Saçlı Mehmed Dede

Atâyî, Saçlı Mehmed Dede’nin Gelibolu çevresinden geldiğini, ilim tahsil ederek dânişmend olduktan sonra Konya’da irşad makamında bulunan Ezelîzâde Efendi’ye bağlandığını bildirir. Tasavvuf yolunda bazı mertebeler katettiği sırada ilâhî cezbenin tesiriyle alışılmış yaşayış düzeninden ayrıldı; başı açık, yalın ayak dolaştı ve uzun saçları sebebiyle “Saçlı Mehmed Dede” diye tanındı.

Başı kaba, yalın ayak abdalın olmuştur güneş;
Bir yerde ârâm eylemez, şevkinle dünyayı gezer.

Yaklaşık kırk yıl Unkapanı yakınındaki bir mektebin köşesinde yaşadı; dünyevî bağlardan uzak durdu. Daha sonra Sadrazam Gürcü Mehmed Paşa’nın ısrarıyla yeniden elbise ve sarık giymeyi kabul etti. Ömrünün son yıllarında divan görevlilerinden Cebeciler Kâtibi Tüfengcizâde ile dostluk kurdu ve on yıldan fazla onunla aynı evde yaşadı.

1043 Rebîülevvelinde vefat etti ve daha önce kaldığı mektebin avlusuna defnedildi. Atâyî onun halk, âlimler, vezirler ve hükümdarlar nezdinde saygı gördüğünü; doksan yaşını aştığını, hatta yüze yaklaştığının söylendiğini kaydeder. Bu metin tek bir menkıbe değil, şehir hafızasında yer etmiş cezbe, kıyafet ve yaşayış unsurlarını içeren biyografidir.