Ara
Menü

İshakzâde Şeyh Mehmed Efendi

İshakzâde Şeyh Mehmed Efendi (ö. 1729), âlim Kürd İshak Efendi'nin oğlu olup İstanbul medreselerinde görev yapan Osmanlı ilmiye mensubudur.

Vefat
1729
Unvan
Osmanlı müderrisi

Ailesi ve yetişmesi

Şeyh Mehmed b. İshak, IV. Mehmed devri âlimlerinden Kürd İshak Efendi'nin büyük oğludur. Cemâziyelevvel 1087/Temmuz-Ağustos 1676'da İzzetî Şeyh Mehmed Efendi'den mülâzemet aldı. Adındaki “Şeyh” kaynakta unvandır; ayrıca bir tekke, mürşid veya silsile verilmediğinden tarikat bağı kurulmadı.

Medrese görevleri

Süheyl Bey, Fudayliyye, Sitti Hatun, Mustafa Ağa, Sinan Paşa, Sahn-ı Semân, Siyavuş Paşa Sultanı, Şah Sultan, Mihrimah Sultan ve Sultan Selim-i Kadîm medreselerinde görev yaptı. 1121/1709'da emekliliği tercih etti.

Son yılları ve vefatı

Fındıklı'daki evinde yaşarken 10 Ramazan 1141/Nisan 1729'da vefat etti ve Molla Çelebi Camii sahasına defnedildi. İnöz, Murtazâbâd, Akyazı ve Sermin gibi kazaların kendisine arpalık verilmesi idarî tahsistir; ikamet veya irşad coğrafyası sayılmadı.

Kaynağın şahsiyet tasviri

Kaynak onu ağırbaşlı, tatlı dilli, samimi, gösterişten uzak ve “derviş tabiatlı” olarak anar. Bu ahlâkî portre açık intisap delili değildir.

Medrese basamakları

Kırk akçelik medreseden azledildikten sonra 1098 Rebîülâhirinin on beşinci günü Süheyl Beg Medresesi'yle hâric derecesinden başladı; 1100 Saferinde Fudayliyye, 1104 Rebîülâhirinde Sittî Hâtun, 1106 Cemâziyelevvelinde kardeşi Nur Mehmed Efendi'nin yerine Mustafa Ağa medreselerine geçti.

1111 Cemâziyelâhirinin dördüncü günü mûsıla-i Sahn derecesiyle Beşiktaş kasabasındaki Sinan Paşa Medresesi'ne, 1113 Saferinde Semâniyye medreselerinden birine getirildi. 1114 Cemâziyelevvelinde ibtidâ-i altmışlı derecesiyle Siyâvuş Paşa Sultanı, 1115 Ramazanında Şah Sultan, 1117 Şaban'ında mûsıla-i Süleymâniyye derecesiyle Üsküdar'daki Mihrümah Sultan medreseleri kendisine verildi.

1118 Zilhiccesinin yirmi sekizinci günü, yine aynı derece ile, Eyüp kadılığına geçen Benli Abdurrahman Efendi'nin yerine Sultan Selîm-i Kadîm Medresesi'ne yükseldi. Öğretim hayatı 1121'de tekaüdü seçmesiyle burada sona erdi.

COĞRAFÎ HAFIZAMolla Çelebi CamiiMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Kavram dünyası

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Kürd İshak Efendi'nin büyük oğlu

Kaynak onu Kürd İshak Efendi'nin büyük oğlu olarak tanıtır; küçük kardeşi Nur Mehmed Efendi'nin bıraktığı medreseye 1106'da kendisi geçmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak onu "el-Mevlâ Şeyh Mehmed ibnü'l-mevlâ İshak" diye tanıtır ve IV. Mehmed devri âlimlerinden Kürd İshak Efendi'nin "mahdûm-ı mihter"i, yani büyük oğlu olduğunu belirtir. 1087 Cemâziyelevvelinde, İzzetî Şeyh Mehmed Efendi'nin ikinci Rumeli kazaskerliğine gelişi vesilesiyle mülâzemetini aldı.

Kardeşiyle ilişkisini gösteren somut bir kayıt da vardır: 1106 Cemâziyelevvelinin dördüncü günü, dâhil hareket-i misliyye derecesiyle, küçük kardeşi Nur Mehmed Efendi'nin yerine Mustafa Ağa Medresesi'ne tayin edilmiştir. İki kardeş aynı basamaklarda, birbirini izleyerek ilerlemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Kariyerin ortasında tekaüdü seçmesi

1121 Saferinde kendisine arpalık tayin edilince müderrisliği bırakıp tekaüdü tercih etti; medresesi başka birine verildi.

Metni gösterMetni daralt

Sultan Selîm-i Kadîm Medresesi'nde mûsıla-i Süleymâniyye derecesiyle ders okuturken, 1121 Saferinin dördüncü günü İnöz ve Murtazâ-âbâd kazalarına Akyazı kazası da eklenerek kendisine arpalık tayin edildi. Kaynak bunun üzerine "tekaüd ihtiyâr itdüklerinde" der: emekliliği seçmiştir.

Bunun üzerine boşalan medresesi, aynı derece ile Gevher Han Sultan Medresesi müderrisi olan hassa tabiplerinden Ömer Efendi'ye verildi. Sonraki yıllarda arpalıkları da değişti: 1125'te İnöz ve Murtazâ-âbâd başkalarına tevcih edilince kendisine bedel olarak Sermin kazası verildi. Süleymaniye derecesine ulaşmış bir müderrisin daha yükselmek yerine arpalıkla geçinmeyi seçmesi, dönemde nadir görülen bir tercihti.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Fındıklı'daki evinde geçen son yirmi yıl

Tekaüdünden sonra Fındıklı kasabasındaki evinde yaşadı; kaynak onu gösterişten uzak, derviş tabiatlı ve her şeyden el etek çekmiş biri olarak niteler.

Metni gösterMetni daralt

Emekliliğinden sonra Fındıklı kasabasındaki evinde, kaynağın deyişiyle "tesbih çekerek gecelerin ve gündüzlerin sayısını tutarak" yaşadı. 1141 Ramazanının onuncu günü vefat etti ve aynı kasabada, Molla Çelebi Camii'nin sahasında defnedildi.

Maddenin sonundaki değerlendirme bu yaşayışla örtüşür: temkin ve huzur ehli, sözü tatlı, gönlü temiz, alışılmış tekellüflerin hepsini bir yana bırakmış, derviş tabiatlı ve her şeyden el etek çekmiş biriydi; "İshakzâde Efendi" denmekle tanınırdı. Kaynak ona bir tarikat nisbet etmez; "Şeyh" sıfatı da adının ayrılmaz parçası olarak, babasından gelen aile adıyla birlikte kullanılır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Şeyh, halife, aile ve post ağı

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası