tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Hanbelîzâde Mehmed el-Halebî

Hanbelîzâde Mehmed el-Halebî (ö. 972/1564-65), Halep'te tefsir, hadis, fıkıh, kelâm, edebiyat, matematik ve geometri okutan; yaklaşık altmış eser ve risale kaleme alan âlimdir.

Vefat
1565
Unvan
Halep başmüderrisi, tarihçi ve çok yönlü müellif

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Halep ilim çevresi

İbrahim el-Halebî'nin oğlu, Halep âlimleri arasında “Hanbelîzâde” diye tanınan bir müderristir. Devrin şeyhlerinden ve âlimlerinden okuyarak çok sayıda ilimde icazet aldı.

Ders ve fetva

Halep'te başmüderrislik yaptı. Büyük Camii'nde ikindiden sonra Beyzâvî tefsiri okuttu; tefsir, hadis, Arap dili, edebiyat, fıkıh, usul, kelâm, hikmet, astronomi, geometri ve matematik dersleri verdi.

İlk risaleleri

Misbâhu'd-dücâ fî harfi'r-recâ adlı risalesini Halep kadısı Mimarzâde'ye sundu. Ebüssuûd Efendi'nin Mîmiyye kasidesine şerh yazdı.

Tarih ve tabakat

Halep tarihi üzerine ez-Zübd ve'd-Darb ile Halep âlimlerini anlatan Dürrü'l-habeb adlı eserleri kaydedilir. Biyografi yazımındaki açıklığı bazı çağdaşlarının tepkisini çekmiştir.

Bilimsel eserler

Hesap alanında Uddetü'l-hâsib ve Ref‘u'l-hicâb; geometride Tezkire; ayrıca aruz, muamma, fıkıh ve usul üzerine çok sayıda haşiye ve risale yazdı.

Vefatı

972/1564-65'te vefat etti. Kaynağın “altmış eser” ifadesi yaklaşık külliyat büyüklüğü olarak korunmuş; doğrulanmamış eser başlıkları çoğaltılmamıştır.

Tahsili ve hocaları

İlk derslerini babasından almış, ardından Ahmed b. Hüseyin el-Bâkizî'den Kur'an ilimlerini, Abdurrahman b. Fahrünnisâ ve Şehâbeddin Ahmed el-Hindî'den Arap gramerine dair bazı kitapları okumuştur. 941'de (1534) Halep'te Muhammed b. Şa'bân ed-Deyrûtî'den hadis öğrenimi görmüş ve icâzet almıştır.

Bunların yanında Muhammed el-Hanâcirî'den hesap, Veliyyüddin eş-Şirvânî'den astronomi, Halepli Mûsâ er-Resûlî'den belâgat okumuş, Burhâneddin İbrâhim el-İmâdî'den çeşitli konularda ders almıştır. 954 (1547) yılında hacca gitmiş, dönüşünde Dımaşk'a yerleşmiştir. Halep'te başmüderrisliğe getirildikten sonra vaktini tamamen ders vermeye ve eser yazmaya ayırmış; kaynakta yetmişi aşkın Arapça eser kaleme aldığı belirtilmiştir.

COĞRAFÎ HAFIZAMekåbirü's-sâlihînMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

5 kayıt

İlk 5 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hanefî bir Hanbelîzâde: adının kaynağı ve nesebi

Kendisi Hanefîliği benimsemesine rağmen babası ve dedeleri Hanbelî olduğu için İbnü'l-Hanbelî yahut Hanbelîzâde diye tanınır; Rebîa kabilesine mensuptur ve soyu tarihçi Ebü'l-Velîd İbnü'ş-Şıhne'ye ulaşır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

908'de (1502) Halep'te doğan Radıyyüddin Muhammed b. İbrâhim b. Yûsuf el-Halebî el-Hanefî, Hanefî mezhebini benimsemiş olmasına rağmen babası ve dedeleri Hanbelî olduğu için İbnü'l-Hanbelî ya da Hanbelîzâde diye tanınmıştır. Rebîa kabilesine mensuptur; soyu, babasının anne tarafından dedesi olan fakih ve tarihçi Ebü'l-Velîd İbnü'ş-Şıhne'ye ulaşmaktadır.

Kaynak, künyesindeki baba adı sebebiyle doğan bir karışıklığı da düzeltmektedir: Mehmed Süreyyâ Bey'in Sicill-i Osmânî'de (IV, 116) onu İbrâhim el-Halebî'nin oğlu olarak göstermesi doğru değildir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Beş akçeden on akçeye: sunulan iki risâle

929'da (1523) Mişbâhu'd-dücâ fi'r-recâ adlı risâlesini Halep kadısı Mîmarzâde'ye sunup 5 akçe vazife ile mükâfatlandırıldı; ardından Ebüssuûd Efendi'nin el-Kasîdetü'l-mîmiyye'sine yazdığı şerh beğenilince rütbesi 10 akçeye yükseltildi.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Genç yaşta telif ettiği eserleri devrin ileri gelenlerine sunarak yol açmıştır. 929'da (1523) Mişbâhu'd-dücâ fi'r-recâ adlı risâlesini Halep kadısı Mîmarzâde'ye takdim etmiş ve 5 akçe vazife ile mükâfatlandırılmıştır.

Daha sonra Ebüssuûd Efendi'nin "el-Kasîdetü'l-mîmiyye"sini şerhedip kendisine göndermiş, bu şerh beğenilerek rütbesi 10 akçeye yükseltilmiştir. Ebüssuûd'la kurulan bu bağ, ileride onun menâkıbına dair bir eser yazmasıyla sürecektir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Şeyhülislâm yetiştiren ders halkası

Aralarında Şeyhülislâm Mahmûd el-Belyûnî, Şeyhülislâm Şemseddin İbnü'l-Minkâr, Şeyhülislâm Kadı Muhibbüddin Muhammed b. Eyyûb ed-Dımaşkı ve Şeyh Şemseddin el-Esedî'nin bulunduğu birçok talebe yetiştirdi.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

954 (1547) yılında gittiği hacdan döndükten sonra Dımaşk'a yerleşen İbnü'l-Hanbelî, burada birçok talebe yetiştirmiştir. Kaynakta adı verilenler arasında Şeyhülislâm Mahmûd el-Belyûnî, Şeyhülislâm Şemseddin İbnü'l-Minkâr, Şeyhülislâm Kadı Muhibbüddin Muhammed b. Eyyûb ed-Dımaşkı ve Şeyh Şemseddin el-Esedî bulunmaktadır.

Halep'te başmüderris olduktan sonra bütün vaktini ders vermek ve eser yazmakla geçirmiştir. Kuvvetli bir hâfızaya ve muhâkeme gücüne sahip bulunduğu kaydedilmektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Şiiri hakkında çelişen hükümler

Şehâbeddin el-Hafâcî nazmını 'inciden çiçek dizisi' diye över ve yanında Sa'leb en-Nahvî'nin adının anılmayacağını söyler, Atâî de şiirlerinden övgüyle bahseder; buna karşılık Necmeddin el-Gazzî şiirlerinin güzel sayılamayacağını söyler.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Kaynaklar İbnü'l-Hanbelî'yi tarihçi, dil âlimi, edip ve fakih olmanın yanında iyi bir şair olarak da nitelendirir. Şehâbeddin el-Hafâcî onun "inciden çiçek dizisi gibi" bir nazmı olduğunu, onun yanında Sa'leb en-Nahvî'nin esâmisinin okunmadığını belirtir (Reyhânetü'l-elibbâ, I, 169); Atâî de şiirlerinden övgüyle söz eder.

Buna karşılık Necmeddin el-Gazzî, İbnü'l-Hanbelî'nin şiirlerinin güzel sayılamayacağını söylemektedir (el-Kevâkibü's-sâire, III, 43). Kaynak bu iki hükmü yan yana verip birini diğerine tercih etmemektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Bir şeyhe intisabı ve hilâfet iddiası

Abdüllatîf b. Abdülmü'min el-Ahmedî el-Horasânî el-Câmî adlı bir şeyhe intisap ederek hilâfet aldığını kendisi söylemektedir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

İlim ve telif hayatının yanı sıra bir şeyhe bağlandığı da kayıtlıdır: Abdüllatîf b. Abdülmü'min el-Ahmedî el-Horasânî el-Câmî adlı bir şeyhe intisap ederek hilâfet aldığını bizzat kendisi söylemektedir. Kaynak bu bilgiyi müellifin kendi ifadesine dayandırmakta, başka bir teyit vermemektedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

5 kayıt

İlk 5 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

ez-Zebed ve'd-darab fî târîhi Haleb

6 Rebîülâhir 951'de (27 Haziran 1544) tamamlanan eser, İbnü'l-Adîm'in Zübdetü'l-Haleb'inden ihtisar edilmiş ve bazı küçük ilâvelerle genişletilmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Halep tarihine dair bu kitap 6 Rebîülâhir 951'de (27 Haziran 1544) tamamlanmıştır. İbnü'l-Adîm'in Zübdetü'l-Haleb adlı eserinden ihtisar edilmiş, metne bazı küçük ilâvelerde bulunulmuştur. Muhammed Altuncî tarafından neşredilmiştir (Safât-Küveyt 1409/1988).

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

er-Revâihu'l-ûdiyye fî medâihi's-Su'ûdiyye

Ebüssuûd Efendi'nin menâkıbına dair eseridir; bir nüshası Princeton Kütüphanesi'nde kayıtlıdır (nr. 4319).

Metni gösterMetni daralt

Ebüssuûd Efendi'nin menâkıbına dairdir. Gençliğinde Ebüssuûd'un el-Kasîdetü'l-mîmiyye'sini şerhedip kendisine göndermiş ve bu şerh beğenilerek rütbesi yükseltilmişti; bu eser, aynı ilgi bağının devamı sayılabilir. Bilinen nüshası Princeton Kütüphanesi'nde kayıtlıdır (nr. 4319).

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Fıkıh usulüne dair hâşiyeleri

İbn Melek'in Şerhu'l-Menâr'ına yazdığı Envârü'l-halek adlı hâşiye eserin kenarında basılmış (İstanbul 1306, 1315); ayrıca Zekeriyyâ el-Ensârî'nin Gåyetü'l-vusûl'üne Hâşiye alâ Şerhi'l-Lüb fi'l-usûl'ü kaleme almıştır.

Metni gösterMetni daralt

Fıkıh usulü sahasındaki iki çalışması kaydedilmektedir. Bunlardan Envârü'l-halek alâ Şerhi'l-Menâr li'bn Melek, İbn Melek'in Şerhu'l-Menâr'ı üzerine yazılmış bir hâşiye olup adı geçen eserin kenarında basılmıştır (İstanbul 1306, 1315).

İkincisi Hâşiye alâ Şerhi'l-Lüb fi'l-usûl'dür; Zekeriyyâ el-Ensârî'nin, Tâceddin es-Sübkî'ye ait Cem'u'l-cevâmi'i ihtisar ettiği Lübbü'l-usûl adlı kendi eserine Gåyetü'l-vusûl ilâ Lübbi'l-usûl adıyla yazdığı şerhin hâşiyesidir (Princeton Ktp., nr. 5452).

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Dürrü'l-habeb

Halep âlimlerine dair biyografik eser.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak, müellifin terceme-i hâl yazımında kişilerin durumunu açıkça anlattığı için eleştiri gördüğünü kaydeder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 798-802.
TARİHÎ KAYIT

Hesap ve geometri eserleri

Uddetü'l-hâsib, Ref‘u'l-hicâb ve Tezkire.

Metni gösterMetni daralt

Eserler hesap ve geometri alanındaki üretimini gösterir. Modern katalog eşleşmeleri yapılmadan yalnız kaynakta okunan adlar yayımlanmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 798-802.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası