Balçık Tekkesi

Balçık İskelesi’nden adını alan tekke

Balçık Tekkesi, Eyüpsultan’ın Nişanca mahallesinde, Defterdar Caddesi ile Cezerî Kasım Akar Çeşme Sokağı’nın birleştiği köşedeydi. Adını, Alibeyköy ve Kâğıthane derelerinden çıkarılan çömlekçi kilinin kıyıya getirildiği eski Balçık İskelesi çevresinden aldı. Kaynaklarda Balçık İskelesi Tekkesi ve son dönem şeyhlerinden dolayı Hâlid Efendi Tekkesi adlarıyla da geçer.

Dârülhadisten Sünbülî tekkesine

Yerinde 863/1458-59’da kurulmuş bir dârülhadis bulunuyordu. Zamanla harap olan yapı 999-1000/1591-92’de Gazi Tiryâkî Hasan Paşa tarafından mescid olarak ihya edildi. İmamlığına getirilen Sünbülî şeyhi Mahmud Efendi’nin burada sabah ve akşam zikir halkaları kurmasıyla yapı mescid-tekke niteliği kazandı.

Üç tarikat devresi

Tekke önce Halvetiyye’nin Sünbüliyye koluna bağlıydı. XIX. yüzyıl başlarında Uşşâkiyye’ye geçti; 1827 dolaylarında Şeyh Mehmed Emin Efendi ile Sa‘diyye’ye intikal etti. II. Mahmud yapıyı 1251/1835’te yeniletti. Bu çok katmanlı silsile, mekânı tek bir kola indirgemeden Sünbülî, Uşşâkî ve Sa‘dî dönemleriyle birlikte okumayı gerektirir.

Postnişinler ve hazire

Kaynaklarda Mahmud Efendi, ikinci Mahmud Efendi, Abdullah Efendi, Abdülganî Efendi, Abdurrahman Efendi, Kambur Sâlim Efendi, Şeyh Sâdık Efendi ve Mehmed Emin Efendi tekkenin post silsilesinde anılır. Türbe ve hazirede tekke şeyhlerinin yanı sıra Derviş Muhammed, Âişe Sultan, Hasan oğlu Mustafa Bey, Ahmed oğlu Mehmed Bey ve başka tarihî şahsiyetlere ait kabirler tespit edilmiştir.

Yıkım ve günümüze kalanlar

1925’te tekke faaliyetinin sona ermesinden sonra yerleşke bakımsız kaldı; 1939’daki yangın yapının büyük kısmını yok etti. Günümüzde türbe ve hazire ile mescid-tevhidhâneye ait duvar izleri görülebilir. Haritadaki nokta şehir merkezi değil, araştırma ve kültür envanteri kayıtlarının işaret ettiği tarihî parsel konumudur.