Ara
Menü

Mustafa Hayri Baba Malatyevî

Mustafa Hayri Baba Malatyevî, Hacı Muhammed Baba Kürkî'nin terbiyesinde yetişip Malatya'da görevlendirilen ve yerel kaynaklarda Kādiriyye-Hâlisiyye'nin Hayriyye adıyla anılan devamını temsil eden mürşiddir.

Yol
Kadiriyye
Mekân
1 bağlantı
Unvan
Malatya'daki Hâlisî-Hayrî irşad hattının pîri

Hâlisiyye içindeki yeri

Mustafa Hayri Baba'nın hayatına dair bilgiler, Yukarı Fırat'taki Hâlisî çevrenin yazılı ve sözlü hafızasında korunmuştur. Doğum ve vefat tarihleri mevcut kaynaklarda açık biçimde belirlenemediği için üst künyede tahminî yıl kullanılmamıştır.

Muhammed Baba Kürkî'nin terbiyesi

Hacı Muhammed Baba Kürkî'nin yanında yetişti ve ondan icazet aldı. Kaynaklarda birlikte yaptıkları seyahatlere dair anlatılar bulunur. Bu anlatılar, tarihî biyografinin kesin olayları gibi değil, şeyh–mürid yakınlığını aktaran gelenek içi hatıralar olarak değerlendirilmelidir.

Malatya'da görevlendirilmesi

Mürşidi tarafından Malatya'da irşadla görevlendirildi. Muhammed Baba'nın 1929'daki vefatından sonra bu aktarım hattının önde gelen temsilcisi oldu. Yerel literatür, onunla belirginleşen devamı Hayriyye adıyla kaydeder.

Kol adının sınırı

Hayriyye, Hâlisiyye'den bütünüyle bağımsız ve geniş coğrafyalı bir ana tarikat gibi sunulmamalıdır. Mevcut deliller onu, Muhammed Baba Kürkî–Mustafa Hayri Baba üzerinden Malatya çevresinde belirginleşen yerel bir Kādirî-Hâlisî irşad hattı olarak göstermektedir.

Soyu ve vefatı

Kaynak, onu Ehl-i beytten, Seyyid Battal Gazi neslinden ve Koca Vâizoğulları ailesinden gösterir. Eski Malatya’da — bugünkü adıyla Battalgazi’de — yaşamış olan bu aileden pek çok mutasavvıf yetişmiştir. Ceddi, kabri Battalgazi’de bulunan Koca Vâiz’dir; Sultan IV. Murad devrinde yaşamış, zühdü ve kerametleriyle tanınmış, padişahın iltifatını görmüş bir zattır ve menkıbeleri hâlâ anlatılmaktadır.

Küçük denilebilecek yaşta tasavvufa girdiği, ömrünün zühd ve takva, taat ve ibadet, zikir ve fikir, sabır ve şükür ile geçtiği belirtilir. Şeyhi Hacı Muhammed Baba’dan on iki tasavvuf yolunu birden alarak irşad görevini üstlenmiştir.

17 Eylül 1979 pazartesi günü vefat etmiştir.

COĞRAFÎ HAFIZAMalatyaMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Menkıbeler

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

On iki tarikten icazet, esas yol Kādirî

Şeyhi Kürklü Hacı Muhammed Baba’dan on iki tarikattan icazet aldığını, ama esas işlettiği yolun Kādirîlik olduğunu söylerdi.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç

Kādiriyye’ye intisabını ve şeyhiyle karşılaşmasını sık sık anlatırdı: "Kövenk’e geldiğimizde, o vakitte Hacı Muhammed Baba vardı. On iki tarîkten izin veriyorum dedi... Ben de sana on iki tarîkten izin veriyorum dedi. On iki tarîkten ders vermeye, zikrullah ettirmeye, irşâda memûr oldum."

Bir başka aktarımda şeyhinin hangi yoldan isterse verebileceğini söylediğini, kendisinin Abdülkādir Geylânî’yi sevdiği için Kādirî yolunu seçtiğini anlatır ve şu sınırı koyar: "On iki tarikten mezûnum, ama esas işlettiğim tarîk Kādirî. Bütün tarikatlar haktır, Hakk’a giden yoldur, lâkin en büyüğü, en âlâsı, en kuvvetlisi Tarîk-i Kādirî’dir."

Kendi konumunu da bu izne dayandırırdı: "Ben on iki tarikten irşâda memûrum... Kırk senedir bu yolda çalışıyorum."

Aldığı icazetnâmenin bir ihvanda kaldığını da söylemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Eserleri ve metinleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dört dilimli taç

Hacı Ömer Hüdâyî Baba’dan gelip şeyhi eliyle kendisine ulaşan, her diliminde bir Hulefâ-i Râşidîn adı işlenmiş dört dilimli taç bugün ailesinde saklanmaktadır.

Metni gösterMetni daralt

Şeyhinden aldığı emanetlerden birini şöyle anlatır: "Hacı Ömer Hüdâyî Baba bir taç hediye etmiş, onu verdi bana."

Söz konusu taç dört dilimlidir ve her bir dilimine Hulefâ-i Râşidîn’den birinin ismi işlenmiştir. Taç, halifelerinden olan mahdûmu tarafından muhafaza edilmektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Öğütleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

"Gel Allah’a yürü yol kapanmadan"

Her fırsatta terennüm ettiği beyitle ölüm gelmeden yola koyulmayı, dil durmadan zikri tavsiye ederdi.

Metni gösterMetni daralt

Her fırsatta şu beyti terennüm ederdi:

Gel Allah’a yürü yol kapanmadan
Zikr eyle Mevlâ’yı dilin durmadan

Bu iki mısrayla, ölüm gelip yol kapanmadan Hakk’a doğru yürümeyi ve dil durmadan zikirle meşgul olmayı telkin ederdi. Sohbetlerinde insanlara her zaman sabır, şükür ve kanaati tavsiye etmiştir.

Hal ve hareketlerinde sık sık tekrarladığı bir dua cümlesi de şudur: "İlâhî ente maksûdî ve rızâke ve likāke matlûbî ve âtinî muhabbetike ve ma‘rifetike."

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Kavram dünyası

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Râbıtayı baraj ve santral teşbihiyle anlatması

Günlük dersi tarif ederken feyzin mürşidin kalbinden müridin kalbine geçişini su boruları, baraj ve elektrik fabrikası benzetmeleriyle anlatırdı.

Metni gösterMetni daralt

Günlük zikir dersini tarif ederken önce ölüm halini tefekkür ettirir, arkasından râbıtanın nasıl yapılacağını gündelik hayattan alınmış benzetmelerle anlatırdı: baraj, elektrik üreten santral, kova, çeşme.

Tarifine göre feyz, silsile yoluyla mürşidin kalbine "su borularının birbirlerine eklenip de barajdan su geldiği gibi" akar; mürşidin kalbi dolup baraj haline gelir ve oradan müridin kalbine geçer. Bunun üzerine mürid sol taraf kalbini şeyhinin kalbinin altına tutup üç beş dakika teveccüh ve mülâhaza eder.

Dersin sırası da bellidir: başlamadan bir Fâtiha, üç İhlâs ve bir salevât okunup sevabı silsile-i meşâyıha bağışlanır; ardından beş dakika tefekkür-i mevt, beş dakika meşâyıha teveccüh yapılır; ders bundan sonra huzûr-ı ilâhîde bulunma şuuruyla okunur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Halifelerine verdiği vekâlet izni

Halifelerine yazdığı mektuplarda, kendisine vekâleten ders vermelerine izin verdiğini ve ders alanları "evlâd-ı mânevîliğe" kabul ettiğini bildirirdi.

Metni gösterMetni daralt

Halifelerinin kendisine vekâleten verdiği derslere izin verdiğini ve bunları kabul ettiğini mektuplarında açıkça yazardı.

Bir mektubunda, silsile-i meşâyıhın himmet ve izinleriyle muhatabına "bize vekâleten, zikrullah yaptırmaya, tarikat dersleri târif ve vermeye, Tarîk-ı Kādirî’den izin veriyorum" der ve bu izni "hakkı arayanlara, nasibi olanlara" vermesini ister.

Bir başkasında ise vekâleten ders verilenleri "evlâd-ı mânevîliğe kabul ediyoruz" diyerek onaylar ve bu kabulün pîrler, mürşidler ve Cenâb-ı Hak katında da geçerli olması için dua eder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Hayriyye adının kapsamı

Hayriyye adı, bağımsız bir ana yol değil Malatya çevresindeki yerel Hâlisî devamı belirtir.

Metni gösterMetni daralt

Hayriyye adı, bağımsız bir ana yol değil Malatya çevresindeki yerel Hâlisî devamı belirtir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Çilem Erdem, Yukarı Fırat Havzasında Kadiriliğin Tarihsel Gelişimi (1797-1973), yüksek lisans tezi, 2019, s. 47-50; Serkan Çamdelen, Son Asrın Âriflerinden eş-Şeyh es-Seyyid Mustafa Hayri Baba Malatyevî.

Şeyh, halife, aile ve post ağı

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Çilem Erdem, Yukarı Fırat Havzasında Kadiriliğin Tarihsel Gelişimi (1797-1973), yüksek lisans tezi, 2019, s. 47-50; Serkan Çamdelen, Son Asrın Âriflerinden eş-Şeyh es-Seyyid Mustafa Hayri Baba Malatyevî
  2. [2]Çilem Erdem, Yukarı Fırat Havzasında Kadiriliğin Tarihsel Gelişimi (1797-1973), yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi, 2019, s. 47-50
  3. [3]Kişi dosyasının kaynakları — Mustafa Hayri Baba Malatyevî
Ortak kaynak kataloğunu aç →