının terbiyesi altında tamamladı.

Post devri

Şeyh Ya‘kub'un 1052/1642-43'teki vefatı üzerine Karaağaç Zâviyesi postuna geçti. 17 Cemâziyelevvel 1077 Pazartesi günü, Kasım 1666'da vefat etti ve babasının yanına defnedildi.

Halefi

Yerine oğlu Şeyh İbrahim Efendi geçti. Kaynak onu mücahede sahibi, sâlih, sevinçli tabiatlı, ibadet ve zikre devam eden bir şeyh olarak anar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1352-1367.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

"Bîçâre" mahlası ve kayıp divan

Şiirlerinde "Bîçâre" mahlasını kullanmış, ancak bugüne kadar bir divanına rastlanmamıştır.

Metni gösterMetni daralt

Kaleme aldığı şiirlerin yanında bestelediği eserlerle de dönemin tanınmış sanatkârları arasında yer almıştır.

Şiirlerinde "Bîçâre" mahlasını kullanmıştır; ancak bugüne kadar bir divanına rastlanmamıştır. Şair kimliği bu yüzden yalnız dolaylı kayıtlarla ve besteli güftelerle izlenebilmektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Günümüze ulaşan tek bestesi: bir Yûnus ilâhisi

El yazması güfte mecmualarında bazı dinî besteleri görülmekle birlikte günümüze yalnız güftesi Yûnus Emre'ye ait "Milk-i bekadan gelmişem" mısraıyla başlayan ilâhisi ulaşmıştır.

Metni gösterMetni daralt

El yazması güfte mecmualarında bazı dinî besteleri görülmekteyse de bunların çoğu notasız kalmıştır. Günümüze ulaşan tek eseri, güftesi Yûnus Emre'ye ait olan ve "Milk-i bekadan gelmişem" mısraı ile başlayan ilâhisidir.

Bu eser güfte mecmualarında nevâ makamında kayıtlıdır; ancak zamanımızdaki bazı nota neşriyatında gerdâniye makamında yayımlanmıştır. Makam kaydındaki bu ayrılık olduğu gibi bırakılmalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Tarîkatnâme-i Halvetiyye

Tarîkatnâme-i Halvetiyye adlı bir eser kaleme aldığı kaydedilir.

Metni gösterMetni daralt

Şiir ve bestelerinin yanında Tarîkatnâme-i Halvetiyye adlı bir eser kaleme almıştır.

Eserin muhtevası, nüshaları ve telif tarihi hakkında elde bilgi yoktur; kaynaklar yalnız böyle bir eserinin bulunduğunu kaydeder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Babasının yanında tamamlanan sülûk

Kur'an kıraati ve hitabet sahalarında Bursa'nın en önemli kişisi olarak bilinen babası Yâkub Efendi'nin yanında sülûkunu tamamlamış ve ondan icâzetnâme almıştır.

Metni gösterMetni daralt

Bursa'nın Karaağaç mahallesinde doğdu; aynı mahalledeki Halvetî Tekkesi'nin şeyhi Yâkub Efendi'nin oğludur.

Babası, Kur'an kıraati ve hitabet sahalarında Bursa'nın en önemli kişisi olarak biliniyordu. Sülûkunu onun yanında tamamladı ve ondan icâzetnâme aldı; bu arada dönemin diğer âlimlerinin derslerini takip ederek kendini yetiştirdi.

Babasının 17 Cemâziyelevvel 1052'de (13 Ağustos 1642) vefatı üzerine aynı tekkenin şeyhliğine getirildi. İki ölüm tarihi arasındaki tuhaf denklik dikkat çekicidir: babası da o da bir 17 Cemâziyelevvel günü vefat etmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Ramazâniyye'nin Bursa halkası

Babası Yâkub Fânî, Ramazan Efendi'nin halifelerinden Şerbetçi Mehmed Efendi vasıtasıyla Ramazâniyye'yi Bursa'ya taşımış; bu silsile onunla ve oğluyla sürmüştür.

Metni gösterMetni daralt

Halvetiyye'nin Ramazâniyye kolu Bursa'ya, Ramazan Efendi'nin halifelerinden Şerbetçi Mehmed Efendi'nin halifesi Yâkub Fânî (ö. 1052/1642) vasıtasıyla yayılmıştır. Yâkub Fânî, Bursa'da kendi adına yaptırdığı tekkede irşad faaliyetinde bulunmuştur.

Onun ölümünün ardından tekkenin postnişinliğini oğlu ve halifesi olan bu kişi üstlenmiş; kendisinden sonra da yerine oğlu İbrâhim Efendi (ö. 1122/1710) geçerek Yâkub Efendi Tekkesi'nde yaklaşık kırk beş yıl şeyhlik yapmıştır. Böylece tekke üç kuşak boyunca aynı ailede kalmıştır.

Aynı silsileden Hasan Burhâneddin Cihangîrî, Çamlıcalı Mehmed Efendi, Üçbaş şeyhi Mehmed Efendi ve Kara Zâkir lakaplı Ebûbekir Zâkirî gibi isimler babasının halifeleri olarak sayılır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

XVII. yüzyıl Bursa mûsikisinde bir isim

Esved Derviş Ali, Muhzirzâde Sâlih Çelebi, Derviş Sadâyî ve Sekban ile birlikte XVII. yüzyılın ilk yarısında Bursa'da şöhret kazanan sanatkârlar arasında sayılır.

Metni gösterMetni daralt

XVII. yüzyıl, Osmanlı mûsikisinin ikinci parlak dönemi sayılır; klasik üslûbun oluşup ilk olgun ürünlerini verdiği bu devirde dinî mûsikide önemli eserler ortaya konmuştur.

Bu tablo içinde Yâkubzâde Mehmed Efendi, Esved Derviş Ali, Muhzirzâde Sâlih Çelebi, Derviş Sadâyî ve Süleyman Çelebi'nin Mevlid'ine yaptığı besteyle tanınan Sekban ile birlikte, yüzyılın ilk yarısında Bursa'da şöhret kazanan sanatkârlar arasında anılır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

AİLE BAĞIŞeyh Yâkub Fânî EfendiBabası; Bursa Karaağaç mahallesindeki Halvetî tekkesinin kurucusu ve şeyhi. Kur'an kıraati ve hitabette Bursa'nın en önemli kişisi olarak bilinirdi.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
1270
Yön
1636 → 1422
Tür
Aile
Hat / varyant
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Babası; Bursa Karaağaç mahallesindeki Halvetî tekkesinin kurucusu ve şeyhi. Kur'an kıraati ve hitabette Bursa'nın en önemli kişisi olarak bilinirdi.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

TALEBESİ / HALİFESİŞeyh Yâkub Fânî EfendiSülûkunu onun yanında tamamlamış ve ondan icâzetnâme almıştır.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
1271
Yön
1636 → 1422
Tür
Hoca-talebe
Hat / varyant
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Sülûkunu onun yanında tamamlamış ve ondan icâzetnâme almıştır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HALEFİYETŞeyh Yâkub Fânî EfendiBabasının halifesi olarak, onun 17 Cemâziyelevvel 1052'deki (13 Ağustos 1642) vefatı üzerine tekkenin postnişinliğini devralmıştır.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
1272
Yön
1636 → 1422
Tür
Halefiyet
Hat / varyant
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Babasının halifesi olarak, onun 17 Cemâziyelevvel 1052'deki (13 Ağustos 1642) vefatı üzerine tekkenin postnişinliğini devralmıştır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

SONRAKİ HALKAŞerbetçi Mehmed EfendiRamazan Efendi'nin halifesi; babası Yâkub Fânî'nin şeyhidir. Ramazâniyye silsilesi bu kişiye onun üzerinden ulaşır.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
1273
Yön
1636 → 1598
Tür
Silsile
Hat / varyant
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Ramazan Efendi'nin halifesi; babası Yâkub Fânî'nin şeyhidir. Ramazâniyye silsilesi bu kişiye onun üzerinden ulaşır.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1352-1367
  2. [2]Kişi dosyasının kaynakları — Şeyh Ya‘kub Efendizâde Mehmed
Ortak kaynak kataloğunu aç →