Şeyh (Üçüncü) Alâeddin Efendi

Sefîne'nin kaydına göre kendisi Tunus'ta tarikatı neşretmekle görevlendirilmiş ve "o havâlide" Şa‘bânî yolunu yaymaya muvaffak olmuştur. İfade, gidişin şahsî bir tercih değil bir vazifelendirme olduğunu söyler.

Metin ne gidiş tarihini ne de kimin tarafından memur edildiğini belirtir. Elde kalan çerçeve, İstanbul'daki Nâsûhî muhitinden Kuzey Afrika'ya uzanan bir irşad görevinden ibarettir.

Çerçeve. Bir şeyhin uzak bir vilâyette "neşr-i tarîkat"la görevlendirilmesi, tarikatın merkezî bir âsitâne etrafında teşkilâtlandığı durumlarda görülen bir uygulamadır ve kişinin kendi kararıyla hicret etmesinden farklıdır. Buradaki kayıt görev düzeyinde açıktır; buna karşılık vazifenin resmî bir berat yoluyla mı yoksa dergâh içi bir işaretle mi verildiği metinden anlaşılmaz. Tarihî kayıt ile gelenek anlatısı arasındaki sınır tam bu noktada başlar: görevin varlığı kaydedilmiş, mahiyeti kaydedilmemiştir.

Sefîne kabrini anarken taşın metnini de aktarır. Kitâbe onu şahsî bir unvanla değil babası üzerinden tanımlar: "Hazret-i Nâsûhîzâde Fazlullah Efendi hazretlerinin mahdûm-ı mükerremleri merhum eş-Şeyh Alâeddin Efendi". Ardından ruhuna Fâtiha istenir ve 1223 (1808) tarihi kaydedilir.

Kitâbenin yer aldığı satır kurtarılan metinde kısmen bozulmuştur; kesin olan, kaydın kendisi ve verdiği vefat yılıdır.

Çerçeve. Mezar kitâbeleri, menâkıb kaynaklarındaki tarihler arasında en sağlam dayanaklardandır; çünkü kulaktan kulağa aktarılan bir rivayete değil taşa geçmiş bir kayda dayanırlar. Kitâbenin burada ayrıca yaptığı iş, kimliği silsile üzerinden kurmaktır: Nâsûhî ailesinde bir şahsın tanımı, çoğu zaman kendi unvanıyla değil babasının adıyla verilir. Bu yüzden 1223/1808 tarihi, Tunus'taki yaygınlığa dair rivayetlerden farklı bir kategoriye — belge düzeyine — aittir.