Karaçı Sa‘dîzâde Mehmed Efendi

Aile ve tahsil

Karaçı Sa‘dî Efendi’nin büyük oğluydu. İlk ilim ve edep eğitimini babasından aldı; ardından devrin âlimlerinden mülâzemet alarak medrese yoluna girdi.

Seyitgazi’den Azerbaycan’a

İstanbul’daki Mesih Paşa adıyla bilinen Ya‘kub Kethüdâ Medresesi’nde görev yaptı. Seyitgazi müftülüğünden sonra Kütahya’daki Germiyanoğlu Medresesi teklifini kabul etmedi. 1007/1598-99’da Tebriz, ardından Nahcıvan kadılıklarında bulundu.

Gence yolunda ölümü

1009 Recebinde Gence kadılığına tayin edildi. Aynı yıl Şevval ayında yol kesicilerin saldırısında öldürüldü. Kayıt, Osmanlı ilmiye mensuplarının doğu sınır bölgelerindeki seyahat güvenliği ve görev dolaşımının risklerini gösterir.

Görev hattı ve şahsiyeti

Babası Karaçı Sa‘dî Efendi’nin oğullarının en büyüğüydü. İlmi ve edebi babasından tahsil etti, sonra devrin âlimlerinden mülâzemet alıp müderrislik yoluna girdi.

Kırk akçelik bir medreseden mâzul iken 1001 yılında, Mesîh Paşa’ya mesned olan Yakub Kethüdâ Medresesi hâric derecesi sayılarak ona verildi. 1006 Muharreminde Seyyidgazi fetvası, 1007 Rebîülâhirinde Tebriz kadılığı, aynı yılın Ramazanında Nahcivan kadılığı, 1009 Recebinde ise Gence kadılığı verildi. Aynı yılın Şevvâlinde yol kesicilerin elinde şehid düştü.

Kaynak onu güzel hâliyle meşhur, gündelik gösterişi terk etmiş, devrin okunan ilimlerinde emsaliyle aynı seviyede bir zat olarak anar.