Burûsevî Şeyh Abdülbâkî Efendi

Burûsevî nisbesi ve ailesi

Şeyh Abdülbâkî Efendi, Bursa’da yetiştiği için kaynaklarda “Burûsevî” nisbesiyle anılır. Bursa Ulu Camii vâizlerinden Şeyh Abdullah Efendi’nin küçük kardeşidir. Ailenin iki mensubunun da vaaz ve irşad çevresinde yer alması, Abdülbâkî Efendi’nin ilmî ve dinî hayatının şekillendiği Bursa muhitini gösterir.

Medrese tahsili

İlk öğreniminin ardından medrese ilimlerinde ilerledi. Kaynak, tahsilini tamamlayıp dönemin ilmiye usulüne göre meslek yoluna girdiğini bildirir. Bu safhada dinî ilimler, vaaz ve hitabet için gerekli birikimi edindi.

Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi’ye mülâzemeti

İlmiye mesleğine geçişinde Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi’ye mülâzım oldu. Mülâzemet, medrese tahsilini tamamlayan bir ilim mensubunun yüksek dereceli bir âlim veya kazasker çevresinde meslek sırası kazanmasını ifade eder. Abdülbâkî Efendi böylece Bursa’daki tahsilini Osmanlı ilmiye teşkilâtının resmî meslek hattına bağladı.

İlmiye mesleğinden irşad hizmetine

Bir müddet sonra medrese ve ilmiye basamaklarında ilerlemek yerine meşâyih yoluna yöneldi. Hayatındaki bu tercih, ilmî birikimini terk etmesi değil; onu vaaz, sohbet ve halkın mânevî terbiyesi alanında kullanması anlamına gelir. Kaynak onu şeyh unvanıyla anar, fakat bağlı bulunduğu tarikatı açıkça kaydetmez.

Hisar Camii vâizliği

Abdülbâkî Efendi Bursa’daki Hisar Camii’nde vâizlik yaptı. Vaaz kürsüsü, onun ilmî tahsiliyle irşad yönelişinin birleştiği başlıca hizmet alanıydı. Hisar bölgesi, Bursa’nın en eski yerleşim ve dinî hayat merkezlerinden biridir; burada yürüttüğü hizmet onu şehrin vaaz ve sohbet hafızasına bağlar.

Vefatı ve defni

1121 hicrî yılında, milâdî 1709-1710’da vefat etti. Naaşı Bursa’daki Umur Bey Camii civarında, kendisinden önce vefat eden ağabeyi Şeyh Abdullah Efendi’nin yakınına defnedildi. Bu kayıt iki kardeşin Bursa’daki ilmî ve dinî hizmetlerinin aynı hâtıra çevresinde birleştiğini gösterir.

Oğlu Abdülhâdî Efendi’nin tarih manzumesi

Vefatı üzerine oğlu Abdülhâdî Efendi bir tarih manzumesi söyledi. Osmanlı kültüründe ebced hesabıyla ölüm yılını bildiren bu tür manzumeler, hem aile hâtırasını hem de bir âlim veya şeyhin şehir hafızasındaki yerini koruyan edebî kayıtlardır.

Tarih içindeki yeri

Burûsevî Şeyh Abdülbâkî Efendi’nin hayatı, XVII. yüzyıl sonu ile XVIII. yüzyıl başında Bursa’da medrese, ilmiye, cami vâizliği ve irşad hizmeti arasındaki geçişleri görünür kılar. Onu aynı dönemde yaşayan Sivâsîzâde Şeyh Abdülbâkî Efendi’den ayıran temel işaretler Burûsevî nisbesi, Şeyh Abdullah Efendi’nin kardeşi oluşu, Hisar Camii vâizliği ve Umur Bey Camii çevresine defnedilmesidir.