Şeyh Mustafa Saffet Yetkin

Urfa’dan İstanbul’a

Mustafa Saffet Yetkin, 2 Aralık 1866’da Urfa’nın Hacıgazi mahallesinde doğdu. Babası, aslen Erbil çevresinden olan Şeyh Abdülkādir Efendi; annesi Zehra Hanım’dır. İlk tahsilini Urfa’da gördü. Mısır’da dört yıl Arapça okuduktan sonra Urfa müftüsü Hacı Abdüllatif Efendi’den icâzet aldı. Urfa İdâdîsi’nde Farsça ve ahlâk dersleri verdi; ardından mahkeme üyeliğinde bulundu.

Kādirî-Hâlisî nispeti

II. Meşrutiyet yıllarında Kādiriyye’nin Hâlisiyye kolunun pîri Abdurrahman Hâlis Tâlebânî’nin oğlu Şeyh Ali Tâlebânî’ye intisap etti ve ondan hilâfet aldı. İstanbul Aksaray’daki Oğlanlar Tekkesi’nde bir süre vekâleten şeyhlik yaptı. Kaynaklarda Urfa Halvetî Dergâhı postnişinliği de kaydedilir; bu görev kaydı onun Kādirî-Hâlisî hilâfetini Halvetî silsilesine dönüştürmez.

Meclis-i Meşâyih ve siyasî görevleri

1908, 1912 ve 1913 seçimlerinde Urfa mebusu seçildi. Meclis-i Meşâyih reisliği sırasında kurumun işleyişini düzenleyen tâlimatnâmeler hazırladı. Daha sonra Tedkīk-i Mesâhif-i Şerîf ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi reisliği ile Dârü’l-hikmeti’l-İslâmiyye üyeliğinde bulundu. 1923’te yeniden Urfa milletvekili seçildi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde çeşitli komisyonlarda görev aldı.

Tasavvuf dergisi

23 Mart–14 Aralık 1911 arasında otuz beş sayı yayımlanan haftalık Tasavvuf dergisinin imtiyaz sahibi ve başmuharririydi. Dergi; tasavvuf terimleri, edebiyat, mektuplar, hikmetler, menkıbeler ve sûfî biyografileri yanında Cem‘iyyet-i Sûfiyye’nin faaliyetlerine de yer verdi. Böylece II. Meşrutiyet devrindeki tekke, basın ve cemiyet ilişkilerinin önemli yayın organlarından biri oldu.

Hadis tartışması ve eserleri

Tasavvuf kitaplarında hadis diye nakledilen sözlerin sıhhati üzerine İzmirli İsmail Hakkı ile yürüttüğü tartışma, resmî yazışmalara ve müstakil eserlere dönüştü. Tasavvufun Zaferleri, Ulûm-i Şer‘iyye ve Asrî Müceddidlerimiz ve Yeni Zihniyetler ve Bir Müceddid-i Mechûl başlıca telifleridir. Fahreddîn-i Irâkī’nin Lema‘âtını, Sühreverdî el-Maktûl’ün Heyâkilü’n-nûrunu ve İbn Atâullah el-İskenderî’nin el-Hikemü’l-Atâiyyesini Türkçeye çevirdi.

Vassâf’ın kaydı nasıl okunmalı?

Sefîne-i Evliyâ, onun ilmî ve irfanî kudretini teslim etmekle birlikte, tekke çevrelerinde hakkında dolaşan ağır itham ve söylentileri de aktarır. Bu polemikler bağımsız belgeyle doğrulanmış biyografik vakıalar değildir; dönemin siyasî ve tarikat içi gerilimlerini gösteren rivayetler olarak değerlendirilmelidir. Vassâf’ın naklettiği hiciv kıtası da Safvet Efendi’nin kendi sözü veya eseri değil, muhaliflerinin polemik metnidir.

Vefatı

Meclis dışı kaldıktan sonra ilmî ve tercüme faaliyetlerini sürdürdü. 27 Ekim 1950’de vefat etti. Sanat tarihçisi Suut Kemal Yetkin oğludur.