ŞAHSİYET DOSYASI

Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi

Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi (ö. 1714); Cerrâhî şeyhi. Köstendilli Ali Alâeddin'in halifesi olarak kaydedilen “Bursalı Şühûdî Mehmed Efendi” ile karıştırılmamalıdır — TDV o kaydı tarih bakımından imkânsız bulur.

Vefat: 1714
Unvan: Babaeskili Halvetî şeyhi, şair ve müellif

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Bir künye karışıklığı

Harîrîzâde, Bursalı Mehmed Tâhir ve Hüseyin Vassâf, Köstendilli'nin Bursalı Şühûdî Mehmed Efendi (ö. 1021/1612) adında bir halifesinden ve onun şeyhinin sohbetlerinden derlediği Telvîhât-ı Sübhâniyye ve Mülhemât-ı Rabbâniyye adlı bir eserinden söz ederler.

Ancak bu tarih bakımından mümkün değildir. Nitekim eser, Köstendilli Şeyh Ali Efendi (ö. 1000/1592'den önce) adında başka bir Halvetî şeyhinin sözlerinden kendi dervişi Bursalı Şühûdî Mehmed Efendi tarafından derlenen bir kitaptır.

CMS künyesindeki Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi ise 1714'te vefat etmiş görünmektedir — yukarıdaki iki Şühûdî'den de ayrı bir tarihtir. Üç kayıt birbirine karıştırılmamalıdır: 1021/1612 (Bursalı Şühûdî, Köstendilli Şeyh Ali Efendi'nin dervişi), 1126/1714 (bu kart) ve derlemenin ait olduğu ö. 1000/1592 öncesi Köstendilli Şeyh Ali Efendi.

Kaynak notu. Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi'nin TDV İslâm Ansiklopedisi'nde müstakil bir maddesi bulunmamaktadır; kullanıcının verdiği Cerrâhî silsilenâmesinde de adı geçmemektedir. Bu kart, TDV'nin “Cerrâhiyye” maddesindeki umumi kayıtlara ve CMS künyesine dayanan bir silsile kartıdır. Elde bunun ötesinde bilgi yoktur ve uydurulmamıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMICerrâhiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Üç ayrı Şühûdî/Köstendilli kaydı

Tarihle çözülen bir karışıklık.

Metni gösterMetni daralt

Harîrîzâde, Bursalı Mehmed Tâhir ve Hüseyin Vassâf, Köstendilli'nin Bursalı Şühûdî Mehmed Efendi (ö. 1021/1612) adında bir halifesinden… söz ederler. Ancak bu tarih bakımından mümkün değildir.

Sebep basit bir hesaptır: Köstendilli Ali Alâeddin 1053/1643 doğumludur; kendisinden otuz bir yıl önce ölmüş birinin halifesi olamaz.

Çerçeve. Karışıklığın kaynağı iki ayrı “Köstendilli Ali Efendi”nin birleştirilmesidir. Aynı sebeple soy ve Hacı Bektaş nisbeti de yanlış aktarılmıştır. Bu kartın konusu olan kişinin vefat tarihi (1714) her iki Şühûdî'den de ayrıdır; üç kayıt birleştirilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Köstendilli Ali Alâeddin”, c. Ek-2.

TARİHÎ KAYIT

Adaş karışıklığının yaygınlığı

Tekke biyografilerinin sabit hatası.

Metni gösterMetni daralt

Bu ansiklopedideki Cerrâhî kayıtlarında aynı tipte birkaç karışıklık tesbit edilmiştir: iki Köstendilli Ali Efendi, iki Kâsım Çelebi, iki farklı tarihli Mehmed Sâdık Efendi ve Hâfız Mustafa Efendi, üç Buhârî (Emîr Sultan, Emîr Ahmed-i Buhârî, Ahmed Buhârî).

Çerçeve. Sebep yapısaldır: tekke biyografilerinde kişiler ad + şehir nisbesiyle anılır ve aynı şehirden aynı adı taşıyan şeyhler sık görülür. Ayırt edici tek ölçüt tarihtir. Bu sebeple bu kartta vefat yılı künyenin merkezine konmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7.

KAVRAM

Cerrâhiyye'nin ilk kuşağı

1714 hangi devre denk gelir?

Metni gösterMetni daralt

Vefat yılı olan 1126/1714, Cerrâhiyye'nin kuruluşundan (1115/1703) on bir yıl sonrasıdır; pîri Nûreddin Cerrâhî ise 1133/1721'de vefat edecektir.

Çerçeye göre bu kişi, kolun pîri hayattayken vefat etmiş ilk kuşak mensuplarındandır. Kaynaklarda bu devrenin adı sayılan halifeler yedi kişidir ve arasında bu ad geçmez; dolayısıyla muhib veya hizmet dervişi olması da mümkündür. Tesbit edilememiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Karagümrük, İstanbul · TürkiyeNûreddin Cerrâhî ÂsitânesiCerrâhiyye'nin merkez tekkesi ve pîr makamı. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi : Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi (ö. 1126/1714), Köstendil Müftüsü Ali Efendi'nin terbiyesinde yetişen; Babaeski'de irşad eden, şiir ve tasavvuf eserleri kaleme alan Halvetî şeyhidir.Bursa · TürkiyeBursaKarıştırıldığı “Bursalı Şühûdî Mehmed Efendi”nin (ö. 1021/1612) nisbe aldığı şehir; o kişi ayrı biridir. İlişkili kişi dosyası Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi : Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi (ö. 1126/1714), Köstendil Müftüsü Ali Efendi'nin terbiyesinde yetişen; Babaeski'de irşad eden, şiir ve tasavvuf eserleri kaleme alan Halvetî şeyhidir.Kyustendil · BulgaristanKöstendilKarışıklığın öteki tarafı olan iki “Köstendilli Ali Efendi”nin nisbe aldığı şehir. İlişkili kişi dosyası Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi : Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi (ö. 1126/1714), Köstendil Müftüsü Ali Efendi'nin terbiyesinde yetişen; Babaeski'de irşad eden, şiir ve tasavvuf eserleri kaleme alan Halvetî şeyhidir.Bursa · TürkiyeBursaİlk tasavvuf terbiyesini burada iken Somuncu Baba'dan aldığı rivayet edilir. Bir kısım kaynak onu Bursalı sayar; doğum yeri konusunda kaynaklar birbirini tutmaz. İlişkili kişi dosyası Ömer Dede Sikkînî (Bıçakçı Emîr Dede) : Ömer Dede Sikkînî (Emîr/Bıçakçı Dede, ö. 1475), Hacı Bayrâm-ı Velî’nin doğrudan halifesi, Göynük merkezli Bayramî-Melâmî irşad çizgisinin ilk kutbu ve taç-hırka yerine sohbet ile melâmeti öne çıkaran kurucu sûfîdir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]TDV İslâm Ansiklopedisi, “Köstendilli Ali Alâeddin”, c. Ek-2
[2]TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerrâhiyye”, c. 7
[3]Kişi kartı kaynak paketi — Şuhûdî Şeyh Muhammed Efendi
[4]TDV İslâm Ansiklopedisi — Ömer Dede Sikkînî (Bıçakçı Emîr Dede)

Ortak kaynak kataloğunu aç →