ŞAHSİYET DOSYASI

Muhammed Rızâeddin Efendi

Muhammed Rızâeddin Efendi (ö. 1889), Mustafa Vahyî Efendi’nin oğlu; hâfız ve on bir yıl süreyle babasının dergâhında postnişinlik yapmış Nakşibendî şeyhidir.

Vefat: 1889
Unvan: Nakşibendî şeyhi ve dergâh postnişini

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Ailesi ve meşîhati

Muhammed Rızâeddin Efendi, Nakşibendî şeyhi Hacı Mustafa Vahyî Efendi’nin oğludur. Kur’an’ı ezberledi ve kaynaklarda hâfız unvanıyla anıldı. Babasının ardından dergâhın postuna geçti; on bir yıl meşîhat hizmetinde bulundu.

Vefatı ve kabri

3 Zilhicce 1306/1 Ağustos 1889 Çarşamba günü vefat etti. Mezar kitabesi onu Mustafa Vahyî Efendi’nin oğlu ve dergâhın postnişini olarak kaydeder. Annesi Fâtıma Hanım da aynı hazîrede medfundur; onun vefatı 3 Ramazan 1293/22 Eylül 1876’dır.

Kaynak sınırı

Eski metnin devamında başlayan Kurucaşileli Şeyh Rıfkı Efendi biyografisi Muhammed Rızâeddin’e ait değildir ve bu dosyadan çıkarılmıştır.

Postnişin olduğu dergâh

Rızâeddin Efendi'nin postuna oturduğu dergâh, Eyüp'te İdrisköşkü civarında, Zeyneb Hâtûn Mahallesi'nde bulunan ve Hoca Hüsam Tekkesi, Hüsam Efendi Tekkesi yahut Selim Efendi Tekkesi adlarıyla da anılan Hatuniyye Tekkesi'dir. Tekkenin şeyh listesinde o altıncı sıradadır.

Listenin üçüncü sırasındaki Ahıskalı Şeyh Mehmed Emin Efendi'nin halifesi Nakşibendî şeyhi Hoca Selim Sırrı Efendi (ö. 1227/1812), bu tekkenin şeyhliğine Yedikule'deki Hacı Evhad Tekkesi şeyhliğinden gelmiş ve tekkeyi yeniden yaptırmıştır. Dördüncü şeyh, tekkeye şöhretini kazandıran mesnevîhan Hoca el-Hâc Seyyid Hasan Hüsâmeddin Efendi'dir (1184/1770 – 1 Şevval 1280 / 10 Mart 1864). Beşinci şeyh ise Hüsâmeddin Efendi'nin halifesi ve manevî oğlu olan, Rızâeddin Efendi'nin babası Mustafa Vahyî Efendi'dir.

Rızâeddin Efendi'nin ardından listede kardeşi el-Hâc Hâfız Mehmed Sadreddin Efendi (ö. 1306/1888) ile vefat tarihi bilinmeyen Şeyh Ziyâeddin Efendi anılır. Tekkenin son zâkirbaşısı, Rızâeddin Efendi'den meşk eden Eğrikapılı Mehmed Efendi'dir (ö. 1916).

COĞRAFÎ HAFIZAHatuniyye TekkesiMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dergâhın mûsiki hattında bir halka

Kaynak onu 'ünlü bir müzisyen' olarak anar; tekkenin son zâkirbaşısı Eğrikapılı Mehmed Efendi yüzlerce ilâhi ve tevşîhi ondan meşketmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Hatuniyye Dergâhı'nın postnişini Rızâeddin Efendi kaynakta 'ünlü bir müzisyen' olarak anılır ve bazı talebeler yetiştirdiği belirtilir. Bu yönünün en somut izi tekkenin son ve tanınmış zâkirbaşısı Eğrikapılı Mehmed Efendi'dir: Bolâhenk Nûri Bey ile birlikte yüzlerce ilâhi ve tevşîhi bu tekkenin şeyhi Rızâ Efendi'den meşketmiş, ayrıca Zekâi Dede'den dinî ve dindışı eserler elde etmiştir. Eğrikapılı Mehmed Efendi 26 Temmuz 1333'te (1916) vefat etmiş ve Eyüp'te Dâvud Ağa Camii hazîresine defnedilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

İki kardeşin paylaştığı küçük dergâh

1262 (1846) doğumludur; vefatı sırasında tekkenin ikinci şeyhi 1265 (1848) doğumlu kardeşi Hasan Hüsnü Efendi'ydi ve dergâhta bu ikisinden başka yalnız üç derviş bulunuyordu.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak, Rızâeddin Efendi'nin 1262 (1846) yılında dünyaya geldiğini kaydeder. Meşihatı sırasında dergâhın tek şeyhi değildi: tekkenin ikinci şeyhi 1265 (1848) doğumlu kardeşi Hasan Hüsnü Efendi'ydi ve bu iki kardeşten başka tekkede yalnızca üç derviş bulunuyordu. Rakam, geç Osmanlı İstanbul'unda kendi adıyla anılan bir Nakşibendî dergâhının fiilî ölçeğinin ne kadar küçük olabildiğini gösterir. Bir başka kardeşi, el-Hâc Hâfız Mehmed Sadreddin Efendi 1306'da (1888) vefat etmiş ve aynı hazîreye defnedilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Hazîredeki şâhidenin verdiği kimlik

Mezar taşı onu 'Mustafa Vahyî Efendi merhumun mahdûmu ve bu dergâh-ı şerifde postnişîn' diye tanıtır; vefat tarihi 3 Zilhicce 1306 çarşamba / 31 Temmuz 1889'dur.

Metni gösterMetni daralt

Hatuniyye Dergâhı hazîresindeki şâhidesinde en üstte kelime-i tevhid, altında şu ibare yazılıdır: 'Tarîkat-i aliyye-i Nakşibendiyye meşâyih-i izâmından eş-şeyh el-hâc Mustafa Vahyî Efendi merhumun mahdûmu ve bu dergâh-ı şerifde postnişîn eş-şeyh el-hâc Hâfız Mehmed Rızâeddin Efendi'nin rûh-ı şerîfi çün rızâen lillâh el-fâtiha, 1306 yevm-i çarşamba 3 zilhicce.' Vefat tarihi 3 Zilhicce 1306 / 31 Temmuz 1889'dur. Hazîredeki bir başka kayıt onu 'bu dergâh-ı şerif postnişini es-seyyid eş-şeyh el-hâc Hâfız Mehmed Rızâüddin Efendi' diye anar. Annesi Fâtıma (Fitnat) Hanım da aynı hazîrede medfundur; onun vefatı 3 Ramazan 1293 (22 Eylül 1876) tarihlidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Babasının vefat yılında üç ayrı rivayet

Postnişinliğinin ne zaman başladığı babası Mustafa Vahyî Efendi'nin vefat yılına bağlıdır; bu yıl kaynakta 1285 (1868) Hicaz, Revnakoğlu'na göre 1299 (1881), Osmanlı Müellifleri'ne göre 1295 Medine olarak verilir.

Metni gösterMetni daralt

Rızâeddin Efendi'nin posta ne zaman oturduğu, babası Şeyh el-Hâc Mustafa Vahyî Efendi'nin vefat yılına bağlıdır ve bu yıl birbirini tutmayan üç biçimde verilir: kaynağın kendi ifadesiyle 1285'te (1868) Hicaz'da; Revnakoğlu'na göre 1299'da (1881); Osmanlı Müellifleri'ne göre ise 1295'te Medine'de, meşhur mücahid Dağıstanlı Şeyh Şâmil'in yanına defnedilmiş olarak. Kütükteki 'on bir yıl babasının dergâhında postnişinlik' ifadesi bu rivayetlerin hiçbiriyle doğrudan örtüşmez; çelişki burada çözülmemiş, yan yana bırakılmıştır. Mustafa Vahyî Efendi, mesnevîhan Hoca Hasan Hüsâmeddin Efendi'nin halifesi ve manevî oğlu olup Nakşî şeyhleri arasında şöhret sahibiydi ve Hadîs-i Erbaîn adlı eserin müellifidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeHatuniyye TekkesiEyüp'te İdrisköşkü civarında, Gümüşsuyu Çeşmesi yakınında, Eyüp-Gümüşsuyu yolu ile Hüsam Efendi Sokağı'nın birleştiği yerdedir. Hoca Hüsam Tekkesi, Hüsam Efendi Tekkesi, Selim Efendi Tekkesi ve Hâtûniye Tekkesi adlarıyla da anılır; adını civarındaki Zeyneb Hâtûn Camii'nden (Hatûniye Mescidi) alır. 1145 (1732) tarihli Ahmed Dede Mescidi içinde kurulmuştur; Mecmûa-i Tekâyâ'da Hatuniye Tekkesi olarak ve Nakşî tekkesi diye kayıtlıdır, âyin günü pazartesidir. Rızâeddin Efendi burada babası Mustafa Vahyî Efendi'den sonra postnişin olmuş ve vefatında hazîresine defnedilmiştir; annesi ile kardeşi Mehmed Sadreddin Efendi de aynı hazîrededir. Tekke onun meşihatı sırasında, 1304 (1886) yılında, babasının mensuplarından ve kardeş çocuğu olan Mustafa Zihni Paşa'nın yardımıyla esaslı biçimde tamir edilmiştir. Mâbedin çatısı 1940'lı yıllarda çökerek yapı harap olmuş, bugün dört duvar hâlindedir; minaresi şerefesine kadar yıkılmıştır.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Yerel kaynak biyografisi
[2]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ; mezar kitabesi

Ortak kaynak kataloğunu aç →