tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Bitlis ve mürşidi
1758-59'da Bitlis'te doğdu. Asıl adı Mehmed Mustafa'dır. Kādirî şeyhi Hacı Hasan Şirvânî'ye intisap etti; şiir ve mûsiki bilgisini de onun çevresinde geliştirdi.
Seyahatler
1784'te Bağdat'ta Abdülkādir-i Geylânî'nin makamını ziyaret etti; Nakîbüleşraf Şeyh Hasan'ın sohbetlerine katıldı. Hindistan ve Seylan'a uzanan yolculuğun ardından hac yaptı. İstanbul, Konya, Mısır, Şam ve Kudüs dahil geniş bir coğrafyada bulundu.
İrşad ağı
Bitlis ve Erzurum'daki çevresinin yanında İstanbul'da Etyemez ve Haseki tekkeleriyle irtibat kurdu. Oğlu Edhem Baba, Sadullah Efendi, Musullu Baba, Mehmed ve Ahmed Cemal Paşalar ile Erzurumlu İbrâhim Efendi başlıca halifeleri arasında sayılır.
Şiir ve mûsiki
Divanında yüzlerce Türkçe ve Farsça şiir bulunur. Âsârü'l-Müştâk aile tarihi ve hatırat özellikleri taşır. Mûsiki bilgisi güçlüydü; şiir, semâ ve cehrî zikir Müştâkî çevrenin kültürel hafızasında birleşti.
Vefatı
1831-32'de İstanbul'dan Bitlis'e dönerken Muş'ta bir saldırıda öldü ve orada defnedildi. Olayın faili ve sebebi hakkındaki farklı rivayetler kesin tarihî hüküm gibi sunulmaz.
Müştâkıyye kaynağıyla genişletme
Ahmet Doğan’ın üç yazma ve bir matbu Dîvân nüshasını karşılaştırdığı doktora çalışması, doğum ve aile rivayetlerindeki ihtilafları açıkça gösterir. Bitlis’te Şems-i Bitlisî ve Hacı Hasan Şirvânî çevresinde yetişmesi; Bağdat’ta Şeyh Hüseyin’den Kâdirî hilâfeti alması, şiirlerindeki açık Kâdirî nispetiyle birlikte okunur.
Kaynak, altı halife adı; Bitlis, Bağdat, Hicaz, Şam, Kudüs, İstanbul, Konya, Erzurum ve Ankara çevresindeki seyahat kayıtları; musiki anlayışı; Âsâr-ı Müştâk Esrâr-ı Uşşâk ile Dîvân nüshaları hakkında ayrıntı verir. Rivayet niteliğindeki kerametler tarihî seyahat kronolojisinden ayrılmıştır.