tarikat.orgKAVRAMLAR · KONU TASNİFLİ
Tasavvuf Sözlüğü
İslâmî ve tasavvufî terimleri birden fazla temel kaynaktaki açıklamalarıyla birleştiren; konu, alfabe ve kaynak katmanlarıyla düzenlenmiş yaşayan sözlük.
Nâdân
Câhil. Ey, insan adını taşıyan varlık, Kendine gel, uyan gafletten artık! Seâdet yolun, göremezsen nâdân, Niye vermiş sana, bu aklı Yezdân? (M. Sıddîk bin Saîd) Devr-i zamâne cünbüşi nâdânlık üzredir. Nâdân komaz ki merdüm-i…
→Dil ve Genel KültürNâf-ı hefte
Haftanın ortası. Farsça tamlama, bağlama göre salı veya çarşamba gününü anlatan takvim ifadesi olarak kullanılmıştır.
→Dil ve Genel KültürNâf-ı rûz
Günün ortası; öğle vakti. Farsça nâf “göbek, orta”, rûz “gün” demektir.
→Dil ve Genel KültürNâf-ı şeb
Gecenin ortası; gece yarısı. Farsça şiir dilinde karanlığın en yoğun ânını anlatır.
→Dil ve Genel KültürNahle
Hurma ağacı. Bu ağacın yaratılışında topluluk ve adâlet vardır. İnsanın yaratılışı da böyledir. Bunun içindir ki, Peygamber efendimiz nahle ağacına âdemoğullarının halasıdır, derdi: "Halanız olan nahleye saygı gösteriniz. Çünkü bu ağaç, Âdem aleyhisselâmın çamurundan…
→Dil ve Genel KültürNâhûr
İbrâhim aleyhisselâmın amcası ve üvey babası olan Âzer'in asıl ismi. Nâhûr, dedelerinin hak dîninde idi. Nemrûd'un vezîri olunca, dînini dünyâya değişerek kâfir oldu. Fahreddîn Râzî ve selef-i sâlihînden (ilk asırda gelen büyük âlimlerden) çoğu,…
→Dil ve Genel KültürNahv İlmi
Cümle bilgisi. Kelimelerin cümle içinde fiil, fâil (özne), mef'ûl (nesne, tümleç) olma gibi durumlarından ve buna göre sonlarının aldıkları i'râbdan (harekelerden) bahseden ilim. (Bkz. İlm-i Nahv)
→Dil ve Genel KültürNakdeyn
Basılmış para hâlindeki altın ve gümüş. Fülûs denilen bakır, bronz paralar (ve kâğıt liralar) aynı sayıda (yâni îtibârî kıymetleri aynı olarak) kendi cinsleri veya altın, gümüş karşılığında satılınca dâimâ semen olurlar. Nakdeyn karşılığında satılınca…
→Dil ve Genel KültürNâkıs Temizlik
Kadının âdetinin kesilmesinden sonra on beş gün devâm etmeyen veya âdet müddeti içinde kan görmediği günler. (Bkz. Fâsid Temizlik)
→Dil ve Genel KültürNakş-İ Kadem-İ Nebî
Peygamber efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem mübârek ayaklarının taş üzerindeki izi. Osmanlı pâdişâhlarından Sultan Birinci Abdülhamîd Han'ın kabri İstanbul Sirkeci'de, Dördüncü Vakf Hanı karşısında köşedeki türbededir. Oğlu dördüncü Mustafa Han da bu türbededir. Türbede,…
→Dil ve Genel KültürNâme-İ Seâdet
Peygamber efendimizin mektubu şerîfi. Peygamber efendimizin Mısır (Kıpt) hükümdârı Mukavkıs'ı İslâmiyet'e dâvet için yazdığı Nâme-i seâdet, deriden olup on iki satır yazısı ve altında mühr-i şerîfi vardır. (Osmanlı Târihi Ansiklopedisi)
→Dil ve Genel KültürNâmûs-ı ekber
“En büyük sır taşıyıcısı” anlamında Cebrâil için kullanılan unvan. Vahyi peygamberlere ulaştırma göreviyle ilişkilidir.
→Dil ve Genel KültürNâmus-I îlâhî
İslâm dîni. (Bkz. İslâmiyet)
→Dil ve Genel KültürNâmus-I Rabbânî
İslâm dîni. (Bkz. İslâmiyet)
→Dil ve Genel KültürNâşize
Kocasının izni olmaksızın evinden kaçan ve kendisini beyinden haksız yere men eden kadın. Nâşizeye nafaka verilmez. Geri gelince nafaka da başlar. (İbn-i Nüceym) Kadın kendisi ile birlikte oturan kocasını yanına girmekten men etmesi hâlinde…
→Dil ve Genel KültürNâvûsiyye
Şi'î mezhebi inancma göre, “isnâ'aşeriyye” (bk. bu madde)nin altıncı ve “İsmâ'iliyye” n (bk. bu madde) kolunun beşinci imamı ve Ca'ferî fıkhının kurucusu olan Ca'fer es-Sâdık (öl. 148 n / 765)m ölümünden sonra ortaya çıkan…
→Dil ve Genel KültürNecdet
Yiğitlik, kahramanlık. Necdet sâhibi, korkulu hâllerde, sıkıntılı işlerde sabır ve sebât eder (kararlılık gösterir), bağırıp çağırmaz, uygunsuz iş yapmaz. (Ali bin Emrullah) Necdet sâhibi olmak insanı yükseltir. Korkaklık ise zelîl eder (alçaltır). (Celâleddîn Devânî)
→Dil ve Genel KültürNefes-i Rahmânî
Varlıkların ilâhî rahmetle ortaya çıkışını anlatan tasavvufî kavram. İbnü’l-Arabî geleneğinde ilâhî isimlerin ve mümkin varlıkların zuhuru “Rahmân’ın nefesi” mecazıyla açıklanır.
→Dil ve Genel KültürNefs Muhâsebesi
İnsanın, dâimâ kötülük ve günâh işlemek istiyen nefsini hesâba çekip, kontrol etmesi ve gerektiğinde onu cezâlandırması (Bkz. Muhâsebe)
→Dil ve Genel KültürNefsü’l-emr
Bir şeyin zihinden ve söylemden bağımsız gerçek durumu; işin hakikati. Mantık, kelâm ve felsefede hükmün dış gerçekliğe uygunluğunu anlatır.
→Dil ve Genel KültürNekir
Kabirde suâl soran meleklerden biri. (Bkz. Münker ve Nekir) Kabre konan meyyit (ölü), Münker ve Nekir meleklerinin sorularına doğru cevâb verince, onlar (melekler); "Doğru söyledi, bizim elimizden kurtuldu" derler. Bu kimsenin kabri nûr ile…
→Dil ve Genel KültürNesâik
Kesilen kurbanlar. Nesîke kelimesinin çoğuludur. Kurbanlarınızı büyük yapınız. Yâhut yağlı yapınız. Muhakkak ki nesâik, sırât üzerinde sizin binekleriniz olacaktır. (Hadîs-i şerîf-Riyâdünnâsihîn)
→Dil ve Genel KültürNestûrî
Nestorius’a nispet edilen Doğu Hristiyanlığı geleneğine mensup kişi veya bu gelenekle ilgili olan. “Nestûrî” adı tarih boyunca dışarıdan verilmiş ve farklı topluluklar için değişik kapsamlarla kullanılmıştır. Günümüzde Doğu Asur Kilisesi ve ilişkili tarihî kiliseler…
→Dil ve Genel KültürNevâdir Haberler
Hanefî mezhebi imâmlarından İmâm-ı Muhammed'in (El-Keysâniyyât), (El-Hârûniyyât), (El-Cürcâniyyât), (Er-Rukıyyât) adındaki kitablarıyla bildirilen din bilgileri, haberler. Nevâdir haberler açıkça ve sağlam gelmiş olmadığından, bu haberlere zâhir olmayan haberler de denir. Hanefî mezhebinin bilgileri üç yoldan…
→Dil ve Genel KültürNevhager
Ölünün ardından ağıt söyleyen veya yas mersiyesi okuyan kimse. Taşkın matem davranışlarıyla edebî mersiye geleneği bağlamdan ayrılmalıdır.
→Dil ve Genel KültürNezr Kurbanı
Allah rızâsı için, bir koyun veya şu koyunu kurban etmek adağım olsun diyen zengin veya fakir kimsenin Kurban bayramında kesmesi gereken kurban. Nezr kurbanının belli üç günde yâni Kurban bayramının birinci, ikinci ve üçüncü…
→Dil ve Genel KültürNiyâha
Ölünün ardından yüksek sesle ağlama, ağıt yakma ve matem sözleri söyleme. Fıkıh kaynaklarında câhiliye âdetlerini sürdüren taşkın yas davranışları bağlamında ele alınır; sessizce üzülmek ve gözyaşı dökmekle aynı hükümde değerlendirilmez.
→Dil ve Genel KültürNoel Gecesi
Hıristiyanların 25 Aralık veya buna yakın bir târihte Îsâ aleyhisselâmın doğduğunu kabûl ettikleri gece. Noel gecesi hazret-i Îsâ'nın doğumu kabûl edilen gün olarak bilinmekte ise de Îsâ aleyhisselâmın doğum günü kesin belli değildir. Kudüs…
→Dil ve Genel KültürNokta-İ Cevvâle
Dâimî hareket hâlindeki nokta. Dâire şeklinde hızlı dönen bir nokta. Vehm (zan) ve hayâl, nokta-i cevvâleyi hâricde dâire şeklinde görür. Hâlbuki hakîkatte dâire yoktur. Nokta vardır. Fakat vehm ve hayâl bakımından, hâricde dâirenin bulunması…
→Dil ve Genel KültürNûr-I Pâki Muhammedî
Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) temiz, mübârek nûru. Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem her nereye gitmek murâd eylese, O'nun nûr-ı pâki, kendinden evvel varırdı. Her kimin yanında dursa mübârek boyu, dört parmak…
→Dil ve Genel KültürNusayrî
Eshâb-ı kirâma (Peygamber efendimizin arkadaşlarına) iftirâ eden şîanın kollarından. On birinci imâm olan Hasen bin Ali Askerî'nin adamlarından olduğunu söyleyen İbn-i Nusayr adındaki bozuk inanışlı kimseye uyanlar. Eshâb-ı kirâma iftirâ eden şia, üç grupta…
→Dil ve Genel KültürNusayrîlik
Ali’nin hizmetçi Nusayr veya Lazkiye bölgesin deki Nusayriye dağlarma nisp 545 nücebâ a edilerek ortaya çıkan ve Hz. Al Ali’ye ilâhlık isnat eden batmî k bir fırkanın adı ve bunu ifade eden terim. Bu…
→Dil ve Genel KültürNush
Nasîhat, öğüt. (Bkz. Nasîhat) Nush ile uslanmayanı etmeli tekdîr, Tekdîr ile uslanmayanın hakkı kötektir. (Ziyâ Paşa)
→Dil ve Genel KültürNüfûs-ı nâtıka
Akıl ve düşünme yetisine sahip nefisler. Klasik felsefede insan ruhlarını; bazı kozmoloji metinlerinde ayrık akıllarla ilişkili ruhânî varlıkları anlatabilir.
→Dil ve Genel KültürNükür
Kıyamet ve yeniden diriliş bağlamında dehşetli, tanınmaz derecede zor gün. Kur’ân’daki kullanım hesap gününün ürpertici niteliğini vurgular.
→