tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Kepenekçi Sinan

Kepenekçi Sinan (ö. yaklaşık 970/1562-63), İstanbul'da yetişen; İslâmiyet'i kabul ettikten sonra ilmiye zümresine alınan, medrese, mescit ve vakıflar kuran âlim ve müelliftir.

Vefat
1563
Unvan
İstanbul âlimi, medrese ve mescit bânisi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

İstanbul'daki ilk hayatı

İstanbul'da Yahudi bir aile çevresinde yetişti. Müslüman âlimlerden ders aldı ve daha sonra İslâmiyet'i kabul etti. Atâyî bu dönüşümü rüya anlatısıyla açıklar; inanç değişiminin tarihî kaydı ile rüya motifi ayrı katmanlarda sunulur.

Divan-ı Hümâyun ve ilmiye kaydı

İnanç değişikliğinin ardından Divan-ı Hümâyun'a başvurdu. Kendisine vazife tahsis edildi, âlim kıyafeti verildi ve ilmiye zümresine dahil edildi.

Medrese, mescit ve vakıflar

İstanbul'da bir medrese ve bir mescit inşa ettirdi; bunların devamı için çok sayıda vakıf kurdu. Yapıların kesin kanonik kimliği yalnız bu metinden çözülemediği için mevcut İstanbul mekânlarıyla gevşek ad benzerliği üzerinden birleştirilmedi.

İlmî kişiliği ve eseri

Aklî ilimlerde ve çeşitli fenlerde yetkin olduğu kaydedilir. Diğer dinlerin delillerini eleştiren bir risale yazdı ve bu çalışmada önceki kutsal kitaplardan nakiller kullandı. Eserin katalog kimliği ayrıca doğrulanmadan başlık türetilmedi.

Vefatı

970/1562-63 dolaylarında vefat etti. Kesin vefat günü ve defin yeri kaynakta belirtilmez.

Kabri ve ailesinin gömüldüğü hazîre

Mescide ayrılan madde, onun vefat yılını ve kabrini birlikte verir: 970/1562'de vefat eden Hoca Sinan, Edirnekapı dışındaki Emîr Buhârî Camii karşısına defnedilmiştir. Kendi kabri böylece kurduğu yapılardan uzakta, şehrin öbür ucundadır.

Ailesi ise kurduğu külliyenin çevresinde kalmıştır. Medresenin dershanesinin kuzeybatısındaki dar uzun hazîrede, Hadîkatü'l-Cevâmi'ye göre oğlu Süleyman Efendi ile eşi gömülüydü; mescidin arka sokağındaki hazîrede de oğlunun ve akrabalarının mezarlarının bulunduğu kaydedilir. Zamanla tahrip olan bu mezarlardan medrese hazîresinde yalnız 1234/1818 tarihli bir kabir kalmıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 1 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Rüyada iman telkini ve Dîvân-ı Hümâyun’a çıkışı

Kepenekçi Sinan’ın rüyasında Hz. Peygamber’den iman telkini aldığını söylemesi, ertesi sabah Dîvân-ı Hümâyun’a giderek gördüklerini anlatması ve ilmiye sınıfına katılması hakkında nakledilen anlatıdır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Atâyî’nin nakline göre İstanbul’da yetişen Kepenekçi Sinan başlangıçta Mûsevî idi. Ümmetin âlimlerinden ders görerek ilim tahsil etti; yaratılışındaki açıklık ve güzel huy sayesinde İslâm’a yöneldi. Bununla birlikte kalbindeki arayış ve tereddüt bir süre devam etti.

Bir gece rüyasında Hz. Peygamber’i gördüğünü; Resûlullah’ın iltifat ve kabul nurlarıyla iç dünyasını aydınlatarak kendisine iman telkin ettiğini anlattı. Sabah olduğunda gönlü samimiyetle açılmış hâlde Kanûnî Sultan Süleyman devrinin Dîvân-ı Hümâyun’una gitti ve gece gördüğü rüyayı orada bulunanlara bildirdi.

Dîvân erkânı onun anlattıklarını padişahın huzuruna sundu. Bunun üzerine kendisine bir vazife bağlandı ve ilmiye sınıfına alındı; âlimlere mahsus aba, at, mücevveze, kumaş ve başka ihtiyaçlar verildi. Bu kıyafetle evine döndüğünde, kaynakta sert ve kötü huylu diye tanıtılan eşi onu pencereden gördü. Eski inancına bağlılıktan doğan öfkeyle kundaktaki küçük çocuğunu bulunduğu yerden babasının üzerine attı. Atâyî, çocuğun Allah’ın inayetiyle zarar görmeden kurtulduğunu ve Mes‘ûd adıyla yaşadığını; annenin ise eski inancı üzere öldüğünü aktarır.

Kepenekçi Sinan bundan sonra uzun yıllar itibarlı ve varlıklı biçimde yaşadı. İstanbul’da bir medrese ile mescit yaptırdı, bunlara çok sayıda vakıf tahsis etti. Hicrî 970 yılı dolaylarında vefat etti. Atâyî ayrıca onun aklî ilimlerde mahir olduğunu ve bâtıl dinlerin delillerini reddetmek üzere, onların kendi kitaplarından nakiller yaptığı bir risale kaleme aldığını kaydeder.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Medresesi Mimar Sinan'ın eseridir

Kantarcılar'daki medrese Mimar Sinan yapısıdır ve 1546 tahririnde vakfın kurucusu henüz hayattadır.

Metni gösterMetni daralt

Eminönü'nde, Kantarcılar'da, Kepenekçi Medresesi ile Kepenekçi Sabunhanesi sokaklarının kesiştiği köşede bulunan medrese Mimar Sinan'ın eseridir. Yapım tarihi kesin bilinmemekle birlikte 1546 tarihli İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri'nde yer aldığına göre bu tarihten önce tamamlanmış olmalıdır.

Aynı belgede yapının adı "Kepenekçi Sinan Medresesi" olarak kaydedilmiş, vakfıyla ilgili usul ve masraflar ise "vâkıfı henüz hayatta olduğu için" açıklanmamıştır. Bu kayıt, kurucusunun 1546'da sağ olduğunu doğrudan gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Mescidinin tarihinde iki ayrı kayıt

Aynı ansiklopedinin iki maddesi mescit için 942/1535 ve 952/1545 tarihlerini verir; çelişki çözülmedi.

Metni gösterMetni daralt

Mescide ayrılan maddede "Mescit 942/1535'te yaptırılmıştır" denir. Medreseye ayrılan maddede ise Hadîkatü'l-Cevâmi'ye dayanılarak, Sinan Efendi'nin aynı çevrede bulunan mescidi 952/1545 tarihiyle anılır ve medreseden orada mektep olarak söz edildiği belirtilir.

İki tarih on yıl arayla durmaktadır ve kaynak bunları uzlaştırmaz. Burada ikisi de olduğu gibi kaydedilmiştir; hangisinin doğru olduğu bu kayıtlarla belirlenemez.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Dinler hakkında reddiye risalesi

Diğer dinlerin delillerini tartışan ve önceki kutsal kitaplardan nakiller içeren bir risalesi vardı.

Metni gösterMetni daralt

Atâyî eserin muhtevasını bildirir ancak güvenilir bir başlık ve nüsha yeri vermez. Bu sebeple katalogda bağımsız eser kaydı açılmamıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 433-437.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dört ayrı sıfatla anılan tek kişi

Kaynaklarda "Kepenekçi", "Hoca", "Emîr" ve "Emin" sıfatlarıyla anılan Sinan Efendi aynı kişidir.

Metni gösterMetni daralt

Medresenin banisi tanıtılırken "Kepenekçi", "Hoca", "Emîr", "Emin" sıfatlarıyla anılan Sinan Efendi denilir. Mimar Sinan'ın eserlerinin dökümünü veren yazmalarda da farklı adlarla geçer: Tuhfetü'l-Mi'mârîn'de "Sinan Emir", Tezkiretü'l-Ebniye'de "Emin Sinan Efendi Medresesi" kaydı vardır.

Bu dört lakabın tek şahısta birleşmesi, onun adına bağlı vakıf eserlerini ayrı ayrı kişilere dağıtma riskini ortadan kaldırır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeKepenekçi Sinan MescidiKantarcılar semtinde, Sabunhane Sokağı'ndadır; banisi Hoca Sinan'dır. Birçok onarım geçirmiş, son büyük onarımı 1968'de yapılmıştır. İlişkili kişi dosyası Kepenekçi Sinan : Kepenekçi Sinan (ö. yaklaşık 970/1562-63), İstanbul'da yetişen; İslâmiyet'i kabul ettikten sonra ilmiye zümresine alınan, medrese, mescit ve vakıflar kuran âlim ve müelliftir.İstanbul · TürkiyeKepenekçi Sinan MedresesiKantarcılar'da, Kepenekçi Medresesi ile Kepenekçi Sabunhanesi sokaklarının köşesindeki Mimar Sinan yapısı medresedir; 1546'dan önce tamamlanmıştır. İlişkili kişi dosyası Kepenekçi Sinan : Kepenekçi Sinan (ö. yaklaşık 970/1562-63), İstanbul'da yetişen; İslâmiyet'i kabul ettikten sonra ilmiye zümresine alınan, medrese, mescit ve vakıflar kuran âlim ve müelliftir.İstanbul · TürkiyeKepenekçi Sinan Medresesi HazîresiDershanenin kuzeybatısındaki dar uzun hazîredir; Hadîkatü'l-Cevâmi'ye göre Sinan Efendi'nin oğlu Süleyman Efendi ile eşi buraya gömülmüştü. Bugün yalnız 1234/1818 tarihli bir kabir kalmıştır. İlişkili kişi dosyası Kepenekçi Sinan : Kepenekçi Sinan (ö. yaklaşık 970/1562-63), İstanbul'da yetişen; İslâmiyet'i kabul ettikten sonra ilmiye zümresine alınan, medrese, mescit ve vakıflar kuran âlim ve müelliftir.İstanbul · TürkiyeEmîr Buhârî Camii karşısındaki kabri970/1562'de vefat eden Hoca Sinan, Edirnekapı dışındaki Emîr Buhârî Camii karşısına defnedilmiştir. İlişkili kişi dosyası Kepenekçi Sinan : Kepenekçi Sinan (ö. yaklaşık 970/1562-63), İstanbul'da yetişen; İslâmiyet'i kabul ettikten sonra ilmiye zümresine alınan, medrese, mescit ve vakıflar kuran âlim ve müelliftir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik
  2. [2]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 433-437
  3. [3]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 709-740
  4. [4]Kişi dosyasının kaynakları — Kepenekçi Sinan
  5. [5]Kişi dosyasının kaynakları — Kepenekçi Sinan; İBB İstanbul Kültür Varlıkları Envanteri, envanter no. 18274
Ortak kaynak kataloğunu aç →