ALTIN SİLSİLE · 25

Muhammed Ma‘sûm Sirhindî

İmâm-ı Rabbânî'nin oğlu Muhammed Ma‘sûm, üç ciltlik Mektûbât'ı ve Hindistan, Afganistan, Orta Asya, Hicaz, Şam ve İstanbul'a uzanan halife ağıyla Müceddidiyye'yi dünya ölçeğine taşıdı.

Doğum: 1599
Vefat: 1668
Unvan: Ma‘sûmiyye'nin pîri ve Müceddidî yayılışın ikinci büyük halkası
Temalar: mektûbat, irşad ağı, Sirhind

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Sirhind'de yetişmesi

1007/1599'da Sirhind'de doğdu. İmâm-ı Rabbânî'nin oğulları içinde irşad devamının en etkili halkası oldu ve Hint Müceddidî geleneğinde “Kayyûm-i Sânî” diye anıldı. Dinî ilimlerle sülûkü birlikte yürüttü; babasının vefatından sonra Sirhind'deki geniş mürid ve mektup ağının merkezine geçti.

Mektûbât-ı Ma‘sûmiyye

Farklı muhataplara yazdığı mektuplar müridleri tarafından üç cilt halinde derlendi. Mektuplar İmâm-ı Rabbânî'nin tartışılan görüşlerini açıklama, şeriata bağlılık, zikir, sohbet, seyrüsülûk ve gündelik irşad meseleleri üzerinde durur. Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin Efendi eseri Türkçeye çevirdi.

Haremeyn yolculuğu

1657'de yakınları ve müridleriyle hacca çıktı; 1658'i Mekke ve Medine'de geçirdi. Oğlu Muhammed Ubeydullah'ın bu sohbet ve tecrübelerden derlediği Yevâkītü'l-Haremeyn, Farsça tercümesinde Hasenâtü'l-Haremeyn adını aldı. Metin tarihî yolculukla mânevî hâl anlatısını birlikte taşır.

Halife ağı

Muhammed Hanîf Kâbilî Afganistan'da, Habîbullah Buhârî Orta Asya'da, Murad Buhârî Şam ve İstanbul'da, Yekdest-i Cüryânî Mekke'de faaliyette bulundu. Oğlu Muhammed Seyfeddin Sirhindî, Delhi'de Evrengzîb'in mânevî eğitimiyle ilgilendi ve Sirhind postunu sürdürdü.

Diğer eserleri

Ezkâr-ı Ma‘sûmiyye dua, zikir ve nâfile ibadetlerle ilgili notların genişletilmiş derlemesidir. 9 Rebîülevvel 1079/17 Ağustos 1668'de Sirhind'de vefat etti.

Kırk halkanın tamamı →

BAĞLI YOLUN MADDÎ HAFIZASINakşibendiyye bedâheli tâc-ı şerifi
Dört terkli, müjganlı ve stilize geometrik bedâhe işlemeli Nakşibendî tâcı. Kubbe merkezinde gül mühür bulunmaz.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç7 doğrudan bağlantıAğda gör →

YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Eser ve metin izi

Muhammed Masum, babasının çeşitli kesimlerden insanlara mektup yazarak irşad etme geleneğini sürdürdü. Esasen bu durum Nakşbendî-Müceddidî etkisinin uzak bölgelere hızla yayılması sebebiyle ulaşım sorunlarıyla yüzyüze kalan müridlerin eğitimi ve terbiyesine yönelik ortaya konulan oldukça etkili bir yöntem olarak gözükmektedir. Mürşidin yazdığı mektuplar genellikle tasavvufî konuları ihtiva ettiği için istinsah edilerek elden ele ulaştırılıp yayıldı. Böylece tarikat pîrinin görüşleri en uzak noktaki müridlere kadar ulaştırılmış oldu.…

Metni gösterMetni daralt

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Altın Silsile’den Altın Halkalar.

TARİHÎ KAYIT

Mektûbât-ı Ma‘sûmiyye

Çeşitli muhataplara yazılan ve müridlerce üç cilt halinde derlenen mektuplar.

Metni gösterMetni daralt

Mektuplar İmâm-ı Rabbânî'nin düşüncelerini açıklarken sülûk, zikir, şeriat-tarikat ilişkisi ve irşad meselelerini işler. II. cilt Vesîletü's-saâde adıyla da bilinir; Müstakimzâde tarafından Türkçeye çevrilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi: Nakşibendiyye, Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, Murad Buhârî ve Şeyh Murad Tekkesi maddeleri.

TARİHÎ KAYIT

Hasenâtü'l-Haremeyn

Hac sırasında Mekke ve Medine'deki sohbet ve mânevî tecrübelerden oluşan Haremeyn anlatısı.

Metni gösterMetni daralt

Oğlu Muhammed Ubeydullah'ın Arapça derlediği Yevâkītü'l-Haremeyn, Muhammed Şâkir Sirhindî tarafından Farsçaya Hasenâtü'l-Haremeyn adıyla çevrildi. Eser yolculuk kaydı, sohbet ve mânevî hâl anlatısını birlikte taşır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi: Nakşibendiyye, Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, Murad Buhârî ve Şeyh Murad Tekkesi maddeleri.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

ÖĞÜT

Öğüt ve söz

Metni gösterMetni daralt

Bu alıntı paragrafta görüldüğü gibi Muhammed Masum, babasının Mektûbât’ta kullandığı ifadelerine benzer yaklaşımla vahdet-i vücudu benimseyenleri eleştirmektedir. O, diğer bir mektubunda âlemdeki çokluk aynasında görülen vahdetin (birlik) belirtiden ibaret olduğunu ve onun hakikî vahdet (birlik) olmadığını ifade etmektedir. Bu durum belki hakikî vahdetin benzeri veya misali olup O’nun zılalinden (gölgeler) bir zıl/gölgedir. Allah(cc) veraü’l-verâ/ötenin ötesidir. O, bizim görüş ve bilgimizden ayrıdır.1121 Ona göre vahdeti (birlik) talep edenin kesinlikle kesreti (çokluğu) terketmesi gerekir. Kişinin kendinde ne kadar kesret unsurları varsa o kadar hakikî vahdetten uzaktır. Hem talep ve muhabbet hem de ilm-i varidât açısından vahdanî olmak gerekir ki, münasebet peyda olunup vahdet aynası hâline gelinsin ve hakikî tevhide ulaşılsın. Çünkü “tevhid izafetlerin iskatıdır” denilmektedir.1122 Mir Muhammed İbrahim’in mektubundaki: “Sizin suretiniz gözümün önüne geldiği zaman hepsinden daha çok lezzet alıyorum. Halim şaşılacak derecede kuvvetli oluyor. Kendimde inanılmayacak şekilde çeşitli feyizler buluyorum. Bütün bunlar müceddide olan ihlâstan meydana geliyor.” ifadelerine cevap olarak şöyle der:

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Altın Silsile’den Altın Halkalar.

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Nass, keşif ve ilhamın ölçüsü

Muhammed Ma‘sûm, keşif, rüya ve ilhamın Kur'an ve sünnet hükümlerinin yerine geçirilemeyeceğini vurgular.

Metni gösterMetni daralt

Muhammed Ma‘sûm'a yöneltilen bir soruda vahdet-i vücûd anlayışına göre âlemdeki her şeyin ilâhî hakikati gösterdiği ileri sürülerek hiçbir şeyin kötü görülmemesi gerekip gerekmediği sorulur. Verdiği cevapta dinî hükmün ölçüsünün Kur'an ve hadis olduğunu; hayallerin, rüyaların, keşiflerin ve kalbe doğan ilhamların nassların yerine geçemeyeceğini belirtir.

Keşif veya ilhamın yanılabileceğini, böyle bir durumda kişinin nasslara uymakla yükümlü olduğunu söyler. Zehir, akrep ve yılan örneklerini kullanarak varlıkta birlik fikrinin eşya arasındaki fiilî farkları ve insanın korunma sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını anlatır.

Bu metin bir menkıbe değildir. Muhammed Ma‘sûm'un mektup ve cevaplarında yer alan öğretici bir görüş olduğu için “öğüt” katmanına taşınmıştır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Altın Silsile’den Altın Halkalar.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Kavram haritası

mektûbat, irşad ağı, Sirhind

Metni gösterMetni daralt

mektûbat, irşad ağı, Sirhind

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: tarikat.org editoryası.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

ÖNCEKİ HALKAİmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindîoğul, doğrudan halife ve Ma‘sûmiyye devamı SONRAKİ HALKAMuhammed Seyfeddin Sirhindîoğul, halife ve Sirhind post devamı SONRAKİ HALKAMuhammed Hanîf Kâbilîhalife; Afganistan aktarımı SONRAKİ HALKAHabîbullah Buhârîhalife; Orta Asya aktarımı SONRAKİ HALKAAhmed Yekdest-i Cüryânîhalife; Mekke ve Hicaz aktarımı SONRAKİ HALKAMuhammed Murad Buhârîhalife; Şam ve İstanbul aktarımı ETKİLEDİĞİSeyyid Muhammed Sâlih ez-ZevâvîHicaz'daki ilmî-irşad tesiri; doğrudan bağın ayrıntıları ihtiyatlıdır

SİLSİLEDEKİ YERİ