ŞAHSİYET DOSYASI

Şeyh Muhammed Demirtaş

Ebû Abdurrahman Muhammed Demirtaş (ö. 1529), Dede Ömer Rûşenî’den hilâfet alan; Kahire yakınındaki zâviyesinde irşad eden ve Demirtaşiyye yahut Mirdaşiyye adıyla anılan Gülşenî-Rûşenî kolunun pîridir.

Vefat: 1529
Unvan: Rûşenî halifesi ve Demirtaşiyye/Mirdaşiyye kolunun pîri

Kol, icâzet ve dönem bağları

Ana yol alanı bütün mensubiyetlerin yerine geçmez. Kurucu, post ve silsile rolleri ayrı kayıtlardır; birlikte görülmeleri aynı dönemde aidiyet kanıtı değildir. Kol ve ilişki fişleri mevcut CMS kayıtlarından gelir; kol yanıtı boşsa 5 Ekim 2026 araştırma envanteri gösterilir. Kaynak belirtilmemiş bağlar doğrulanmış mensubiyet gibi sunulmaz.

Demirtaşiyye · Kurucu

Kol kaydındaki doğrulanmış kurucu nispeti.

Dönem: Bilinmiyor · Tarihler bağımsız doğrulanmadı.

Kaynak: Tekil kaynak konumu belirtilmemiş

Kol ve kişi kayıtlarını karşılaştır →

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Kütahya’dan Mısır’a

Ebû Abdurrahman Muhammed Demirtaş, Kütahya’nın Demirtaş köyündendi. Tahsilini Mısır’da yaptı. Rûşenî halifelerinden Hüseyin-i Ayıntâbî ile Mısır şeyhlerinden Ahmed b. Afne’nin sohbetlerinde bulundu.

Dede Ömer Rûşenî’den hilâfet

Tasavvuf eğitimini tamamlamak üzere Tebriz’e giderek Dede Ömer Rûşenî ile görüştü. Ondan tarikat ve hilâfet aldıktan sonra Mısır’a döndü. İbrâhim Gülşenî ile aynı Rûşenî irşad çevresinde yetiştiği için kaynakta onun “tarikdaşı” diye anılır; bu ifade Gülşenî’nin halifesi olduğu anlamına gelmez.

Kahire zâviyesi ve kolu

Kahire civarındaki bir hurmalıkta kurduğu zâviyede irşad faaliyetini sürdürdü. Kendisine nispet edilen çevre kaynaklarda Demirtaşiyye, Timurtaşiyye veya Mirdaşiyye adlarıyla kaydedilir. Bu adlandırmaların yazma ve baskılarda farklılaşması, ayrı kişiler veya üç ayrı kol bulunduğu anlamına gelmez.

Eserleri

Ferîdüddin Attâr’ın Mantıku’t-tayrındaki bir hikâyeyi nefs terbiyesine uygulayarak kaleme aldığı Cem‘u’l-esrâr ve Keşfü’l-estâr adlı tasavvufî eser ona nispet edilir. Fıkıh alanında Eşbâh Hâşiyesi bulunduğu da kaydedilir.

Vefatı

935/1529’da vefat etti ve kurduğu zâviyeye defnedildi. Mısır âlim ve sûfî çevrelerinde hürmetle anıldığı; Murtazâ ez-Zebîdî’nin eserlerinde kendisinden söz ettiği aktarılır.

COĞRAFÎ HAFIZA3 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMIHalvetiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

BİYOGRAFİK KAYIT

Hayatından kayıtlar

Belge, tarih ve biyografi kaynaklarından kısa bilgi kartları

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dede Ömer Rûşenî’den hilâfet

Mısır’daki tahsil ve sohbetlerinden sonra Tebriz’e giden Muhammed Demirtaş, Dede Ömer Rûşenî’den hilâfet aldı.

Metni gösterMetni daralt

Muhammed Demirtaş, Hüseyin-i Ayıntâbî ile Ahmed b. Afne’nin sohbetlerinden sonra Tebriz’e giderek Dede Ömer Rûşenî’ye intisap etti. Hilâfet alıp Mısır’a döndü ve Kahire yakınındaki zâviyesinde irşada başladı. İbrâhim Gülşenî ile aynı Rûşenî çevresinde yetişmesi, birinin diğerinin halifesi olduğu anlamına gelmez.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Cem‘u’l-esrâr ve Keşfü’l-estâr

Muhammed Demirtaş’ın, Mantıku’t-tayr’daki bir hikâyeyi nefs terbiyesi bağlamında ele aldığı tasavvufî eseridir.

Metni gösterMetni daralt

Cem‘u’l-esrâr ve Keşfü’l-estâr, Ferîdüddin Attâr’ın Mantıku’t-tayrında yer alan bir hikâyeden hareketle nefsin terbiyesini işler. Kaynak ayrıca ona fıkıh sahasında bir Eşbâh Hâşiyesi nispet eder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Mısır uleması arasındaki itibarı

Sefîne, Demirtaş'ın Mısır ariflerinin hürmetine mazhar olduğunu ve Allâme Seyyid Murtazâ'nın iki eserinde ondan saygıyla bahsettiğini kaydeder.

Metni gösterMetni daralt

Vassâf, Demirtaş bahsini onun Mısır'daki itibarına dair iki cümleyle bağlar: urefâ-yı Mısır'ın hürmetine mazhar olmuştur ve Allâme Seyyid Murtazâ, Ikdü'l-cevheri's-semîn ile İthâfü'l-asfiyâ adlı eserlerinde ondan hürmetle bahsetmiştir. Aynı yerde, tasavvufî eseri Cem'u'l-esrâr ve keşfü'l-estâr'ın Ferîdüddin Attâr'ın Mantıku't-tayr'ından bir hikâyeyi enfüsî plana tatbik etmek suretiyle yazıldığı belirtilir.

Çerçeve. Bir sûfînin itibarının ölçüsü, kendi çevresinin övgüsü değil, sonraki kuşakların onu kaynak göstermesidir. Burada verilen delil tam da budur: adı, kendi tarikatının dışındaki bir âlimin biyografi ve hadis literatürüne girmiştir. Bu, Anadolu'dan Mısır'a giden bir Halvetî-Rûşenî halifesinin oradaki ilim muhitine yalnız misafir olarak değil, kaydedilmeye değer bir şahsiyet olarak yerleştiğini gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Edirne · TürkiyeHimmet Dede DergahıKaynakta geçen mekân Himmet Dede Dergahı , Sefîne-i Evliyâ içinde 2 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Şeyh Ahmed Vefâ Efendi, Şeyh Muhammed Demirtaş. 1906 Meşihat kaydı Maraş’ta Himmet Dede Zaviyesi’nin Şeyh Sâbit Efendi’den münhal meşihatinin oğlu Muhyiddin Efendi’ye tevcihine dair Maraş mutasarrıflığından Meclis-i Meşâyihe gönderilen mazbata. Bu belge, kurumun 1906 tarihli idarî hafızasına aittir; manevî silsile veya kişi ilişkisi iddiası olarak kullanılmaz.TARİHÎ MEKÂNŞeyh Şuca' ZaviyesiKaynakta geçen mekân Şeyh Şuca' Zaviyesi , Sefîne-i Evliyâ içinde 2 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Şeyh Muhammed Demirtaş, Şeyh Yavsı Muhyiddin Muhammed.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
[2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
[3]Sefîne-i Evliyâ; Meclis-i Meşâyih Defterleri
[4]Sefîne-i Evliyâ

Ortak kaynak kataloğunu aç →