ŞAHSİYET DOSYASI

Miftâhîzâde Ahmed Efendi

Miftâhîzâde Ahmed Efendi (ö. yaklaşık 1072/1661-62), Narlıkapı kale kapıcısının oğlu; üç ayrı şeyhin terbiyesinden geçerek Şah Sultan ve Eyüp camilerinde vaaz ve tefsir hizmeti veren müelliftir.

Vefat: 1662
Unvan: Şah Sultan ve Eyüp camileri vâizi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Ailesi ve lakabı

Ahmed b. İbrahim b. Abdullah’tır. Babası İstanbul sur kapılarından Narlıkapı’nın anahtarcısı olduğu için Miftâhîzâde adıyla tanındı.

Üç aşamalı tarikat terbiyesi

Gençliğinde Yemen’e giden Hasan Efendi’ye intisap etti; ardından Adlî Efendi’ye hizmet etti ve Balat şeyhi Seyyid Mehmed Efendi yanında terbiyesini tamamladı. Kaynak yol adını açıkça vermediği için tahminî bir ana tarikata bağlanmamıştır.

Şah Sultan ve Eyüp kürsüleri

1040/1630-31’de Bostan Efendi’nin ardından Şah Sultan Camii vâizi oldu. 1067/1656-57’de Nasrullah Bâkî Efendi’nin ardından Eyüp Camii tefsir kürsüsüne geçti.

Hac yolunda vefatı

Yaklaşık 1072/1661-62’de hac yolculuğuna çıktı; Şam’a ulaştığında vefat etti. Bilâl-i Habeşî makamı civarına defnedildi. Eyüp kürsüsü daha sonra İspirî Ali Efendi’ye verildi.

Eseri

Kaynak, “millet” konusu hakkında bir risalesinin meşhur olduğunu bildirir. Yazma nüshası ve katalog başlığı kesinleştirilmeden modern bir eser adı üretilmemiştir.

Eğitim ve irşad çevresi

Kaynak kaydında eğitim ve tasavvuf çevresi Koca Mustafa Paşa Zaviyesi duraklarıyla görünür hâle gelir. Adı geçen başlıca bağlar Adli Hasan Efendi (şeyhi), Necmeddin Hasan Efendi (şeyhi) ve Seyyid Mehmed Efendi (şeyhi) şeklindedir.

Görev ve hareket çizgisi

Kayıtlarda öne çıkan duraklar 1631 dolaylarında Şah Sultan Camii (vaiz) ve Eyüp Sultan Camii (vaiz) olarak sıralanır. Bu seçki bütün tayinleri değil, hayat çizgisini görünür kılan başlıca durakları gösterir.

COĞRAFÎ HAFIZA8 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi8 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hac yolunda Şam'da vefat

1067 hilâlinde getirildiği Eyüp Sultan Camii cuma vaizliğinden sonra çıktığı hac yolculuğunda, 1072/1661-62'de Şam'da vefat etti ve Bilâl-i Habeşî'nin kabri dairesine defnedildi.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

1067 hilâlinde, Nasrullah Efendi'nin yerine Eyüp Sultan Camii vaizliğine getirildi; bu kürsüdeki halefi Şeyh İspirî Ali Efendi olmuştur.

Hac yolculuğu sırasında 1072/1661-62'de Şam'da vefat etti ve Bilâl-i Habeşî'nin kabri dairesinde defnedildi. Vefatına "Miftâhî-zâdeye açıldı cennet" mısraı tarih düşürülmüştür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BİYOGRAFİK KAYIT

Hayatından kayıtlar

Belge, tarih ve biyografi kaynaklarından kısa bilgi kartları

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hoca, talebe ve irşad bağı

Adli Hasan Efendi (şeyhi), Necmeddin Hasan Efendi (şeyhi) ve Seyyid Mehmed Efendi (şeyhi).

Metni gösterMetni daralt

Adli Hasan Efendi (şeyhi), Necmeddin Hasan Efendi (şeyhi) ve Seyyid Mehmed Efendi (şeyhi).

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: İSAM Ulema Veritabanı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Adîmî mahlasıyla şiirleri ve ulaşan tek beyit

Şiirlerinde Adîmî mahlasını kullandı; günümüze şiirlerinden yalnız bir beyit ulaşmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Divan şairleri arasında Adîmî mahlasıyla anılır. Şiirlerinden günümüze ulaşan tek örnek şu beyittir:

Derd-mend olmak dilersen iste ehl-i derd bul
Lâ-mekân olmak dilersen 'aşka yâr ol râhı bul

Beyit, dert ehlini aramakla mekânsızlığa ermeyi aynı arayışın iki basamağı olarak kurar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Millet hakkında risale

Uşşâkīzâde, millet kavramı hakkında bir risalesinin tanındığını bildirir.

Metni gösterMetni daralt

Risalenin katalog başlığı ve nüshaları ayrıca doğrulanmayı bekler. Bu nedenle kaynakta geçen tarif korunmuş, varsayımsal Arapça başlık üretilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 825-834; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, ilgili tercemeler.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hasan Adlî Efendi'nin birinci kuşak halifesi

Sünbül Efendi Tekkesi postnişini Hasan Adlî Efendi'nin (ö. 1617) birinci kuşak halifelerindendir; tasavvuf terbiyesini Koca Mustafa Paşa'daki bu zâviyede aldı.

Metni gösterMetni daralt

Tasavvuf terbiyesini Koca Mustafa Paşa'daki zâviyede, yani Sünbül Efendi Tekkesi'nde aldı. Sünbülîlik tarihini anlatan kayıtlarda, tekkenin 1610-1617 arasındaki postnişini Hasan Adlî Efendi'nin birinci kuşak halifeleri arasında Keşfî Cafer Efendi (ö. 1643) ile birlikte anılan iki önemli isimden biri olarak geçer.

Bir başka kayıt ise kendisini üç ayrı şeyhin terbiyesinden geçmiş olarak verir ve bu şeyhleri Adlî Hasan Efendi, Necmeddin Hasan Efendi ve Seyyid Mehmed Efendi diye sayar. Böylece pakette boş bırakılan tarikat bağı, Halvetiyye'nin Sünbülî kolu olarak belirginleşir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Eyüp Şah Sultan Tekkesi'nin dördüncü postnişini

Bostan Efendi'nin 1630'daki vefatıyla Eyüp'teki Şah Sultan Tekkesi postuna geçti; kendisinden sonra tekkenin meşihatı ailesinde kaldı.

Metni gösterMetni daralt

Şah Sultan Tekkesi'nin postnişin listesinde dördüncü sırada yer alır ve posta, Şeyh Bostan Efendi'nin 1630'daki vefatıyla geçmiştir. Bir başka kayıt aynı olayı 1040 yılında Bostan Efendi'nin yerine Şah Sultan Camii vaizliğine getirilmesi biçiminde kaydeder.

Kendisinden sonra tekkenin meşihatı ailesinde kalmıştır: torunu Şeyh İsmail Efendi (ö. 1685), ardından Mehmed Nizamî Efendi (ö. 1722) ve Abdurrahim Efendi (ö. 1746) aracılığıyla Sünbülî meşihatı 18. yüzyılın ortalarına kadar sürmüştür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Yahyazade Tekkesi'ni Sünbülîliğe kazandıran icazet

Kendisinden icazet alan Yahya Efendi (ö. 1698), Eyüp'teki Yahyazade Tekkesi'ni Sünbülî organizasyonuna dahil etti.

Metni gösterMetni daralt

Tarikat faaliyetlerinin, aynı kuşaktan Keşfî Cafer Efendi'ninkine oranla çok daha geniş kapsamlı olduğu belirtilir. Bunun en somut sonucu, kendisinden icazet alan ve bu suretle Hasan Adlî Efendi'nin ikinci kuşak halifesi sayılan Yahya Efendi'dir (ö. 1698).

Yahya Efendi, Eyüp'teki Yahyazade Tekkesi'ni Sünbülî organizasyonuna dahil etmiştir. Bu tekke, tarikatın Eyüp'te Şah Sultan ve Balçık tekkelerinden sonra faaliyete geçirdiği üçüncü merkez olmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

TALEBESİ / HALİFESİKastamonulu Şeyh Şaban Efendi1054/1644'te Eyüp'te doğan Yahyâ, temel ilimleri tahsil etti; babasının postuna geçmekle birlikte tarikat eğitimini ayrıca Şah Sultan Tekkesi şeyhi Miftâhîzâde Ahmed Efendi yanında tamamladı.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 1314
Yön: 1428 → 1651
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Kişi dosyasının kaynaklandırılmış biyografisi
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Kişi dosyasının kaynaklandırılmış biyografisi

İlişki / dönem açıklaması: 1054/1644'te Eyüp'te doğan Yahyâ, temel ilimleri tahsil etti; babasının postuna geçmekle birlikte tarikat eğitimini ayrıca Şah Sultan Tekkesi şeyhi Miftâhîzâde Ahmed Efendi yanında tamamladı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeŞah Sultan Camii ve TekkesiYavuz Sultan Selim'in kızı Şah Sultan tarafından kurulan ve İstanbul'da Halvetîliğin Sünbülî koluna bağlı en eski tesislerden sayılan tekke. 1630'da Bostan Efendi'nin vefatıyla buranın dördüncü postnişini oldu.İstanbul · TürkiyeSünbül Efendi Tekkesi (Koca Mustafa Paşa Zâviyesi)Tasavvuf terbiyesini aldığı zâviye; Sünbülîliğin İstanbul'daki merkez tekkesidir ve Hasan Adlî Efendi'nin 1610-1617 arasındaki meşihat dönemine denk gelir. İlişkili kişi dosyası Miftâhîzâde Ahmed Efendi : Miftâhîzâde Ahmed Efendi (ö. yaklaşık 1072/1661-62), Narlıkapı kale kapıcısının oğlu; üç ayrı şeyhin terbiyesinden geçerek Şah Sultan ve Eyüp camilerinde vaaz ve tefsir hizmeti veren müelliftir.İstanbul · TürkiyeEyüp Sultan Camii1067 hilâlinde cuma vaizliğine getirildiği cami; selefi Nasrullah Efendi, halefi Şeyh İspirî Ali Efendi. İlişkili kişi dosyası Miftâhîzâde Ahmed Efendi : Miftâhîzâde Ahmed Efendi (ö. yaklaşık 1072/1661-62), Narlıkapı kale kapıcısının oğlu; üç ayrı şeyhin terbiyesinden geçerek Şah Sultan ve Eyüp camilerinde vaaz ve tefsir hizmeti veren müelliftir.Şam · SuriyeBilâl-i Habeşî kabri civarındaki medfeniHac yolculuğunda Şam'da vefat edince Bilâl-i Habeşî'nin kabri dairesinde defnedildi. İlişkili kişi dosyası Miftâhîzâde Ahmed Efendi : Miftâhîzâde Ahmed Efendi (ö. yaklaşık 1072/1661-62), Narlıkapı kale kapıcısının oğlu; üç ayrı şeyhin terbiyesinden geçerek Şah Sultan ve Eyüp camilerinde vaaz ve tefsir hizmeti veren müelliftir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 825-834; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, ilgili tercemeler
[2]İSAM Ulema Veritabanı
[3]Kişi dosyasının kaynaklandırılmış biyografisi
[4]Kişi dosyasının kaynakları — Miftâhîzâde Ahmed Efendi

Ortak kaynak kataloğunu aç →