tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Şeyh Mahmûd Zengenî Tâlebânî

Şeyh Mahmûd Zengenî Tâlebânî (ö. 1800), Tâlebân çevresinde Kādirî irşadını sürdüren; oğlu Ahmed et-Tâlebânî ve torunu Abdurrahman Hâlis üzerinden Hâlisiyye tarihinin aile ve silsile başlangıcında yer alan şeyhtir.

Vefat
1800
Unvan
Kerkük-Tâlebân çevresinde Kādirî şeyhi ve Tâlebânî ailesinin irşad halkası
Temalar
Kerkük, Tâlebân, Zengene, Kādiriyye, Hâlisiyye'nin aile ve irşad öncesi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Tâlebân çevresindeki Kādirî şeyhi

Şeyh Mahmûd Zengenî, Kerkük çevresindeki Tâlebân köyüyle irtibatı sebebiyle Tâlebânî nisbesiyle anıldı. Kādiriyye terbiyesini bölgede temsil ederek bir tekke ve irşad çevresi oluşturduğu kaydedilir.

Aile ve silsiledeki yeri

Ahmed et-Tâlebânî'nin babası, Hâlisiyye pîri Abdurrahman Hâlis'in dedesidir. 1215/1800'de vefat ettiği ve türbesinin Tâlebân çevresinde bulunduğu aktarılır.

Kaynak sınırı

Doğum yılı, eserleri ve ayrıntılı eğitim silsilesi kesinleşmediğinden ana kayda eklenmemiştir. Dosya, Hâlisiyye tarihindeki doğrulanmış aile ve irşad bağlantısıyla sınırlandırılmıştır.

Tahsili, intisabı ve irşad yılları

Zengene aşireti reislerinden Yûsuf Ağa’nın oğlu olarak 1130/1718’de dünyaya geldi. Kerkük, Erbil ve Musul medreselerinde tahsilini tamamladıktan sonra Kerkük’e dönerek bir süre ders okuttu.

1195’te (1781) Tekke köyüne gelen Hindistanlı bir Kādirî şeyhine intisap etti ve seyrüsülûkünü tamamlayınca ondan hilâfet aldı. Ardından Kerkük’te kendi tekkesini kurdu; ömrünün geri kalanını Tâlebân ve Kerkük çevresinde irşadla geçirdi.

1215 (1800) yılında seksen beş yaşında vefat etti ve vasiyeti üzerine Tekke Köyü Mezarlığı’na defnedildi. İrşad makamına 1224’te (1809) oğlu Şeyh Ahmed geçti; onun 1257’de (1841) vefatının ardından posta oturan torunu Abdurrahman Hâlis ile aile, Kādiriyye’nin Hâlisiyye kolunun merkezi hâline geldi.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Mürşidinin kabrini Surdaş’ta türbeye çevirmesi

İntisap ettiği Hindistanlı şeyhin uzakta vefat ettiğini öğrenince oraya gidip türbesini yaptırmış, bu yer uzun süre ziyaretgâh olarak kalmıştır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

1195’te (1781) Tekke köyüne gelen Hindistanlı bir Kādirî şeyhine intisap etti; seyrüsülûkünü tamamlayınca ondan hilâfet aldı. Şeyhinin Süleymaniye sancağına bağlı Surdaş kasabasında vefat ettiğini öğrenince oraya giderek türbesini yaptırdı. Bu türbe uzun yıllar bölgenin önemli ziyaretgâhlarından biri olarak anıldı. Bir süre o çevrede kalıp halkın sevgi ve saygısını kazandı.

Mürşidinin adı iki ayrı biçimde kayda geçmiştir: bir yerde yalnızca “Ahmed Efendi” diye anılan Hindistanlı Kādirî şeyhi, başka bir yerde “Şeyh Ahmed Lâhûrî”, silsile listesinde ise “Şeyh Ahmed el-Hindî el-Lâhorî” olarak geçer.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Zengenî ve Tâlebânî: iki nisbenin kaynağı

Adına eklenen iki nisbeden biri mensup olduğu aşiretten, diğeri yaşadığı köyden gelir.

Metni gösterMetni daralt

Zengene aşireti reislerinden Yûsuf Ağa’nın oğlu olduğu için Zengenî, Tâlebân köyünde yaşadığı için Tâlebânî nisbesiyle tanınmıştır. Bu ikinci nisbe zamanla yalnız kendisinin değil, soyundan gelen şeyhler hânedanının ve onlara bağlanan topluluğun da adı olmuştur.

Tâlebân’ın yeri konusunda kaynaklar ayrılır: bir anlatımda Kerkük’e bağlı bir köy, diğerinde Süleymaniye ile Kerkük arasında, Süleymaniye’nin yaklaşık on kilometre güneybatısındaki Çemçemal’e bağlı bir köydür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Tâlebânî şeyhlerinin ilki ve aşiretin kökeni

Kuzey Irak’taki Tâlebânî şeyhlerinin ilki sayılır; Tâlebânî aşiretinin kökeni de ona dayandırılır.

Metni gösterMetni daralt

Kuzey Irak’ta Tâlebânî şeyhlerinin ilki kabul edilir. Kādirî silsilesinde adı, mürşidi Şeyh Ahmed el-Hindî el-Lâhorî ile oğlu Şeyh Ahmed ez-Zengenî et-Tâlebânî arasında yer alır; bu halkanın devamında torunu Abdurrahman Hâlis bulunur ve Kādiriyye’nin Hâlisiyye şubesi buradan doğar.

Tâlebânî aşiretinin kökeni de ona dayandırılır. Yakın dönemde teşekkül etmiş, kökeninde tarikat şeyhleri bulunan bu topluluk Kerkük, Karahasan, Tawk, Vekil, Kefre, Hanekin ve Köysancak çevresine yayılmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

IrakTâlebân KöyüNisbesini aldığı köy; burada yaşadığı için Tâlebânî diye anılmıştır. Konumu kaynaklarda iki türlü verilir: Kerkük’e bağlı bir köy ya da Süleymaniye ile Kerkük arasında, Çemçemal’e bağlı bir köy. Bu ayrılık sebebiyle şehir alanı boş bırakılmıştır.Kerkük · IrakTekke Köyü Mezarlığı1195’te (1781) mürşidiyle burada tanışıp intisap etmiş, 1215’te (1800) vefat edince vasiyeti üzerine bu mezarlığa defnedilmiştir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Mahmûd Zengenî Tâlebânî : Şeyh Mahmûd Zengenî Tâlebânî (ö. 1800), Tâlebân çevresinde Kādirî irşadını sürdüren; oğlu Ahmed et-Tâlebânî ve torunu Abdurrahman Hâlis üzerinden Hâlisiyye tarihinin aile ve silsile başlangıcında yer alan şeyhtir.Kerkük · IrakTâlebânî TekkesiHilâfet aldıktan sonra Kerkük’te kurduğu ve vefatına kadar irşad faaliyetini sürdürdüğü tekke. Oğlu Şeyh Ahmed’e, ondan da torunu Abdurrahman Hâlis’e intikal etmiş; asıl şöhretini torunu döneminde kazanmıştır.Süleymaniye · IrakŞeyh Ahmed el-Hindî Türbesi (Surdaş)Mürşidi olan Hindistanlı Kādirî şeyhinin Surdaş kasabasında vefat ettiğini öğrenince oraya gidip yaptırdığı türbe; uzun süre bölgenin önemli ziyaretgâhlarından sayılmıştır. İlişkili kişi dosyası Şeyh Mahmûd Zengenî Tâlebânî : Şeyh Mahmûd Zengenî Tâlebânî (ö. 1800), Tâlebân çevresinde Kādirî irşadını sürdüren; oğlu Ahmed et-Tâlebânî ve torunu Abdurrahman Hâlis üzerinden Hâlisiyye tarihinin aile ve silsile başlangıcında yer alan şeyhtir.