Terlikçi Osmân Efendi

Nüfus kayıtlarındaki adı Osman Zeki'dir. Mürşidi Mustafa Sâfî Efendi'nin kendisi için uygun gördüğü Hâdî mahlasını kullandığı ve çoğunlukla 'Hâdî Baba' adıyla tanındığı anlaşılmaktadır; çeşitli kaynaklarda Hâdî Efendi, Osman Hâdî, Osman Zeki Hâdeyülnûr ve Hâdeyennûr adlarıyla da anılır. Kabir taşında 'Osman Hâdî' yazılıdır. Hüseyin Vassâf ise Sefîne-i Evliyâ'da ondan, o dönemdeki mesleğine işaret ederek 'Terlikçi Osman Efendi' adıyla bahseder; kütükteki adın kaynağı budur.

Kemâlini tamamlama yolunda iki mürşidden terbiye görmüş, mânevî eğitiminin sonunda Muhammed el-Ensârî ve Mustafa Sâfî Efendi tarafından kendisine Rifâî, Kādirî ve Uşşâkî hilâfetleri verilmiştir. Ailesine ait Şişhane mevkiindeki evlerinin yakınında bulunan Aynî Ali Baba Tekkesi'nde Rifâîlik geleneğiyle tanışarak Ehl-i beyt soyundan gelen Muhammed el-Ensârî'ye küçük yaşta intisap etmiş ve Rifâî ile Kādirî hilâfetnâmelerini ondan almıştır. Uşşâkî şeyhi Mustafa Sâfî Efendi'ye intisabı ilerleyen yıllardadır; bu intisabın ardından da Aynî Ali Baba Dergâhı'nı ziyarete devam etmiştir. Şiirlerinde Mustafa Sâfî Efendi'den zamanın kutbu ve gavsı sözleriyle söz eder ('Hazret-i Sâfi ki Lâşek oldurur Gavsezzeman'); onun vefatını öğrendiğinde 'babamı kaybettim' dediği kaydedilmiştir.

Anne ve babası Uşşâkî şeyhi Mustafa Sâfî Efendi'ye müntesip olduğu için tasavvuf eğitimiyle büyümüş, oldukça küçük yaşlarda tasavvufla ilgilenmeye başlamıştır. Alperenlik ve ahîlik edebiyle eğitim gördüğü dergâhta dinî bilgilerin yanı sıra esnaflık da öğrenmiş, ayakkabıcılık mesleğinde ustasından el almıştır. Bâtınî eğitimiyle birlikte zâhirî tahsilini de sürdürerek önce Fâtih Rüştiyesi'ni, ardından Mercan İdâdîsi'ni bitirmiş; Farsça, Arapça ve Fransızca öğrenmiştir. Hüseyin Vassâf'ın onu 'Terlikçi' diye anması bu mesleğinden gelir ve Millî Mücadele yıllarındaki görevini de bu dükkân mümkün kılmıştır.

Savaşın kaybedilmesinin ardından Anadolu'ya geçip mücadeleye katılmak istemiş, ancak Mustafa Kemal'den 'Hayır, sen İstanbul'da işimize yarayacaksın' cevabını almıştır. Bir süre sonra işgalci itilâf devletlerine karşı mücadele eden Müsellâh Müdâfaa-i Milliye — diğer adıyla Mim Mim — grubunun ajanları arasına katılmıştır. 1921'de Fevzi Çakmak Paşa'nın emriyle kurdurulan bu gizli örgüt, içlerinde tarikat şeyhlerinin de bulunduğu ekipleriyle İstanbul'da geniş bir haber ağı oluşturmuş; aslî vazifesi Ankara hükûmeti için bilgi ve belge elde etmek ve cephane sevkiyatı yapmaktı. Pek çok dil bilen Osman Hâdî Efendi'ye, dükkânına gelen işgal askerlerinin konuşmalarını dinleyip karargâha bildirme görevi verilmiş; İstanbul'un işgalden kurtuluşuna kadar Beyoğlu'nda, İngiliz askerlerinin Pera'ya geçtiği tünel mevkiindeki ayakkabı dükkânındaki görevini sürdürmüştür.

Kaynağa göre Osman Hâdî Efendi, mürşidi Mustafa Sâfî Efendi tarafından Manisa Akhisar'daki Ali Nâilî Uşşâkî Dergâhı meşihatında görevlendirilmiş ve bu görevlendirmeden kısa bir süre sonra I. Dünya Savaşı başlamıştır. Cephe ve Millî Mücadele yıllarının ardından tekrar Manisa'ya dönmüş ve tekkelerin kapatılmasına kadar burada irşad faaliyetlerini sürdürmüştür. Otuz yedi yaşındayken, Mim Mim grubundan arkadaşı Ali Bey'in kız kardeşi Zehra Hanım ile evlenmiştir. İlerleyen yıllarda sohbete ağırlık vererek inzivâya çekilmiştir.

ÇELİŞKİ (çözülmedi): bu kaynak meşihat görevlendirmesini I. Dünya Savaşı'nın hemen öncesine yerleştirirken, kütükteki mevcut kayıt tayini Cemâziyelevvel 1342 / Aralık 1923 olarak verir. İki tarih burada birbirine tercih edilmeden bırakılmıştır; iki ayrı görevlendirme söz konusu da olabilir.

Bir şiirinde Halvetiyye tarikatının kollarından söz ederek, orta kol olarak bilinen ve Yiğitbaşı Ahmed Şemseddin'in (ö. 910/1504) kurduğu Ahmediyye şubesinden gelen Uşşâkıyye koluna bağlı olduğunu anlatır. Şiirde bu koldan ayrılan şubeleri Mısriyye, Sinâniyye, Ramazâniyye ve Cerrâhiyye diye sayıp 'Biri yolumuzdur ki Uşşâkıyye' der. Hüseyin Vassâf'ın Sefîne-i Evliyâ'da verdiği ve Hz. Pîr Hasan Hüsâmeddîn-i Uşşâkî'den ona kadar uzanan Uşşâkî silsilesinin son üç halkası Şeyh Muhammed Fahreddîn-i Himmetî, Şeyh Mustafa Hilmî-i Sâfî ve 'Şeyh Terlikçi Osman Efendi'dir.