Şeyh Hayrullah Tâceddin Efendi

Ailesi ve doğumu

Hüseynî seyyidlerden Üsküdarlı Şeyh Nûri Efendi’nin torunu, Tevfik Efendi’nin oğludur. “Şeyhoğlu” lakabıyla tanındı; şiirlerinde Tâcî mahlasını kullandı. 1300/1883 yılında Üsküdar’da doğdu.

Tahsili

Üsküdar Fıstıklı Mektebi, Ravza-i Terakkî, Toptaşı Askerî Rüşdiyesi ve Üsküdar Mülkî İdâdîsi’nde okudu. 1332/1913 yılında Ahmediyye Medresesi’nde Üsküdarlı dersiam Hoca Sâlih Nâzım Efendi’den icazet aldı. Hoca Hicrî Efendi’den Farsça; Zarîfî Ahmed Bey ve Üsküdarlı şair Talat Bey’den aruz ve Türk edebiyatı öğrendi.

Memuriyet ve meşihat

1317/1899’da Rüsûmat Emâneti Muhasebe-i Tahrîrât Kalemi’ne girdi; daha sonra Defterhâne ve Beyoğlu Tapu ve Kadastro İdaresi’nde çalıştı. 1320/1902’de babasından kalan Üsküdar Rifâî Dergâhı meşihatı ile imamet ve hitabet görevleri kendisine verildi. Genç yaşta geçtiği meşihat makamında Rifâî âdâb ve erkânını korumaya çalıştı; çarşamba günleri âyin icra etti ve halifeler yetiştirdi.

Musiki ve Hüdâyî Âsitânesi

Musikiyle meşgul oldu ve Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi’nde zâkirbaşılık yaptı. Bu görev, Rifâî meşihatı yanında Celvetî âsitânesinin musiki ve zikir çevresiyle kurduğu hizmet bağını gösterir; onu Celvetiyye’nin ayrı bir postnişini yapmaz.

Eserleri

Mensur Zübdetü’l-ahlâk ile manzum Güldeste ve Gülgonca adlı eserleri basıldı. Mecmûa-i İlâhiyyât, Ravz-ı Verd, Bin İki Yüz Hadîs-i Şerîf ve Osman Şems Efendi’nin Büyük Mersiyesinin neşrinde bulundu; şiir ve makaleler yazdı.

Edep şiirinden

Şer‘-i pâk-i Ahmedî’de bir diyânettir edeb
Sabr u tâat, şükr-i nimet, hem ibâdettir edeb

Gıybet etme, sû-i zandan et tevakkî dâimâ
Cümleye ibrâz-ı âsâr-ı muhabbettir edeb

“Et-turuku küllühâ âdâb” buyurdu Müctebâ
Enbiyâ vü evliyâya bir itaattir edeb

Tâib ol cümle günâha, âbid ol da ârif ol
Dest açıp eyle niyâz; bâb-ı nedâmettir edeb