ŞAHSİYET DOSYASI

Nefeszâde Seyyid Mehmed Aziz (Hâzım)

Nefeszâde Seyyid Mehmed Aziz (1091/1680-81–1131/1719), ilmiye basamaklarından Medine ve İzmir kadılıklarına yükselen; ta‘lik hattı, divanı, Sâkīnâme'si ve mi‘râciyye na‘tıyla tanınan Osmanlı âlim ve şairidir.

Doğum: 1680
Vefat: 1719
Unvan: Müderris, Medine kadısı, hattat ve Hâzım mahlaslı divan şairi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Nefeszâde ailesi

Seyyid Mehmed Aziz, nakîbüleşraf Nefeszâde Seyyid Abdurrahman Vâlî Efendi'nin oğlu, eski şeyhülislâm Başmakçızâde Seyyid Ali Efendi'nin kız kardeşinin oğludur. 1091/1680-81'de doğdu. Kaynak onu aile nisbesiyle ayırt eder; “Nefeszâde” burada müstakil bir tarikat kolunun adı değildir.

Tahsil ve medrese yolu

1094/1683-84'te Anadolu kazaskeri Minkārîzâde Abdullah Efendi'nin sefer mülâzımları arasına girdi. Kırk akçeli medreselerden sonra Saray-ı İbrahim Paşa, Ferhad Paşa, Kadıasker Mustafa Efendi, Debbağzâde Mehmed Efendi, Sahn-ı Semân, Şeyhülislâm Yahya Efendi, Zal Paşa ve Kara Mustafa Paşa medreselerinde tedris görevleri üstlendi.

Medine ve İzmir kadılıkları

1126/1714-15 başından geçerli olmak üzere Medine kadılığına tayin edildi; 1127/1715'te bu görevden ayrıldı. Bolu arpalığının ardından 1131 Ramazanında/1719'da İzmir kadılığına getirildi. İzmir'e hasta ulaştı ve aynı ayın on dokuzuncu günü vefat etti. Üst künyedeki milâdî yıllar hicrî kayıtların kapsadığı yaklaşık karşılıklardır.

İlmî, edebî ve hat kişiliği

Kaynak onu ilmî eserleri sürekli mütalaa eden, faydalı bilgileri kaydetmeye düşkün, şiir ve inşâda mahir bir âlim olarak tanıtır. Ta‘lik yazıda akranları arasında seçildiği özellikle belirtilir. Bu vasıflar ayrı bir tarikat mensubiyeti değil, ilmiye, kalem ve edebiyat çevresindeki yerini gösterir.

Hâzım mı Âzim mi?

Eserin esas metni mahlası “Hâzım” biçiminde verir; başka telif safhasına ait nüshalarda “Âzim” kaydı bulunduğu editör notunda belirtilir. Bu nüsha farkı gizlenmemiş, kanonik ad için metindeki Hâzım biçimi tercih edilmiştir.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Divan ve Sâkīnâme

Hâzım mahlaslı divanı ile müstakil bir Sâkīnâme'si bulunduğu kaydedilir.

Metni gösterMetni daralt

Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, eserlerin nüsha tavsifini vermeden adlarını ve şairin çok sayıda şiir örneğini korur. Bu sebeple divanın hacmi veya günümüzdeki nüshaları hakkında kaynaksız hüküm kurulmadı.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 2928-2933.

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Mi‘râciyye na‘tı

Geceyi İsrâ ve mi‘racın nuruyla tasvir eden kaside bölümünden sekiz beyit.

Metni gösterMetni daralt

Zihî reşk-i duhâ ferruh-şeb-i rûşen-derûn hakkā
Ki oldu matla‘-ı envâr-ı sırr u hikmet-i İsrâ
N'ola Mecnûn-ı ser-gerdânı olsa mâh-ı dil-haste
Denildi onun için Sûre-i İsrâ'da çün Leylâ
Sirişte eyledi tâs-ı felekde zulmeti devrân
Arûs-ı Zühre-i Zehrâ'ya eyler leyle-i hinnâ
Saçıp dâm etti sayyâd-ı zamâne her taraf erzen
Görünce geldi kondu bir gurâb-ı anberîn-sîmâ
Cihân devrân ile sohbetde hâtem-bâz-ı mihr oldu
Anı akdâh-ı encüm içre pinhân eyledi hattâ
Birinden âşikâr oldu kenâr-ı halka-i hâtem
Nigâh-endâz olanlar sanmasınlar gurre-i garrâ
O şebdir mâye-i na‘mâ-yı lutf-ı Hazret-i Bârî
O şebdir sâye-i fazl-ı cenâb-ı Hâlık-ı eşyâ
O şebdir menba‘-ı mâü'l-hayât-ı feyz-i Yezdânî
O şebdir burka‘-ı ruhsâre-i aşk-ı cihân-ârâ

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 2928-2933.

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Gazel ve beyit seçkisi

Kaynağın koruduğu gazel ve müfred örneklerinden, mısra düzeni tashih edilerek hazırlanmış seçki.

Metni gösterMetni daralt

Görüp hattın tırâş ettim iki yüz vech-i ma‘nîdâr
Ki bî-ma‘nâ olunmaz kıl kadar hatt-ı hüsnünden haz
Sükût et cevr-i dilberden de düşmen-gîr-i ayyâr ol
Sipehsâlâr-ı İslâm eyler ey dil dil tutandan haz

Lebin öpüp o mehin kalb-i zârı söylettim
Şekerle tûtî-i lezzet-medârı söylettim
O serve bin dereden su getirmiş edememiş
Sirişkin akıtarak cûybârı söylettim

Eğer yüz bana düşmen bûs-ı la‘l-i yârdan sonra
Belî turşî gelir helvâ-yı şîrînkârdan sonra
Metâ‘-ı vasla mihnet raksa hayret add eder kıymet
Döner kâlâ-fürûş-ı işveger bâzârdan sonra
Reviş mümkün mü Hâzım bu zemîn-i dil-nişîn üzre
Hırâm-ı hâme-i Nâbî-i hoş-güftârdan sonra

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 2928-2933.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

AİLE / NESEPNefeszâde Seyyid Abdurrahman Vâlî EfendiNefeszâde Seyyid Abdurrahman Vâlî Efendi → oğlu Seyyid Mehmed Aziz