tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Karasarıklı Şeyh İbrâhim Sabrî Efendi

Karasarıklı İbrâhim Sabrî Efendi (ö. 1827), Osman Himâyetî’nin mevlid ve Rifâî âyinlerine devam ederek yetişen; Küçükmustafapaşa’daki Kara Ayşe Hatun Mescidi’nde meşihat kurup yirmi üç halife yetiştiren Rifâî şeyhidir.

Vefat
1827
Unvan
Kara Ayşe Hatun Mescidi şeyhi ve İstanbul Rifâî çevresinin yetiştirici ismi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Osman Himâyetî’nin çevresinde yetişmesi

İbrâhim Sabrî Efendi’nin tasavvuf terbiyesi Osman Himâyetî Efendi’ye dayanır. Osman Himâyetî, Simkeşhâne mütevellisi olarak her yıl burada mevlid okutur ve meydanda Rifâî âyini icra ederdi. İbrâhim Sabrî bu toplantılara düzenli biçimde katılarak onun sohbet ve irşadından faydalandı.

Kara Ayşe Hatun Mescidi ve irşad halkası

İstanbul Küçükmustafapaşa’da bulunan Kara Ayşe Hatun Mescidi’nde meşihat hizmetini kurdu. Kaynak, burada yirmi üç halife yetiştirdiğini bildirir. Bu sayı, onun İstanbul Rifâî çevresinde yalnız bir silsile halkası değil, geniş bir irşad ağının merkezi olduğunu gösterir.

Karasarıklı lakabı

Geçimini Küçükmustafapaşa’da attarlık yaparak sürdürdüğü kaydedilir. “Karasarıklı” lakabının nasıl yayıldığına ilişkin anlatı, tarihî biyografiden ayrı bir menkıbe olarak aşağıda tam metinle sunulmuştur.

Türbesi ve vefatı

Kendi döneminde burada gösterişli bir türbesi bulunduğu, türbenin daha sonraki büyük yangında yandığı aktarılır. 1243/1827 yılında vefat etti. Kaynak onun daha birçok menkıbesi bulunduğunu belirtmekle birlikte metnini vermediği anlatılar tahminle çoğaltılmamıştır.

İstanbul Rifâî silsilesindeki yeri

İbrâhim Sabrî Efendi'nin adı, XVIII. yüzyıl İstanbul Rifâîliğinin ana hattı üzerinde durur. Rifâîliği yüzyılın başında İstanbul'a sokan Mehmed Hadîdî'den (ö. 1756) sonra Rifâî Âsitânesi'nde posta Şamlı Şeyh Yâsin Efendi geçmiş, merkez tekke etrafında şekillenen ilk kapsamlı örgütlenmeyi o gerçekleştirmiştir. Yâsin Efendi'nin ilk halifesi Osman Himâyetî Efendi (ö. 1796), İbrâhim Sabrî Efendi'nin şeyhidir.

Kaynaklarda 'Karasarıklı lakabıyla mâruf olan İbrâhim Sabrî Efendi' diye anılır ve Himâyetî'nin yetiştirdiği halifeler arasında ilk sırada zikredilir. Kendisinden sonra bu kol, halifesi Şeyh Nûrî Efendi üzerinden Üsküdar'a ve oradan da Sandıkçı Tekkesi gibi yeni dergâhlara uzanmıştır: neredeyse bir asırlık ömrü boyunca bilhassa Üsküdar halkının ilgisini toplayan Nûri Efendi'den etkilenen zümreye mensup Sandıkçı İbrâhim Edhem Efendi, bir zanaatkâr olmasına ve şeyhinin hayatında hilâfet alamamasına rağmen vefatının hemen ardından Rifâî tâcı ile hırkasına kavuşarak Üsküdar Toptaşı'nda bir tekke açmaya muvaffak olmuştur.

COĞRAFÎ HAFIZAKarasarıklı İbrahim Sabri Efendi DergâhıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç3 doğrudan bağlantıAğda gör →
YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Karasarıklı lakabının yayılışı

Karasarıklı lakabının yayılışını açıklayan gelenek içi şifa anlatısı.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

İbrâhim Sabrî Efendi Küçükmustafapaşa’da attarlık yaptığı sırada, aklî dengesini yitirdiği söylenen bir yeniçeri ağası kendisine getirildi. Ondan hastaya okuyup dua etmesi istendi.

Rivayete göre İbrâhim Sabrî Efendi okuduktan sonra Allah’ın inayetiyle hastada iyileşme belirtisi görüldü. Elleri bağlı bulunan yeniçeri ağasının bağları çözüldü; o da serbestçe evine gitti. Hadise çevrede duyulunca İbrâhim Sabrî Efendi “Karasarıklı” adıyla tanınmaya başladı.

Bu anlatı lakabın yayılışını açıklayan gelenek içi bir menkıbedir; tıbbî veya tarihî bir vaka raporu olarak değil, mürşidin duasına duyulan güveni yansıtan tarikat hafızası olarak okunmalıdır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 1.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Himâyetî kolunu tekkeye kavuşturan halka

Şeyhi Osman Himâyetî hiçbir tekkenin meşihatını üstlenmemişti; İbrâhim Sabrî 1801'de kendi lakabıyla anılan tekkeyi kurarak bu kolu İstanbul'un en etkili Rifâî merkezlerinden birine dönüştürdü.

Metni gösterMetni daralt

Rifâî Âsitânesi'nde Mehmed Hadîdî'den sonra posta geçen Şeyh Yâsin Efendi'nin ilk halifesi Osman Himâyetî Efendi'dir (ö. 1796). Simkeşhâne mütevellisi olan Himâyetî her sene belirli zamanlarda burada Rifâî âyini icra etmiş, ancak herhangi bir tekkenin meşihatını üstlenmemiştir. Ondan hilâfet alan İbrâhim Sabrî Efendi ise Küçükmustafapaşa'da kendi lakabıyla anılan Karasarıklı Tekkesi'ni kurarak Rifâîliğin İstanbul'daki en etkili merkezlerinden birini faaliyete geçirmiştir. 1801'de kurulan tekke, tekkelerin kapatıldığı 1925 yılına kadar Rifâîliğe bağlı kalmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Aile bağına dayalı meşihat modeli

Karasarıklı Tekkesi'nde postnişinlik ya ailesinden gelenlere ya da kendisinden hilâfet alanlara geçti; tekke 1801-1845 arasında onun ailesinin yönetiminde kaldı.

Metni gösterMetni daralt

Karasarıklı Tekkesi'nde postnişinlik yapan şeyhler ya İbrâhim Sabrî Efendi'nin aile mensupları ya da kendisinden hilâfet alanlardır; tekke bu yönüyle Rifâîliğin İstanbul'da aile bağına dayalı meşihat modelini temsil eder. 1827'deki vefatından sonra meşihata oğlu Hüseyin Elvan Efendi (ö. 1845) geçmiş, onun vefatının ardından ise İbrâhim Sabrî Efendi'nin halifelerinden 'Arap Şeyh' lakabıyla anılan İbrâhim Efendi (ö. 1850) postnişin olmuştur. 1801-1845 arasında ailesinin yönetiminde kalan tekke, bu tarihten itibaren Arap Şeyh İbrâhim Efendi ve oğlu Mehmed Hüsnî Efendi'ye bağlı şeyh ailesi tarafından idare edilmiştir; meşihatı üstlenen üçüncü şeyh ailesi ise Mehmed Ali Şemseddin Efendi (ö. 1885) ve oğlu Hasan Safvet Efendi'ye (ö. 1894) bağlı gruptur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Halifesi Seyyid Nûrî üzerinden yayılan tekke ağı

Kaynağın kendi ifadesiyle önemi kendi tekkesiyle sınırlı değildir: halifesi Seyyid Nûrî Efendi Üsküdar'da Kurban Nasuh Tekkesi'ni canlandırmış, kendi halifeleri aracılığıyla Tahtaminare, Odabaşı ve Saraç İshak tekkelerinin temellerini atmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Kaynağın kendi ifadesiyle, Osman Himâyetî Efendi kolundan gelen İbrâhim Sabrî Efendi'nin tarikat organizasyonu içindeki önemi yalnızca kendi adına kurduğu Karasarıklı Tekkesi'ni faaliyete geçirmekten ibaret değildir. Yetiştirdiği halifelerinden Seyyid Nûrî Efendi (ö. 1856), Üsküdar'da yeniden canlandırdığı Kurban Nasuh Tekkesi ile hem Rifâî örgütlenmesinin faaliyet sahasını genişletmiş, hem de kendi halifeleri aracılığıyla tarikatın İstanbul hayatında önemli yeri olan Tahtaminare, Odabaşı ve Saraç İshak tekkelerinin temellerini atmıştır.

1766'da Üsküdar'da doğan ve aslen Nakşibendîliğe mensup bir aileden gelen Seyyid Nûrî Efendi, 1794'te Alacamescid Tekkesi şeyhi Mehmed Sâdık Efendi'ye (ö. 1821) intisap ederek Rifâîliğe girmiş, daha sonra Karasarıklı Tekkesi postnişini İbrâhim Sabrî Efendi'ye bağlanarak ondan hilâfet almıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 1
  2. [2]Risâle-i Rifâiyye, İstanbul ve Balkan silsile bölümü, s. 52-57
Ortak kaynak kataloğunu aç →