Nefeszâde Seyyid Abdurrahman Vâlî Efendi

Ankara'daki imam ailesi

Seyyid Abdurrahman Efendi, Ankara'da imam ve hatiplik yapan bir babanın oğluydu. “Nefeszâde” lakabıyla, şiirde ise Vâlî mahlasıyla tanındı. Doğum tarihi kaynakta verilmez.

Hacı Bayram Medresesi talebi ve tefsir imtihanı

Ankara'daki Hacı Bayram Medresesi boşalınca bu görevi istemek üzere İstanbul'a geldi. Şeyhülislâm Minkārîzâde onu tefsirden imtihan etti; başarısını görünce İstanbul'da kalmasını istedi, mülâzımı ve oğlunun hocası yaptı. Hacı Bayram Medresesi talebi bir eğitim görevi kaydıdır; tek başına Bayramiyye intisabı anlamına gelmez.

Medreselerden Süleymaniye Dârülhadisi'ne

Bâzirgânbaşı, Ümmü'l-veled, Sekban Ali, Muîd Ahmed, Sahn-ı Semân, Zâl Paşa ve İbrahim Paşa medreselerinde görev yaptı. Ardından Süleymaniye medreselerinden birine ve 1098/1687'de Süleymaniye Dârülhadisi'ne yükseldi. Bu çizgi, tefsir imtihanıyla başlayan öğretim hayatının hadis öğretiminin en yüksek kurumlarından birine ulaşmasını gösterir.

Nakîbüleşraflık

1099/1688'de nakîbüleşraf tayin edildi; Bursa, İstanbul, Anadolu ve Rumeli pâyeleriyle çeşitli kazalar arpalık olarak verildi. 1101/1690'da görevden ayrıldı. Nakîbüleşraflık, seyyid ve şeriflerin nesep ve hukuk işlerini gözeten resmî bir Osmanlı kurumuydu; tarikat postu değildi.

İlim ve ahlâk portresi

Şeyhî onu pek çok ilimde yetkin, öğrenmeye düşkün, gereksiz sözden kaçınan, ilim ve ibadete yönelen, güzel ahlâklı ve vakur bir âlim olarak tarif eder. Bu övgü kalıpları dönemin biyografi diline aittir; somut kurum ve eser kayıtlarıyla birlikte okunmalıdır.

Arapça ve Türkçe şiirleri

Vâlî mahlasıyla Arapça ve Türkçe şiirleri, ayrıca bazı metinler üzerine ta‘lîkātı vardı. Şeyhî eserlerin adlarını veya nüsha yerlerini vermez; bu sebeple katalog ayrıntısı uydurulmamıştır.

Vâlî'nin Türkçe şiirlerinden

Görüp zencîr-i gîsûsın o şûh-ı Leylî-i hüsnün
Düşüp sevdâya oldu dilde âsâr-ı cünûn peydâ

Sadef-sıfat kulağın tut sözüm güherlerine
Zamanla güzelim kân-ı dürr-i irfân ol

Sakın seni kurt yer sözümü tut hazer eyle
Gel koyuna gel kuzucuğum yatma yabanda

Hayâl-i cünbiş-i zülfünle dil pür-ıztırâb oldu
Resen üzre san ol cân-bâzdır kim lerze-yâb oldu

Binip bâd-ı sabâya gurfe-i vasla çıkar elbet
Reh-i aşkında yârin Vâliyâ ol kim türâb oldu

Vefatı ve ailesi

1107 Ramazanının sonunda, Ramazan Bayramı'nın ilk günü/1696'da zatülcenp hastalığı sebebiyle vefat etti ve Edirnekapı dışında defnedildi. Büyük oğlu Mehmed Aziz Efendi'ye Vize kazasının geliri maişet olarak tahsis edildi. Kesin mezar noktası doğrulanmadan haritaya eklenmemiştir.

Kimlik sınırı

Bu kayıt; Ankara kökeni, Nefeszâde lakabı, Minkārîzâde'nin öğrencisi oluşu, Süleymaniye Dârülhadisi, nakîbüleşraflık ve Vâlî mahlası birlikte bulunduğunda tanımlanmalıdır.