tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz

Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz (1516-1576), Elbistan'ın Ashab-ı Kehf köyünde doğmuş; Şam müftülüğüne ve Kudüs kadılığına tayin edilmiş bir Osmanlı âlimidir.

Doğum
1516
Vefat
1576
Unvan
Şam müftüsü, müderris, müfessir ve müellif

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Elbistan ve Maraşlı aile çevresi

Receb 922/Ağustos 1516'da Elbistan yakınındaki Ashab-ı Kehf köyünde doğdu. Babası Abdülaziz, Maraş'tan İstanbul'a gelerek Seyyidî Efendi'nin yanında yetişmiş ve daha sonra Elbistan çevresinde müderrislik yapmıştı. Anne tarafından Bektût ilmiye ailesine mensuptur; bu aile nispeti Bektaşî tarikatı anlamına gelmez.

Tahsil ve medrese görevleri

Mi‘marzâde, Sinan Efendi ve Hoca Hayreddin'in yanında yetişti. Edirne İbrahim Paşa, Cami-i Atik ve Kepenekçi medreselerinden sonra Bursa Manastır ve Edirne Dârülhadis payelerine ulaştı.

Şam ve Kudüs

ahir">Rebîülâhir 980/Ağustos-Eylül 1572'de Şam müftüsü oldu. Receb 983/Ekim-Kasım 1575'te Kudüs kadılığı kendisine verildi; ancak göreve başlamadan vefat etti. Ölüm haberi Zilhicce 983/Mart-Nisan 1576'da ulaştı.

Eserleri

Beyzâvî Tefsiri ile Keşşâf arasında mukayeseli bir çalışma hazırladı; Hidâye ve Miftâh üzerine ta‘likler ve çeşitli risaleler yazdı. Şam mahkemesinde saklandığı bildirilen fetvaları, hukukî muhakemesinin güçlü örnekleri olarak anılır.

Şiir ve aile ayrımı

Bursa'dan ayrılırken söylediği Arapça beyitlerde şehrin halkını, ilim çevresini ve ahlâkını övdü. Muîdî mahlaslı oğlu Mehmed Çelebi ayrı bir şahıstır.

Edirne'den Şam'a uzanan görev basamakları

Kaynak, kariyerini akçe dereceleriyle birlikte basamak basamak verir. O diyarın ulemâsından tahsil ettikten sonra Rûm ulemâsından Mimarzâde Efendi ile Sinân Efendi'nin hizmetlerinde bulunmuş, ardından muallim-i sultânî Hayreddin Efendi'nin kapısına bağlanarak mülâzemet almıştır.

İlk olarak yirmi beş akçe ile Edirne'de İbrahim Paşa Medresesi'ne, sonra otuz akçe ile Câmi-i Atîk Medresesi'ne, sonra kırk akçe ile Kepenekçi Medresesi'ne müderris oldu. Safer 971'de Pîrî Reis'in yerine Bursa'da Manastır Medresesi verildi; Cemâziyelevvel 974'te Gürz Seyyidîzâde'nin yerine Dârülhadîs-i Edirne pâyesi ihsan olundu. Birkaç yıl sonra vazifesi altmış akçeye (sittîn) yükseldi. Rebîülâhir 980'de Akyazılı Sinân Çelebi'nin yerine Şam fetvâsına terfi etti.

Kaynak onu "edîb ü fâzıl, aklî ve naklî ilimlerde kâmil, şiir ve inşâda yegâne, ifadeleri belîğ, insaflı, muhakkik ve müdekkik; fetvaları sağlam, cevapları herkesçe kabul edilen" bir âlim olarak niteler.

COĞRAFÎ HAFIZA5 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi5 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Beyzâvî ile Keşşâf arasında muhâkemât

İki büyük tefsirin ifadelerini karşılaştıran ilmî çalışma.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak çalışmanın içeriğini mukayeseli bir muhâkemât olarak niteler; katalog nüshası görülmeden modern bir eser adı türetilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 740-753.
TARİHÎ KAYIT

Hidâye ve Miftâh ta‘likleri

Fıkıh ve belâgat alanlarındaki iki temel metin üzerine notlar.

Metni gösterMetni daralt

Çeşitli risaleler de zikredilir, ancak adları verilmediği için ayrı başlıklar üretilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 740-753.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

"Muîdzâde" adı babasının Sahn muîdliğinden gelir

Maraşlı babası İstanbul'a gidip Sahn müderrisi Seyyidî Efendi'nin medresesinde muîd olmuş, aileye adını veren unvan buradan kalmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Madde, onu anlatmaya babasıyla başlar. Baba, Zülkadiriyye'nin merkezi olan Maraş'tan yetişmiş, ilim tahsilini tamamlayınca İstanbul'a gitmiş ve o devirde Sahn müderrisi olan Seyyidî Efendi'nin medresesinde muîd olarak görevlendirilip mülâzemet almıştır. Aileye adını veren "Muîd" unvanı bu görevden gelir.

Kaynağa göre baba, ev ve çoluk çocuk yükü sebebiyle yolun yarısından dönmüş, memleketine yakın olan Evrâniyye-i Elbistan Medresesi'ni istemiş ve 933 senesinde vefat etmiştir; vefatına "Hayrü'l-enâm" (933) tarihi düşürülmüştür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Kudüs kadılığının ilk mevleviyet sahibi oldu, ama göreve başlayamadı

Receb 983'te Kudüs kadılığı mevleviyet sayılınca makam ilk defa ona verildi; seccâdeye oturamadan vefat etti.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak bu tayini özel bir cümleyle kaydeder: "Seksan üç Receb'inde Kuds-i Şerîf kazâsı mevleviyyet itibâr olınup ibtidâ bunlara tevcîh olındı." Yani Kudüs kadılığı ilk defa bu tarihte mevleviyet derecesine çıkarılmış ve bu payeyle ilk kez ona verilmiştir.

Ancak "o mansıb-ı celîlde ferş-i seccâde-i hükûmet eylemedin" âhirete göçmüş, vefat haberi aynı senenin Zilhicce ayında ulaşmıştır. Boşalan makam ise "Mazlûm Melek" diye tanınan Ahmed Çelebi'ye verilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Şam'da Bostânzâde ile hasat vergisi tartışması

Şam müftüsüyken Şam kadısı Bostânzâde Mehmed Efendi ile mîr-i mîrân mahsulünün hasadı üzerine fetva alışverişine girdi.

Metni gösterMetni daralt

Kaynağa göre Bostânzâde Mehmed Efendi Şam kadısı iken, beylerbeyi mahsulünün hasadı meselesinde aralarında münakaşa çıkmış; Muîdzâde mufassal ve doyurucu bir fetva vermiştir. Birkaç kez karşılıklı cevaplaşmadan sonra tartışmayı "in zidtüm zidnâ" (siz arttırırsanız biz de arttırırız) ifadesiyle bitirmiştir.

Kaynak, bu fetvaların kendi zamanında hâlâ Şam Mahkemesi'nin sicil mahfazasında saklandığını ve çoğunluğun dayandığı metinler olduğunu ekler.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Maraşlı Âl-i Bektût'a anne tarafından bağlanır

Anne tarafından dedesi, Zülkadiroğulları devrinde nesilden nesile ulemâ yetiştiren Âl-i Bektût'tan Abdurrahman b. Yûsuf b. Bektût'tur.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak, Maraş'taki Âl-i Bektût'u "ilim ve salâh ocağı" diye tanıtır ve Zülkadiroğulları devrinde babadan dedeye ulemânın önde gelenlerini bu aileden çıktığını söyler. Onun anne tarafından dedesi, bu ailenin "parlayan mumu" sayılan Abdurrahman b. Yûsuf b. Bektût'tur; 931 senesinde vefat etmiş, Kara Çelebi vefatına "Hayf Bektûta" (931) tarihini düşürmüştür.

Atâyî, kitapların arkasında onun imzalarını gördüğünü de belirtir; kendisi bu imzalarda Bektûtî ve Mar'aşî nisbeleriyle anılmaktadır. Bursa'dan ayrılırken söylediği Arapça beyitler de maddeye alınmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Kahramanmaraş · TürkiyeAshâb-ı Kehf köyüReceb 922 (Ağustos 1516) tarihinde bu köyde doğdu; ilk tahsilini de o diyarın ulemâsından aldı. İlişkili kişi dosyası Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz : Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz (1516-1576), Elbistan'ın Ashab-ı Kehf köyünde doğmuş; Şam müftülüğüne ve Kudüs kadılığına tayin edilmiş bir Osmanlı âlimidir.Edirne · TürkiyeEdirne İbrahim Paşa MedresesiMülâzemetten sonraki ilk müderrisliği yirmi beş akçe ile bu medresede oldu. İlişkili kişi dosyası Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz : Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz (1516-1576), Elbistan'ın Ashab-ı Kehf köyünde doğmuş; Şam müftülüğüne ve Kudüs kadılığına tayin edilmiş bir Osmanlı âlimidir.İstanbul · TürkiyeKepenekçi MedresesiKırk akçe ile müderris olduğu İstanbul medresesidir; kaynak burayı yalnız "Kepenekci Medresesi" diye anar. İlişkili kişi dosyası Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz : Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz (1516-1576), Elbistan'ın Ashab-ı Kehf köyünde doğmuş; Şam müftülüğüne ve Kudüs kadılığına tayin edilmiş bir Osmanlı âlimidir.Bursa · TürkiyeBursa Manastır MedresesiSafer 971'de Pîrî Reis'in yerine bu medreseye tayin edildi; Bursa'dan ayrılırken söylediği Arapça beyitler kaynağa geçmiştir. İlişkili kişi dosyası Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz : Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz (1516-1576), Elbistan'ın Ashab-ı Kehf köyünde doğmuş; Şam müftülüğüne ve Kudüs kadılığına tayin edilmiş bir Osmanlı âlimidir.Şam · SuriyeŞamRebîülâhir 980'de Akyazılı Sinân Çelebi'nin yerine Şam fetvâsına terfi etti ve orada hem ders okuttu hem fetva verdi. İlişkili kişi dosyası Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz : Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz (1516-1576), Elbistan'ın Ashab-ı Kehf köyünde doğmuş; Şam müftülüğüne ve Kudüs kadılığına tayin edilmiş bir Osmanlı âlimidir.