tarikat.orgMEKÂNLAR ATLASI
İrşadın mekândaki hafızası
Tekkeler, dergâhlar, âsitâneler, türbeler ve ziyaretgâhlar; şahsiyetler, yollar ve şehirler arasındaki bağları görünür kılan tarihî irşad durakları olarak birlikte okunur.
Bâlî Efendi Türbesi, Sâlihiye
960/1553'te vefat edip defnedildiği yer. Sonradan Abdülaziz oğlu Kadı Abdurrahman tarafından aynı yerde cami, türbe ve zâviye yaptırılmıştır. Konum Sofya çevresine göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Sofyalı Bâlî Efendi : Sofyalı Bâlî Efendi (ö. 1553), Ustrumca’da doğup Kasım Çelebi’ye intisap eden; Sofya…
Sofya · BulgaristanSofya
3 tarihî kayıt ve 3 şahsiyet bağlantısı tek şehir dosyasında birlikte gösteriliyor.
Ayasofya · TürkiyeAyasofya
Cuma vaazlarını verdiği ve ardından dervişleriyle Halvetî devranı icra ettiği ikinci selâtin camii; devran tartışmasının görünürlüğü buradan gelir. İlişkili kişi dosyası Sünbül Sinân Efendi : Sünbül Sinân Efendi (856/1452–936/1529), Cemâl-i Halvetî'nin halifesi; Koca Mustafa Paşa Âsitânesi'nin şeyhi ve Halvetiyye'nin İstanbul'da teşekkül eden…
Ayasofya · TürkiyeAyasofya
Fetihten sonra kılınan ilk cuma namazında hutbeyi okuduğu yer. İlişkili kişi dosyası Akşemseddin : Şemseddin Muhammed b. Hamza, Akşemseddin (1390-1459), Hacı Bayrâm-ı Velî’nin halifesi, Şemsiyye-i Bayramiyye’nin pîri; âlim, hekim, şair ve İstanbul’un fethinin manevî rehberlerindendir.
Ayasofya · TürkiyeAyasofya
Ahmed b. Süleymân Ervâdî'nin iki sene okuttuğu hadis derslerine Gümüşhânevî ile birlikte devam ettiği cami. İlişkili kişi dosyası Hasan Hilmi Efendi : Hasan Hilmi Efendi (1825–1911), Azdavaylı; Gümüşhaneli Ahmed Ziyâeddin’in yaklaşık elli yıllık hizmetinde yetişen, iki defa vekilliğini ve ardından Gümüşhânevî Dergâhı…
Fatih · Ayasofya — salı vaizliği · TürkiyeAyasofya — salı vaizliği
Hamza Efendi 1066/1655-1656’da Ayasofya’da salı vaizi oldu. Yapıyla ilişkili kişi Çağalı Şeyh Hamza Efendi (1014-1111/1605-1700), Bolu’nun Çağa yöresinden İstanbul’a gelerek medrese tahsili gören, Abdülehad Nûrî’nin yanında Halvetî-Sivâsî terbiyesini tamamlayan; Mehmed Ağa Dârülhadisi, Haseki ve Ayasofya kürsüleri ile Bayram Paşa Zâviyesi’nde hizmet eden…
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
Şeyhülislâm olarak her cuma burada fetva veriyordu; 2 Ekim 1599'da III. Murad için okunacak mevlide gelirken burada vefat etti. İlişkili kişi dosyası Hoca Sâdeddin Efendi : Hoca Sâdeddin Efendi (943-1008/1536-1599), III. Murad'ın şehzadelik hocası; III. Murad ve III. Mehmed dönemlerinde devlet işlerinde…
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
Bostancı Ocağı'nda görevliyken beş vakit namazını kıldığı ve Terler Direk karşısındaki meczubla karşılaştığı cami. İlişkili kişi dosyası Lebeni Şeyh Beşir Ağa : Beşir Ağa" derler. Fukara ve ahbabını dil.ima adab-ı şeriat u tarikat ile terbiyeye çalışırlar imiş. Erbab-ı a'razın te'slriyle doksan yaşında…
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
İstanbul'daki ilk görevi olan vâizliği burada yaptı; ders verirken sırtını bir mermer sütuna dayadığından “Üstüvânî” lakabını aldı. İlişkili kişi dosyası Üstüvânî Mehmed Efendi : Üstüvânî Mehmed Efendi (1608-1661), Şam ve Kahire'de tahsil gören; Ayasofya, Sultan Ahmed ve Fatih camilerinde vaaz eden, 1656'da…
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
1052 hudûdundan 1057'deki vefatına kadar vaizlik yaptığı kürsü; selefi Şeyh İsmail Efendi, halefi Abdülahad Nûrî Efendi. İlişkili kişi dosyası Evliyâzâde Mustafa Efendi : Evliyâzâde Mustafa Efendi (ö. yaklaşık 1057/1647), Siroz’dan ilmiye mesleğine girip İzmit kadılığı yapan; ardından Kızılmusluk Zâviyesi ile Bayezid, Süleymaniye…
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
1041/1631-32'de vaizliğine tayin edildiği ve şöhretinin zirveye çıktığı cami. İlişkili kişi dosyası Kādızâde Mehmed Efendi el-Balıkesrî : Kādızâde Mehmed Efendi (ö. 1045/1635-36), Balıkesir doğumlu; İstanbul'un büyük camilerinde ders ve vaaz veren, tasavvuf pratiklerine yönelik eleştirileriyle tartışma doğuran vaizdir.
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
III. Mehmed’in daveti üzerine 1008’de (1599) İstanbul’a gelen Abdülmecid Sivâsî ilk zamanlarda Ayasofya yakınında bir evde oturdu ve padişahın isteğiyle bu camide vaaz vermeye, hadis ve tefsir okutmaya başladı.
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
Bir cuma namazı çıkışında avlusunda Bayramî-Melâmî kutbu İdrîs-i Muhtefî ile karşılaştı. İlişkili kişi dosyası Sarı Abdullah Efendi : Sarı Abdullah Efendi (1584–1660), İdrîs-i Muhtefî çevresinde yetişen; reisülküttaplık yapan, Mesnevî şerhi ve tasavvufî eserleriyle tanınan Bayramî-Melâmî müelliftir.
Fatih / Sultanahmet · Ayasofya Camii — Ali Sırrî’nin cenaze namazı · TürkiyeAyasofya Camii — Ali Sırrî’nin cenaze namazı
Ali Sırrî’nin cenaze namazı 1904’te Ayasofya Camii’nde kılındı; ardından naaşı Üsküdar’a geçirildi. Yapıyla ilişkili kişi Ali Sırrî Efendi (ö. 28 Safer 1322/30 Nisan 1904), Bursa İncirli Dergâhı ve İznik Eşrefiyye Hankāhı’nda hizmet ettikten sonra Ahmed Gazzî Dergâhı postnişini olan; Osman Şems Efendi’den…
Ayasofya civarındaki konağı · TürkiyeAyasofya civarındaki konağı
İstanbul'a gelince II. Selim'in iltifatına mazhar oldu ve Ayasofya yakınında, yeni saraya bakan bir konağa yerleştirildi; kendisine pâdişah sofrası ve sürekli tahsisat bağlandı. İlişkili kişi dosyası Fâzıl-ı Taşkendî Hâce Hâfız : Mehmed b. Kemâleddin eş-Şâşî el-Ferkendî, Hâce Hâfız et-Taşkendî adıyla tanınan; 980/1572-73…
Sultanahmet · Ayasofya Medresesi · TürkiyeAyasofya Medresesi
Alâeddin Ali el-Manavî’nin coğrafi hafızası 961/1554-55’te altmış akçe ile tayin edildiği Ayasofya Medresesi çevresi. Yapıyla ilişkili kişi Alâeddin Ali el-Manavî (ö. 974/1566-67), Kemalpaşazâde’den mülâzemet alan; İnegöl, İstanbul, Trabzon ve Manisa medreselerinden Bağdat kadılığına yükselen Osmanlı âlimidir. Kayıt, Alâeddin Ali el-Manavî’in hayat güzergâhındaki…
Ayasofya Medresesi · TürkiyeAyasofya Medresesi
992 Şâbânında tayin edildiği, tekaüde çekildikten sonra da yıllarca ilim ve ibadetle meşgul olarak kaldığı medrese. İlişkili kişi dosyası Hamîdî Seyfullah Efendi : Hamîdî Seyfullah Efendi (ö. Safer 1010/Ağustos 1601), Hamid vilâyetinden yetişerek Şah-ı Hûbân, Şah Sultan, Sahn ve Ayasofya medreselerinde ders…
Ayasofya vakıf dersiyyesi — ilk yüksek derece · TürkiyeAyasofya vakıf dersiyyesi — ilk yüksek derece
Seyyid Ömer Efendi’nin Ayasofya-i Kebîr Camii vakfına bağlı dersiyyesi ibtidâ-i hâric derecesine yükseltildi. Tarihteki yazma farkı kişi dosyasında açıklanmıştır. Yapıyla ilişkili kişi Çavuşzâde Mülâzımı Seyyid Ömer Efendi (ö. Cemâziyelevvel 1142/Kasım-Aralık 1729), Çavuşzâde Ahmed Efendi’den mülâzemet alan; Ayasofya vakıf dersiyyesinden Sahn-ı Semân ve…
Ayasofya-i Kebîr Medresesi · TürkiyeAyasofya-i Kebîr Medresesi
1122 Cemâziyelâhir'inin 26. günü es-Seyyid Mutahhar Efendi'den boşalan yere, hareket itibarıyla bu medreseye tayin edildi. İlişkili kişi dosyası Atâzâde Ahmed Efendi : Atâzâde Ahmed Efendi (ö. 13 Rebîülâhir 1136/Ocak 1724), Atâullah Efendi’nin oğlu; 1686’da mülâzemet alıp Kadızâde, Ayasofya, İbrâhim Paşa, Kürkçübaşı, Sahn-ı…
Ayasofya, III. Murad şehzâdeleri türbesi · TürkiyeAyasofya, III. Murad şehzâdeleri türbesi
Selânik'in kaybından sonra İstanbul'a gelince kendisine tevcih edilen türbedarlık görevinin yeri. İlişkili kişi dosyası Şeyh Yûnus-ı Bahrî Efendi : Yûnus-ı Bahrî Efendi (d. 1260/1844), Köstendil’de Şeyh Ali Efendi’nin yanında otuz yıl yetişen; İştip ve Selânik’ten İstanbul’a göç ederek türbedarlık yapan Ramazânî-Halvetî şeyhidir.
Küçük Ayasofya, Fatih · Küçük Ayasofya Camii · TürkiyeKüçük Ayasofya Camii
Bizans yapısından Osmanlı külliyesine Iustinianos tarafından yaklaşık 530’da Sergios ve Bakkhos adına yaptırılan kilise, II. Bayezid döneminde Kapıağası Hüseyin Ağa tarafından camiye çevrildi. Yakınına zâviye, türbe, mektep ve hamam eklenerek vakıf külliyesi kuruldu. Küçük Ayasofya adı Merkezî planı ve galeri düzeninin Ayasofya…
Küçük Ayasofya Medresesi ve Tekkesi · TürkiyeKüçük Ayasofya Medresesi ve Tekkesi
Medrese tahsilini burada yaptı ve muîd oldu; camisinin şeyhi Nûreddinzâde'nin sohbetlerine devam etti. Yıllar sonra Hoca Sâdeddin Efendi'nin delâletiyle bu tekkede sekiz yıl şeyhlik yaptı. İlişkili kişi dosyası Aziz Mahmud Hüdâyî : Aziz Mahmud Hüdâyî (1541-1628), Üftâde’nin irfanını Üsküdar merkezli ilim, vaaz,…
Fatih · Küçük Ayasofya Zaviyesi · TürkiyeKüçük Ayasofya Zaviyesi
Dönüştürülen kilise çevresindeki zâviye Kapıağası Hüseyin Ağa, Iustinianos dönemine ait Sergios ve Bakkhos Kilisesi’ni XVI. yüzyıl başında camiye çevirdi; yanına zâviye-medrese, türbe, sıbyan mektebi ve hamam ekleyerek bir vakıf külliyesi kurdu. 1507 vakıf düzeni 913/1507 tarihli vakfiye, hamam ve çok sayıdaki dükkân…
Fatih / Ayasofya çevresi · Sinân-ı Erdebîlî Zâviyesi · TürkiyeSinân-ı Erdebîlî Zâviyesi
Sefîne'ye göre Sinân-ı Erdebîlî'nin sülûkünü tamamladıktan sonra kendi kazancından artan varidatı biriktirerek Ayasofya civarında bina ettiği ve irşadla meşgul olduğu zâviye; kaynak dergâhın Ayasofya Câmi-i şerîfinin karşısında bulunduğunu belirtir. Vakfını da kendisi tayin etmiştir. Vassâf'ın devrinde yeniden inşa edilmiş ve meşîhatine Şeyh…
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
Henüz yirmi yaşlarında iken burada ders okutmaya başladı; Beyzâvî tefsiri ve Mesnevî okutur, kendisine mahsus odasında ikamet ederdi. Karabaş Ali Efendi'ye intisap ettiği gün bu odayı, kitaplarını ve talebelerini bırakmış, anahtarı kendisini Üsküdar'a götüren hemşehrisine vermiştir.
Cankurtaran, Fatih · Ayasofya Camii · TürkiyeAyasofya Camii
Cemâziyelevvel 1120'de (Temmuz-Ağustos 1708) kürsü şeyhliğine getirildiği cami. Kaynaklarda “Şeyh-i Ayasofya” diye anılması bu görevden gelir. Vaaz hizmetleri Hoca Paşa Camii'nden başlayıp Eyüp Sultan, Sultan Selim, Fâtih, Beyazıt ve Süleymaniye camilerini kapsayan uzun bir silsile içinde bu makamla zirveye ulaşmıştır.