ŞAHSİYET DOSYASI

Kādızâde Mehmed Efendi el-Balıkesrî

Kādızâde Mehmed Efendi (ö. 1045/1635-36), Balıkesir doğumlu; İstanbul'un büyük camilerinde ders ve vaaz veren, tasavvuf pratiklerine yönelik eleştirileriyle tartışma doğuran vaizdir.

Vefat: 1636
Unvan: Vaiz, müderris ve Kadızâdeliler hareketinin öncü adı

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Balıkesir'den İstanbul'a

Balıkesir'de doğdu. Birgivî Mehmed Efendi'nin öğrencileri çevresinde ilk tahsilini gördü; İstanbul'a gelerek Tursunzâde'nin derslerine katıldı ve muîd oldu.

Tasavvufla kısa teması

Tercüman Şeyhi Ömer Efendi'nin teşvikiyle sûfîliğe yönelmeyi denedi; fakat meşrebine uygun bulmayarak tasavvuf yoluna devam etmedi. Bu sebeple kişi kaydı herhangi bir tarikata bağlanmamıştır.

Ders ve vaaz kürsüleri

Murad Paşa Camii'nde Câmî, Muhtasar ve Sadrüşşerîa okuttu. Daha sonra Yavuz Sultan Selim, Bayezid, Süleymaniye ve Ayasofya camilerinde vaaz ve ders verdi. Haftanın dört gününü derse, kalanını vaaz ve irşada ayırdığı aktarılır.

Tartışma başlıkları

Devrân, raks, Yezîd'e lânet, Hz. Peygamber'in ebeveyni, salavat ifadeleri, Regaib ve kadir-gecesi">Kadir gecesi namazları ile Hızır'ın hayatı gibi meselelerde görüş bildirdi. Özellikle Halvetî ve Mevlevî çevrelere yönelttiği eleştiriler XVII. yüzyıl İstanbul'unda uzun tartışmalara yol açtı. Kaynağın polemik dili, bütün bir yolu mahkûm eden editoryal hüküm olarak tekrarlanmamıştır.

Revan seferi ve vefatı

1045/1635-36 Revan seferine katıldı; sağlık sebebiyle Konya'dan İstanbul'a döndü ve aynı yıl vefat etti. Yenikapı dışına defnedildi.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Girip de kaldığı yol: kısa süren tasavvuf intisabı

İstanbul'da Tercüman Tekkesi şeyhi Halvetî Ömer Efendi'ye intisap etti, fakat tasavvufun mizacına ve fikirlerine uymadığı gerekçesiyle bu yolu bıraktı.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

İstanbul'a geldikten kısa bir süre sonra Tercüman Tekkesi şeyhi ve Halvetî tarikatına mensup olan Ömer Efendi'ye intisap etti. Onu tasavvuf yoluna ilk sevk eden kişi olarak kaydedilen de odur.

Fakat bu bağ sürmedi: tasavvufun mizacına ve fikirlerine uymadığı gerekçesiyle yolu bıraktı. Sonraki yıllarda semâ ve devran tartışmalarının bir tarafında durmasının arka planında, kendi denediği ve terk ettiği bu kısa intisap vardır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Tâcü'r-resâil: İbn Teymiyye'den genişletilmiş bir tercüme

İbn Teymiyye'nin es-Siyâsetü'ş-şer'iyye'sinin genişletilmiş Türkçe tercümesi olan Tâcü'r-resâil ve minhâcü'l-vesâil'i hazırlamıştır.

Metni gösterMetni daralt

İbn Teymiyye'nin es-Siyâsetü'ş-şer'iyye fî ıslâhi'r-râî ve'r-raiyye adlı kitabının genişletilmiş Türkçe tercümesi olan Tâcü'r-resâil ve minhâcü'l-vesâil'i kaleme almıştır.

Bu eser, hareketin fikrî seviyedeki öncüsü sayılan Birgivî Mehmed Efendi'de görülen İbn Teymiyye etkisinin, Kadızâde Mehmed Efendi'de de sürdüğünü açıkça gösteren metin olarak değerlendirilir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Devrân ve semâ etrafındaki XVII. yüzyıl vaaz polemiği.

Metni gösterMetni daralt

Kādızâde'nin itirazları belirli pratik ve görüşlere yöneliktir. Bu tarihî çatışma, bütün ulemayı tasavvuf karşıtı veya bütün Halvetî ve Mevlevîleri tek cephe gibi göstermeden okunmalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 251-257.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası