tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Şeyh Abdülkadir Tâlebânî

Şeyh Abdülkādir-i Tâlebânî, Hâlisiyye pîri Abdurrahman Hâlis’in ikinci oğlu; âşıkane duyarlığı ve rindâne belâgatiyle tanınan şair sûfîdir.

Mekân
1 bağlantı
Unvan
Abdurrahman Hâlis Tâlebânî’nin ikinci oğlu ve rindâne söyleyişiyle anılan şair

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Tâlebânî ailesindeki yeri

Şeyh Abdülkādir-i Tâlebânî, Hâlisiyye pîri Şeyh Ziyâeddin Abdurrahman Hâlis Tâlebânî’nin ikinci oğludur. Bu aile bağı onu Kerkük merkezli Kādirî-Hâlisî çevrenin içinde konumlandırır; fakat kısa kaynak kaydı kendisinin post sırasını veya müstakil bir tekke görevini açıklamaz.

Şairlik vasfı

Hüseyin Vassâf onu âşıkane rikkati ve rindâne belâgatiyle edebiyat mensuplarını kendisine hayran bırakan muhterem bir şair olarak tanıtır. Bu değerlendirme şiir çevresindeki şöhretini gösterir; eldeki kısa bölümde divan adı, şiir örneği veya yazma nüsha künyesi verilmez.

Bilginin sınırı

Doğum ve vefat tarihleri, tahsili, eserleri, halifeleri ve defin yeri aynı kayıtta belirtilmez. Babasının ayrıntılı biyografisindeki bilgiler oğluna taşınmamış; yalnız doğrulanan aile ve edebiyat bağı korunmuştur.

Kerkük'teki tahsili, müderrisliği ve ailesi

1250/1834 yılında Kerkük'te doğdu. Meşhur şair ve şeyhlerden Şeyh Abdurrahmân Hâlis'in ortanca oğludur; kendisi de önemli bir şair olan kardeşi Şeyh Rızâ'dan dört yaş büyüktür.

Medrese tahsilini Kerkük'te yaptı. Diğer ilimlerin yanında Türkçe, Kürtçe, Farsça ve Arapça'yı edebiyatlarıyla beraber öğrendi. Bir ara müderrislik de yaptı; meşhur şair Gulâmî'ye Kitâb-ı Perîşân'dan ders okuttu. Babasının yerine tekkede şeyhlik yaptı.

Kerkük'ün ünlü ailelerinden Avcı ailesinin kızı olan Güllü Hanım'la evlendi; İzzeddîn, Mehmed Nûrî ve Feyzullah adlarında üç erkek çocuğu dünyaya geldi. Bütün hayatını Kerkük'te geçirdi ve 1315/1897 yılında yine Kerkük'te vefat etti.

COĞRAFÎ HAFIZAKerkükMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Tekkedeki odasına çekilen sade hayat

Her gün beş vakit namazını cemaatle kıldıktan sonra tekkedeki odasına çekilir, tek başına kalarak vaktini ibadetle ve fırsat buldukça edebiyatla geçirirdi; menkıbeleşmiş hikâyeleri ve edebî fıkraları halk arasında hâlâ dolaşmaktadır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Sade ve pürüzsüz bir hayat geçirdi. Her gün beş vakit namazını cemaatle kıldıktan sonra tekkedeki odasına çekilir, tek başına kalarak vaktini ibadetle, fırsat buldukça da edebiyatla ve şiirle uğraşarak geçirirdi.

Hakkındaki birtakım hikâyeler ve edebî fıkralar menkıbeleşmiş, halk arasında dilden dile dolaşmayı sürdürmüştür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Nef'î'nin Bahâriyye'sine yazdığı 48 beyitlik nazire

Nef'î'nin meşhur Bahâriyye'sine nazire olarak yazdığı 48 beyitlik kaside, şöhretinin artmasını sağlamıştır.

Metni gösterMetni daralt

Nef'î'nin meşhur Bahâriyye'sine nazire olarak yazdığı 48 beyitlik kaside, şöhretinin artmasını sağlayan eseri olmuştur.

Hayatı boyunca söylediği Türkçe ve Farsça şiirleri bir dîvân teşkil edecek kadar çok olmakla birlikte, bugün elde ancak mahdut ölçüde şiiri bulunmaktadır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Şiirde "Fâ'iz" mahlası ve iki dille sınırlı söyleyiş

Asıl adı Abdülkadir olan şair, şiirlerinde "Fâ'iz" mahlasını kullanmış; dört dil bilmesine rağmen yalnız Türkçe ve Farsça şiir söylemiş, bölgede yaygın olduğu hâlde Kürtçe veya Arapça şiir yazmamıştır.

Metni gösterMetni daralt

Asıl adı Abdülkadir Fâ'iz'dir; şiirlerinde "Fâ'iz" mahlasını kullanmıştır. Medrese tahsili sırasında, diğer ilimlerin yanında Türkçe, Kürtçe, Farsça ve Arapça'yı edebiyatlarıyla birlikte öğrenmiştir.

Buna rağmen yalnız Türkçe ve Farsça şiir söylemiştir; bölgesinde yaygın olduğu hâlde Kürtçe veya Arapça şiirleri yoktur. Şiirleri lekesiz ve tekellüfsüz sayılır; her zaman içine aldığı yerli kelime ve deyişlerle halkın zevkini okşamıştır. Özellikle küçük parçalar hâlindeki manileri (hoyratları) büyük önem taşır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Kerkük şiiri üzerindeki etkisi

Kerkük'ün birinci sınıf şairlerinden sayılır; kendisinden sonra gelen Kerküklü şairler üzerinde olduğu kadar, Türk kültürünü benimsemiş Kürt şairleri üzerinde de derin etkiler bırakmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Kerkük'ün birinci sınıf şairlerinden sayılan Fâ'iz, daha pek genç yaşında şiir söylemeye başlamıştır.

Çağdaşı ve devrin önemli şairlerinden kabul edilen şair Sâfî ile aralarında, bir güzel bahane edilerek söyledikleri karşılıklı şiirler (müşâareler), zevkle okunan şiirler arasında yer almıştır.

Kendisinden sonra gelen birçok Kerküklü şair üzerinde önemli etkisi bulunduğu gibi, Türk kültürünü benimsemiş Kürt şairleri üzerinde de derin etkiler bırakmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 1
  2. [2]Hâlisiyye aile ve edebiyat kayıtları
Ortak kaynak kataloğunu aç →