tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Muîdî Mehmed Çelebi

Muîdî Mehmed Çelebi (ö. 994/1586), Muîdzâde Mehmed'in oğlu; Bursa Hançeriyye Medresesi'ne kadar yükselmiş bir müderris ve şairdir.

Vefat
1586
Unvan
Müderris ve Muîdî mahlaslı şair

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

İlmiye ailesi

Şam müftüsü Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz'in oğludur. Ahîzâde Mehmed Efendi'den mülâzemet aldı ve ilmiye basamaklarında kırk akçeli medrese payesine ulaştı.

Bursa ve vefatı

Bursa Hançeriyye Medresesi'nden ayrılmış durumdayken 994/1586'da vefat etti.

Muîdî mahlası

Şiirlerinde “Muîdî” mahlasını kullandı. Kaynak şu beyti iki mısra halinde aktarır:

Görinen kūh-ı belâdur güzelüm baş degül
Reh-i iklîm-i fenâdur kararan kaş degül

Aynı ailedeki Ahmed Çelebi ve diğer adaşlarla birleştirilmemiştir.

Muîdî mahlasıyla anılan eserler ve nispet meselesi

Klasik edebiyat kaynaklarında Muîdî mahlasıyla üç eser anılır. Bunların ilki, divan şiirinde kullanılan teşbihlere dair Miftâhu't-teşbîh'tir; Şerefeddin Râmî'nin Enîsü'l-uşşâk'ı örnek alınarak yirmi bir bab ve bir hâtime halinde düzenlenen risâle, Berdahî ve Sürûrî'nin kitaplarından sonra Osmanlı sahasında Türkçe yazılan üçüncü belâgat kitabı sayılır ve tek nüshası bilinir. İkincisi, düzenleniş ve işleniş yönünden Lâmiî Çelebi'nin eserini andıran 1350 beyitlik Türkçe Şem' u Pervâne, üçüncüsü ise Gül ü Bülbül türünde verilmiş bir mesnevidir.

Ancak bu eserlerin sahibi meselesi çözülmüş değildir. Kaynak, şuarâ tezkirelerinde XVI. asırda yaşamış iki ayrı Muîdî bulunduğunu açıkça kaydetmekte, Miftâhu't-teşbîh üzerinde yapılan çalışmanın eseri Kalkandelenli Muîdî'ye verdiğini bildirmektedir. Gül ü Bülbül ve Şem' u Pervâne kayıtlarında da nisbe Kalkandelenli, ölüm yılı 994 (1585-86) olarak geçer. Bu ölüm yılı örtüşmekle birlikte Muîdzâde nisbesi ve müderrislik ciheti kaynaklarda karşılanmadığından, eserlerin nispeti ihtiyatla karşılanmalıdır.

COĞRAFÎ HAFIZABursa
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Miftâhu't-teşbîh

Divan şiirindeki teşbihlere dair, Osmanlı sahasında Türkçe yazılan üçüncü belâgat kitabı; Enîsü'l-uşşâk örnek alınarak yirmi bir bab ve bir hâtime halinde düzenlenmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Muîdî'nin divan şiirinde kullanılan teşbihlere dair risâlesi olan Miftâhu't-teşbîh, Şeyh Ahmed el-Berdahî el-Âmidî'nin Kitâbü Câmii envâi'l-edebi'l-Fârisî'si (907/1502) ile Mustafa Sürûrî'nin Bahrü'l-maârif'inden (956/1549) sonra Osmanlı alanında Türkçe yazılan üçüncü belâgat kitabı kabul edilmektedir. Müellif mukaddimede eserine bu adı verdiğini ve kendi adını Muîdî olarak kaydeder; Şerefeddin Râmî'nin 826'da (1423) Fars edebiyatındaki teşbihleri açıklamak için yazdığı Enîsü'l-uşşâk'ı örnek aldığını belirtir. Ancak eser basit bir tercüme veya adaptasyon değil orijinaldir; Enîsü'l-uşşâk'tan alınan yalnız şekildir.

Mukaddimeden sonra yirmi bir bab ve bir hâtimeden meydana gelen kitapta "baştan ayağa sevgilinin âzasına ıtlak olunan elfâz" beyan edilmekte, her babda benzetmelerle ilgili kelimeler örnek beyitlerle sıralanmaktadır. Beyitlerin çoğu müellifin kendi şiirlerinden, bir kısmı Ahmed Paşa'nın divanından seçilmiş, Kemalpaşazâde'den de bir beyit alınmıştır. Hâtimede teşbihle birlikte tenâsübe de dikkat edilmesi gerektiği belirtilir. Müellif sondaki bir kıtada risâleyi bir iki haftada kaleme aldığını, Türkçe'de daha önce bu konuda eser bulunmadığını ve kendisinden sonra başka müelliflerin de aynı konuda yazdıklarını söyler.

Eserin varlığı yakın zamana kadar bilinmiyordu; kaynaklarda adı geçmez. Bugün bilinen tek nüshası Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kitaplığı'nda kayıtlı olup (nr. 67) on dokuz varaktır. Telif ve istinsah tarihi yoktur; nüshanın sonundaki 1007 (1598) yılına ait bir vefeyat kaydı, eserin bu tarihten önce yazıldığını göstermektedir. Metin transkripsiyon ve tıpkıbasımla birlikte İsmail E. Erünsal tarafından yayımlanmıştır. Eserin nispeti için bu kartla birlikte "XVI. yüzyılın iki Muîdî'si meselesi" kaydına bakılmalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Şem' u Pervâne ve Gül ü Bülbül mesnevileri

Kalkandelenli Muîdî'ye nispet edilen 1350 beyitlik Türkçe Şem' u Pervâne'nin iki nüshası bilinmekte; aynı ad Gül ü Bülbül türünde eser veren şairler arasında da anılmaktadır.

Metni gösterMetni daralt

Muîdî, şem' u pervâne mesnevileri arasında düzenlenişi ve işlenişi bakımından Lâmiî Çelebi'nin 1522'de Kanûnî Sultan Süleyman adına yazdığı esere benzeyen 1350 beyitlik Türkçe bir Şem' u Pervâne ile anılır. Eserin iki nüshası bilinmektedir: Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî Efendi, nr. 119 ve İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY, nr. 225, vr. 78b-121b. Şem' u Pervâne türünde şem' ilâhî nura, o nura kavuşup yok olmak isteyen sâlik de pervaneye benzetilmektedir.

Aynı ad, Fazlî'nin eserinden sonra Gül ü Bülbül türünde eser veren şairler arasında da Lutfî, Niyazî ve Pârsâ Sâbir Mehmed Dede ile birlikte zikredilmektedir. Her iki kayıtta da nisbe "Kalkandelenli" olarak verilmiş, vefat yılı 994 (1585) diye gösterilmiştir; nispet meselesi için ayrı kayda bakılmalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Muîdî mahlasıyla şiir

Tezkirelerde şiirleri kayıtlı olan müderris şair.

Metni gösterMetni daralt

Görinen kūh-ı belâdur güzelüm baş degül
Reh-i iklîm-i fenâdur kararan kaş degül

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 754-761.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

XVI. yüzyılın iki Muîdî'si meselesi

Şuarâ tezkirelerinde XVI. asırda yaşamış iki ayrı Muîdî bulunduğu kaydedilir; Muîdî mahlaslı eserlerin hangisine ait olduğu bu yüzden tartışmalıdır.

Metni gösterMetni daralt

Muîdî mahlasıyla anılan eserlerin nispetinde bir güçlük vardır: kaynakta açıkça belirtildiğine göre şuarâ tezkirelerinde bahsedilen ve her ikisi de XVI. asırda yaşamış olan iki Muîdî mevcuttur. Miftâhu't-teşbîh üzerinde yapılan bir çalışmada eserin Kalkandelenli Muîdî'ye ait olduğu sonucuna varılmıştır.

Ansiklopedi maddelerinde Gül ü Bülbül, Şem' u Pervâne ve Miftâhu't-teşbîh, ölüm yılı 994 (1585-86) diye verilen Kalkandelenli Muîdî'ye bağlanmaktadır. Bu tarih, Muîdî Mehmed Çelebi için kayıtlı vefat yılıyla örtüşmekte, buna karşılık Muîdzâde nisbesi ve müderrislik cihetiyle bir eşleşme kaynaklarda geçmemektedir. Dolayısıyla bu eserlerin nispeti kesinleşmiş sayılmamalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı