tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
20 sonuç · “Bektaşîlik”
01Bandırmalızâde Mustafa Hâşim Baba
Bandırmalızâde Mustafa Hâşim Baba (1130/1718-1197/1782-83), Üsküdar’da Celvetî terbiyesiyle yetişen; Mısır ve Hacıbektaş’ta Bektaşîlik tecrübesi kazanan, melâmet yorumunu Dîvân, Vâridât, Ankā-yı Maşrık ve Devriyye-i Ferşiyye’de işleyen mutasavvıf şairdir.
Mehmed Ali Nutkî Baba Efendi
Mehmed Ali Nutkî Baba Efendi (d. 1870-71), Büyükçamlıca’daki Hacı Tâhir Baba Dergâhı çevresinde görev yapan; Bektâşîlik, Nakşibendîlik ve Rifâîlik icâzetlerini kendi sicilinde kaydeden son dönem tekke mensubudur.
Bektaşîlik
Adını ünlü Türk düşünürü Hacı Bektâş-ı Velî’den alan ve Anadolu’da 13. yüzyılda Kalenderi tarikati bünyesinde oluşmaya başlayan, giderek yayılan ve 15. yüzyıl sonlanna doğru Hacı Bektâş-ı Velî geleneği çerçevesinde olgunlaşan bir tarikatın adı. Bu tarikat, gerek siyasî konumu, gerek benimsediği ve bünyesinde bir araya getirdiği farklı dinî inançları birleştirebilme özelliği, gerekse 16. yüzyıldan sonra Osmanlı devletinin resmen tanıdığı gayrisünnî yapısı ile dikkatleri üzerinde toplamış bir teşkilât idi. 13. yüzyıl ortalarmda Anadolu’da oluşan Kalenderiyye, Haydariyye ve Yeseviyye cemaatleri tarafindan benimsendi ve “Abdâlân-ı Rûm” yahut Rum abdalları hareketine dönüşerek yayılmaya başladı; Osmanh ile beraber Rumeli’ne kadar uzandı. Temelde Hacı Bektâş geleneğini benimseyen ve kendilerine mürit olarak seçtikleri Hacı Bektaş-ı Velî’nin ölümünden sonra onun yerine geçen Hatun Ana’nm müridi Abdal Musa’nm faaliyetleri tarikatın hızla tanmmasmı ve yayılmasmı sağladı. Onunla beraber “abdal” adı Anadolu’da hızla yayıldı. Özellikle 16. yüzyıhn başmda Balım Sultan’ın tarikatın başma geçmesi ile Kalenderîlikten ayrılması ve II. Bayezid tarafindan desteklenmesi bu tarikatın Yeneçeri Ocağı içinde de iyice kökleşmesini sağladı. Bu oluşum, II. Mahmud’un Yeniçeri Ocağmı kapatmasma kadar devam etti. Bu ocağm kaldırılması ile birlikte Bektâşîlik faaliyetleri ve tekkeleri Nakşibendîlik tarikatının emrine verildi. Bir süre sonra Abdülaziz zamanmda Bektâşîlik yeniden eski konumuna ve faaliyetine dönüştü. Yeni Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla beraber 1925 yılmda tekke ve zaviyelerin kapatılması ile resmen faaliyetine son verildi. Ancak halk arasında Bektâşîlik, günümüze kadar varlığını sürdürmeye devam etmiştir.
Sulucakarahöyük çevresindeki mağara
Nevşehir · Türkiye · Vilâyetnâme 'ye göre zaman zaman inzivaya çekildiği, bugün ziyaret yeri olan yakındaki mağara. Konum yaklaşık verilmiştir. İlişkili kişi dosyası Hacı Bektâş-ı Velî : XIII. yüzyılda Sulucakarahöyük’te yaşayan Hacı Bektâş-ı Velî’nin tarihî şahsiyeti Baba İlyas çevresiyle; asırlar süren tesiri ise Vilâyetnâme, Rum abdalları ve kurumsallaşan Bektaşîlik üzerinden anlaşılır.
Bektaşî Âsitânesi (Pîr Evi)
Hacıbektaş · Türkiye · Bektaşîlik muhabbetiyle Hacıbektaş'taki bu âsitâneye gidip dört yıl kadar orada ikamet etti; Dimetokalı Seyyid Kara Ali Baba'nın postnişinliği zamanında bir ara dedebabalık yaptıysa da Bektaşîler'in bir kısmı onun şeyhliğine karşı çıkmıştır. Bir müddet de İstanbul'da Bektaşîler'in temsilcisi olmuştur.
Kaygusuz Abdal Tekkesi (Kasrülayn)
Kahire · Mısır · Mısır'da bulunduğu sırada şeyhi Hasan Baba'dan Bektaşîlik el aldığı Kahire'deki meşhur tekke. İlişkili kişi dosyası Şeyh Mustafa Hâşim Efendi (Hâşim Baba) : Bu kayıt Bandırmalızâde Mustafa Hâşim Baba ana dosyasıyla birleştirildi.
Sivas
Sivas · Türkiye · Kardeşi Menteş'in, 1239'da başlayan Babaî İsyanı sırasında Selçuklu kuvvetleriyle yapılan muharebede öldürüldüğü şehir. İlişkili kişi dosyası Hacı Bektâş-ı Velî : XIII. yüzyılda Sulucakarahöyük’te yaşayan Hacı Bektâş-ı Velî’nin tarihî şahsiyeti Baba İlyas çevresiyle; asırlar süren tesiri ise Vilâyetnâme, Rum abdalları ve kurumsallaşan Bektaşîlik üzerinden anlaşılır.
Ürgüp yöresi
Nevşehir · Türkiye · Hıristiyanlarla sıkı ilişkiler geliştirip ihtidâlarına zemin hazırladığı bölge; bölge hıristiyanları onu Aziz Charalambos adıyla takdis etmiştir. İlişkili kişi dosyası Hacı Bektâş-ı Velî : XIII. yüzyılda Sulucakarahöyük’te yaşayan Hacı Bektâş-ı Velî’nin tarihî şahsiyeti Baba İlyas çevresiyle; asırlar süren tesiri ise Vilâyetnâme, Rum abdalları ve kurumsallaşan Bektaşîlik üzerinden anlaşılır.
Mekke
Mekke · Suudi Arabistan · Vilâyetnâme 'ye göre Anadolu'ya geçmeden önce hac görevini burada ifa ederek “hacı” unvanını aldı. İlişkili kişi dosyası Hacı Bektâş-ı Velî : XIII. yüzyılda Sulucakarahöyük’te yaşayan Hacı Bektâş-ı Velî’nin tarihî şahsiyeti Baba İlyas çevresiyle; asırlar süren tesiri ise Vilâyetnâme, Rum abdalları ve kurumsallaşan Bektaşîlik üzerinden anlaşılır.
Kerbelâ
Kerbelâ · Irak · Vilâyetnâme 'ye göre hac dönüşü Necef ile birlikte ziyaret ettiği yer. İlişkili kişi dosyası Hacı Bektâş-ı Velî : XIII. yüzyılda Sulucakarahöyük’te yaşayan Hacı Bektâş-ı Velî’nin tarihî şahsiyeti Baba İlyas çevresiyle; asırlar süren tesiri ise Vilâyetnâme, Rum abdalları ve kurumsallaşan Bektaşîlik üzerinden anlaşılır.
Hacıbektaş Bektaşî Âsitânesi
Hacıbektaş · Türkiye · Bektaşîliğin pîr evi. Hâşim Baba Bektaşîlik muhabbetiyle buraya gidip dört yıl kadar ikamet etmiş, Dimetokalı Seyyid Kara Ali Baba'nın postnişinliği sırasında bir ara dedebabalık yapmıştır. İlişkili kişi dosyası Şeyh Mustafa Hâşim Efendi (Hâşim Baba) : Bu kayıt Bandırmalızâde Mustafa Hâşim Baba ana dosyasıyla birleştirildi.
Hacı Bektâş-ı Velî Pîr Evi ve Külliyesi
Nevşehir · Türkiye · Tarihî ve geleneksel işlev Hacı Bektâş türbesi, Kızılca Halvet, Kırklar Meydanı, Balım Sultan Türbesi, aşevi, mihman evi ve hizmet birimleriyle Bektaşiyye'nin merkez külliyesidir. İlişki katmanları Mekânın kuruluş tarihi, daha sonraki Bektaşî aidiyeti, türbe/ziyaret hafızası ve güncel kullanım durumu aynı şey değildir; farklı dönemler tek başlangıç hikâyesine indirgenmez.
Seyyid Ali Sultan (Kızıldeli) Dergâhı
Yunanistan · Yunanistan · Tarihî ve geleneksel işlev Rumeli gazi-derviş hafızası, geniş vakıf arazisi ve Balım Sultan bağlantısıyla Balkan Bektaşîliğinin eski merkezlerindendir. İlişki katmanları Mekânın kuruluş tarihi, daha sonraki Bektaşî aidiyeti, türbe/ziyaret hafızası ve güncel kullanım durumu aynı şey değildir; farklı dönemler tek başlangıç hikâyesine indirgenmez.
Gül Baba Türbesi
Macaristan · Macaristan · Tarihî ve geleneksel işlev 1541'de vefat eden Gül Baba'nın türbesi, Osmanlı Budini'nin ve Orta Avrupa Bektaşî hafızasının kalıcı ziyaret merkezidir. İlişki katmanları Mekânın kuruluş tarihi, daha sonraki Bektaşî aidiyeti, türbe/ziyaret hafızası ve güncel kullanım durumu aynı şey değildir; farklı dönemler tek başlangıç hikâyesine indirgenmez.
Otman Baba Türbesi ve Tekkesi
Bulgaristan · Bulgaristan · Tarihî ve geleneksel işlev Otman Baba Velayetnâmesi'ndeki Rumeli abdal ağının merkez mekânlarından biridir. İlişki katmanları Mekânın kuruluş tarihi, daha sonraki Bektaşî aidiyeti, türbe/ziyaret hafızası ve güncel kullanım durumu aynı şey değildir; farklı dönemler tek başlangıç hikâyesine indirgenmez.
XIX. Yüzyıl Anadolu Tasavvuf Haritası
On dokuzuncu yüzyıl Anadolu tasavvufunu yalnız tekke sayılarıyla değil; tarikat kolları, şehir ağları, göçler, cami ve hâne tekkeleri, Meclis-i Meşâyih, ulema, mûsiki ve gündelik hizmet kurumları üzerinden okuyan kapsamlı dönem dosyası.
Balkanlar'da Bektaşî Tekke Ağı
Dimetoka'dan Budin, Deliorman, Kalkandelen ve Arnavutluk'a
Hâşim Baba: Celvetîlik, Bektaşîlik ve Melâmîlik Arasında
Celvetî çekirdek Mustafa Hâşim, Bandırmalızâde Tekkesi’nde Celvetî şeyhi Yûsuf Nizâmeddin Efendi’nin oğlu olarak yetişti. Kendi Vâridât ındaki sülûk anlatısı ve Hâşimiyye’nin kullandığı Celvetî tâcı bu çekirdeği açıklar. Bektaşî temas Kaygusuz Abdal Tekkesi şeyhi Hasan Baba’ya intisabı ve Hacıbektaş’ta kalışı, Bektaşîl
İzzî Tarihi’nde Yeniçeri–Bektaşî Terminolojisi
İzzî’nin Bektâşiyân adlandırmasını tarikat postu ile karıştırmadan; Yeniçeri Ocağı’nın görevlileri, Ağa Kapısı ve Hacı Bektaş hafızası üzerinden açıklar.
İstanbul Bektaşîliği: Tekkeler, Yeniçeri Çevresi ve 1826
İstanbul Bektaşî tekkelerini kuruluş türleri, Yeniçeri ilişkisi, 1826 kırılması ve sonraki dönüşümleriyle ele alır.