Çeşmîzâde Tâbi‘i Hasan Efendi

Canik'ten İstanbul ilmiye çevresine

Hasan Efendi, Anadolu'nun Canik yöresinde doğdu. Osmanlı âlimlerinin yanında tahsil gördükten sonra Çeşmîzâde Mehmed Sâlih Efendi'nin çevresine girdi ve ondan mülâzemet aldı.

“Âsitâneye intisap” ne demektir?

Kaynak, “Çeşmîzâde Mehmed Sâlih Efendi âsitânesine intisap” sözünü hemen ardından mülâzemet kazanmasıyla açıklar. Buradaki âsitâne bir tarikat merkezi değil, bir ilmiye büyüğünün kapısı ve hizmet çevresidir. Bu nedenle ifadeden tasavvufî silsile veya tarikat üyeliği çıkarılmamıştır.

Medrese görevleri

Kırk akçeli medrese derecesinden sonra 1084/1673-74'te Tophane'deki Ebü’l-Fazl Medresesi'ne tayin edildi. Ardından Bâzirgânbaşı, Ümmü’l-Veled, Emre Hoca ve Karaçelebizâde Mahmud Efendi medreselerinde ders verdi.

Sahn ve üst dereceli medreseler

1099/1687-88'de Sahn-ı Semân medreselerinden birine geçti. Daha sonra Karaçelebizâde Medresesi'nde altmışlı derece, Gevher Han Sultan Medresesi ve 1106 Muharreminde/1694'te Kalenderhâne Medresesi görevleri geldi.

Lakabı ve hizmet ilişkisi

Gençliğinde Çeşmîzâde Mehmed Sâlih Efendi'nin niyabet hizmetinde bulunduğu için “Çeşmîzâde Hasan Efendisi” diye tanındı. “Tâbi‘i” kaydı da bu meslekî bağlılığı anlatır; Çeşmîzâde ailesine mensubiyet iddiası değildir.

Vefatı

1106 Zilhiccesinde/1695'te vefat etti. Kaynak defin yerini bildirmez. Şeyhî'nin “salâh-ı hâl” nitelemesi tabakat yazarının şahsiyet portresi olarak korunmuş, tarihî bir tarikat bağına çevrilmemiştir.