tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Yakova Rifâî Âsitânesi’nde doğumu
Âdem Nûrî, Yakova Rifâî Âsitânesi’nin kurucusu Hacı Şeyh Mûsâ Muslihiddin ile Gülnâze Hanım’ın oğlu olarak 7 Receb 1313/24 Aralık 1895’te Yakova’da doğdu. İlk eğitimini ve rüştiye tahsilini burada tamamladı. Babası yalnız aile büyüğü değil, ilk mürşidiydi; Âdem Nûrî onun yanında Rifâî seyrüsülûküne başladı. Rehber’de korunan aile kayıtları, doğum tarihini ve kardeşleriyle ilgili bilgileri doğrudan verir.
1912’de İstanbul tahsili
Babası onu 21 Muharrem 1330/11 Ocak 1912’de medrese tahsili için İstanbul’a gönderdi. Yakova’dan yazılan mektuplar, burada Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesini geliştirdiğini ve İstanbul tekke çevrelerini tanıdığını gösterir. Bu ilk İstanbul devresinin ne kadar sürdüğü kesin olarak bilinmemektedir; dolayısıyla bütün yüksek tahsilini belirli bir medreseye bağlamak mümkün değildir.
Babası Mûsâ Muslihiddin’in ardından
Hacı Şeyh Mûsâ’nın 1917’de vefatından sonra Yakova merkezindeki irşad sorumluluğu aile ve derviş çevresi içinde yeniden düzenlendi. Âdem Nûrî’nin yazdığı mersiye, babasını Rifâî yolunun rehberi olarak nasıl hatırladığını gösterir. Onun postnişinliği yalnız babadan oğula geçen idarî bir makam değildi; İstanbul’dan alınacak hilâfetle silsile bağı ayrıca teyit edildi.
1921 İstanbul günlüğü
Âdem Nûrî 1921’de ikinci defa İstanbul’a geldi ve 2 Ocak–9 Temmuz arasında tuttuğu cep takvimine günlük notlar düştü. İsmâil Hakkı Bursevî’nin Rûhu’l-Mesnevîsiyle Sarı Abdullah Efendi’nin Mesnevî şerhini satın aldı; Yenikapı Mevlevîhânesi’nde Abdülbâki Baykara’nın misafiri olarak yaklaşık iki ay kaldı. 30 Ocak’ta semâ meşkine başlayıp 10 Mart’ta semâ çıkardı. Hayrullah Efendi, Kartal Baba ve Tophane Kādirîhânesindeki zikir meclislerine katılması, İstanbul tasavvuf çevrelerini gözlemlediğini gösterir; bu temaslar onun ana Rifâî aidiyetini değiştirmez.
Mehmed Cemâleddin’den hilâfet
15 Nisan 1921’de Yeşil Tulumba’daki Abdülhalim Efendi Dergâhı’nda Hâfız Şeyh Mehmed Cemâleddin er-Rifâî tarafından tâc ve hırkası tekbirlenerek hilâfet aldı. Merasim için Abdülbâki Baykara’nın Meclis-i Meşâyih’e izin dilekçesi yazması, hadisenin arşiv belgesiyle takip edilebildiğini gösterir. Âdem Nûrî’nin Rehber’de kaydettiği silsile Mehmed Cemâleddin, Mustafa Muhyiddin ve Ahmed Râşid üzerinden Rifâiyye’nin Sayyâdiyye hattına uzanır.
Üsküp üzerinden Yakova’ya dönüş
9 Temmuz 1921’de İstanbul’dan ayrıldı; Sofya üzerinden 14 Temmuz’da Üsküp’e ulaştı ve Sa‘deddin Sırrî Efendi’nin Rifâî Âsitânesi’nde yaklaşık bir hafta kaldı. Bu ziyaret Üsküp ile Yakova merkezleri arasında yeni bir bağ kurdu. 23 Temmuz’da Yakova’ya dönerek âsitânenin ikinci postnişini sıfatıyla irşad hizmetine başladı.
Yakova’da on beş yıllık postnişinlik
Yaklaşık on beş yıl boyunca Yakova Rifâî Âsitânesi’nde zikir, sohbet, derviş terbiyesi ve Muharrem erkânını yürüttü. Merkez, Prizren, Rahovça, Mitroviça, İpek, İşkodra, Berat ve Elbasan’a uzanan halife ağıyla Kosova ve Arnavutluk Rifâîliğinin başlıca düğümü oldu. Kardeşi Danyal Dilşâd Yakova’da, Hüseyin Hüsnü Prizren’de, Ahmed İşkodra Arnavutluk’ta yolu temsil eden önemli halifelerdi.
Rehber: Rifâî âdâbının kapsamlı kaydı
Âdem Nûrî’nin Osmanlı Türkçesiyle yazdığı Rehber, yalnız kısa bir ilmihal değil; Rifâî intisabı, tâc ve hırka, zikir, hilâfet merasimi, Muharrem ayının ilk on günü, nevruz, burhan uygulamaları, dualar, tekke görevleri ve silsileyi ayrıntılı biçimde kaydeden hacimli bir tarikatnâmedir. Metin 1921’de şekillenmeye başladı; farklı yazma nüshaları oluştu ve 1934 tarihli kayıtlar eserin gelişimini gösterdi. Eser, Yakova Rifâîliğinin yerel erkânını daha eski Rifâî âdâb metinleriyle birleştirir.
Hastalığı ve Malsiya–Griya Tekkesi
1936’da astım hastalığı ağırlaşınca Kuzey Arnavutluk’a geçti; Yakova’daki post için kardeşi Danyal’ı vekil bıraktı. Bajram Curri yakınındaki Malsiya bölgesinin Griya köyünde, dağ eteğinde bir tekke inşa etti. Bir süre sonra Yakova’ya dönerek Danyal Dilşâd’a hilâfet verdi, ardından Griya’daki dergâha çekildi. Bu son merkez Berat’ta değildir; Berat, halifesi Şeyh Fahreddin Hoca’nın irşad sahasıdır.
Vefatı ve halifeleri
Âdem Nûrî 11 Mart 1938 Cuma günü Malsiya’da vefat etti ve Griya’daki tekkesinin türbesine defnedildi. Kaynaklarda halifeleri Ahmed İşkodra, Hüseyin Hüsnü, İlyas, Abdülkadir, Behlül, Danyal Dilşâd, Fahreddin Hoca ve Selman Bici olarak sıralanır. Bu ağ Yakova merkezinden İşkodra, Prizren, Rahovça, Mitroviça, İpek, Berat ve Elbasan’a yayılan Rifâî irşad coğrafyasını görünür kılar.